చందస్సు పద్యములలో తప్పులు - ఒక ఆలోచన..900 TO

901 .. ప్రాంజలి ..  IIUII IIUII  UIIUIIUU .. యతి ..11 

  

బడిగంటకు గుడిమెట్లకు.. బంధ కలే కుదిరిందో..

వడిఆటకు మదిపాటకు .... ప్రాణమెలా కుదిరిందో

జడివానకు తడినేలకు ..... చెట్టుకెలా కుదిరిందో

కళసాధన కలవేదన ........ గాలికెలా విధి దేవీ  

902 .. UIUIIUIUUIIIUU   .. యతి .. 8 

 

గార్ధభంబున కేల కస్తూరి తిలకంబౌ ?

మూర్ఖ మౌనికి కేల మయూరి నాతనంబౌ

మర్కటంబున కేల మలయజంబౌ?

వికృతంబున కేల సుఖము దేవీ 

903 .ప్రాంజలి . UUIUUIUUUUUUU .. యతి.. 9 

దూరాన ఏ వాడలోనో - ఏ లాగున్నావో

నాదారి ఏ తీరులోనో -   ఏ లా చెప్పాలో

నామాట ఏ పల్కులోనో - ఏ లా తీర్చాలో

నాసేవ ఏ విధంగానే  - ఏ లా తెల్పాలో

904 .. ప్రాంజలి .. UIIIUUUUIIUUUU .. యతి .. 8

నీ ప్రణయ సౌభాగ్యం - నీ  మదిలో మాధుర్యం

నీ ప్రెమల సౌందర్యం - నీ భ్రమలో మాత్సర్యం

నీ సెవిక  ప్రాదాన్యం  - నీ  తెలివే మందారం

నీ విషయ వాత్సల్యం - నీ లతలే  శ్రీకారం

905 ..వనమయూరము (ఇందువదనా, వరసుందరీ, కాంతా, మహితా, స్ఖలిత) - భ/జ/స/న/గగ UIII UIII UIII UU   తానతన తానతన తానతన తానా 

ఈవనమయూరములు హేలలకు తావే

పావనము లీఝరులు భావనల రేవే 

జీవనము నీకిడెడు సేవనల పూవే 

దేవి యిఁక పాడెదను దీవెనల దేవీ 

 906 .. ప్రాంజలి .. uii  iuu  iiu  u ..

    

సిగ్గువిడి నేవచ్చితి దేవా

నెగ్గవలె నామాటలు కాదా

మొగ్గవలె మోహమ్ముయు దేవా  

తగ్గుటయె తాత్పర్యము కాదా

907 .ప్రాంజలి .  UII IIII ... UII IIII  ......  UII IIII ... IIUU

......

నచ్చిన వయసు న.. ముచ్చట పడె విధి

మచ్చిక తగు పని... ప్రియ సీతా

కచ్చితముగ నిట....విచ్చినది కలువ

మెచ్చితివి తరుణి... ప్రియ సీతా

.....

908 .. దోధకము - భ/భ/భ/గగ UII UII - UII UU

మల్లెల మాలల - మాయని గంధం 

బెల్లెడ నిండుచు - నింపు నొసంగున్  

తల్లికి మించిన - దైవము లేదా 

తెల్లని వస్త్రపు - దేవత దేవీ  

909 ..తామరసము - న/జ/జ/య IIII UII - UII UU

మనసు తలంపుల - మల్లెలు నీకే 

కనులను దివ్వెల - కాంతులు నీకే 

తనువను తీవియ - తావియు నీకే 

విను మిఁక నాహృది - ప్రేమము దేవీ  

910 ..లాలసరాగ - న/స/ర/ర/గ IIIII UUI - UUI UU

దినము నిను నేఁదల్తు - దేహమ్ము నీకే 

మనమునను నేఁగొల్తు - మంత్రమ్ము నీవే 

ప్రణయ మొక యందాల - ప్రస్థానమేగా 

వనజనయనా నేను - వాంఛింతు దేవీ  

911 ..స్రగ్ధర - మ/ర/భ/న/య/య/య UUUU IUU - IIII IIU - UIU UIUU

నిన్నేనమ్మాను రామా - నిజమునకు కళే - నిర్మలమ్మే ను కాదా

ఎన్నో అన్నాను రామా - యదతలపు కళే - ఏదికాదంది లేదే 

మన్నేనమ్మాను రామా - మనుగడకు కళే  - మర్మమేదీను లేదే 

తన్మాయే కమ్మె రామా - తనువున కధలే  - తృప్తి పొందేను దేవీ   

912 ..స్రగ్ధర - మ/ర/భ/న/య/య/య UUUU IUU - IIII IIU - UIU UIUU

భావమ్మీవందు రామా - భవభయ హరణా - భాసితాంగప్రదీపా

దైవమ్మీవందు రామా - దినకరకులజా - దివ్యతేజోవిలాసా 

త్రోవన్ జూపంగ రావా - తురితముగను నో - తోయజాక్షా సుహాసా 

జీవమ్మీవందు రామా - చెలువపు ప్రతిమా - చిన్మయాకార దేవీ

913 ..మందాక్రాంతము - మ/భ/న/త/త/గగ UUUU - IIIIIU - UIU UIUU 

 

రావా నాకై - రయముగ నిచటన్ - రాగదీపార్చి వంపై 

జీవానందా - చెలువు విరియై - చేరుమా కామరాజా 

దైవమ్మీవే - తరుణిఁ గనరా - దస్సితిన్ గల్పభూజా 

నీవేగాదా - నిజము మదిలో - నిండుగా నుందు దేవీ

914 .. మహాస్రగ్ధర - స/త/త/న/స/ర/ర/గ 

IIUUU IUU - IIII IIU - UIU UIUU 

మనుజాధీశా ముదమ్మీ - మనమున గనఁగా - మాధురిన్ నీదు రూపం, 

బనఘా నీవే నిజమ్మై - యమరఁగ నెదలో - హాయి హర్షమ్ములేగా 

విను నాయీ విన్నపమ్ముల్ - విరహము సయిచన్ - బ్రేమలో మాడిపోదున్ 

వనజాస్యా యీ లతాంగిన్ - వదలకుము, సదా - వాంఛతో నుందు దేవీ

915 ..మందారమాలా - స/త/న/య/య/య IIUUU - IIIIIU - UIUUIUU

మదిలో నీవే - మధురముగ నా - మాయలో నన్ను ముంచన్ 

సదనమ్మందున్ - సరసత మహా - స్రగ్ధరుండై వెలుంగన్ 

యిదియే గాదా - యిహము బరమున్ - నిత్య సత్యప్రదీపా 

ముదమయ్యెన్గా - పులక గలిగెన్ - మోహనా ముగ్ధ దేవీ

916 ..షట్పదీ హంసమాలా 

హిమమణి - న/న/జ/జ/గగ  IIIII IIU - IIUI UU

కమలములఁ గనఁగాఁ - గమలాక్షి రావా 

విమలమగు నుషలో - వెలుఁగీయలేవా 

సుమము లిట వనిలో - సొగసార నీకై 

హిమమణులు విరిపై - నివి చాలు దేవీ  

917 .. మణిరంగ వృత్తం 7/10 ---UIU IIU IIU U  (3)

సర్వదా శతధా సమధర్మం 

ధర్మమే వివిధా దృతి మర్మం  

మర్మమే వరమై మాయ సత్యం 

సత్యమే సహజం సాము దేవీ 

918 .. స్రగ్ధర UU UUIUU - IIII IIU - UI UUIUU 

బావా చూడంగ రావా - బ్రతుకున వెలుఁగై - బాట చూపంగ రావా 

నీవే సర్వమ్ము గాదా - నిజముగ నిలపై - నేఁడు పర్వమ్ము రాదా 

పూవీ డెందమ్ము నీకే - ముదముల సెల యీ - మోవి యందమ్ము నీదే 

భావమ్మందుందు వీవే - పదమగు నదియే - పాట చందమ్ము నీవే 

919 ..హంసమాల - ర/ర/గ UIU UIUU 7 ఉష్ణిక్కు 19

ప్రేమ భావమ్ము గాదా 

ప్రేమ రావమ్ము గాదా 

ప్రేమ జీవమ్ము గాదా 

ప్రేమ దైవమ్ము దేవీ  

==

920  షట్పదీ హంసమాలా: UIU  UIUU // UIU UIUU // UIU UIUU - UIU UU

ఈవిశాలాబ్ధి నీవే  

నావ యోడంగి నీవే 

భావి తీరమ్ము చేర్చన్ - భార మీవేగా  

నావి లేవేవు దేవా

నీవి సర్వమ్ము కావా 

త్రోవ చూపంగ లేవా - దుఃఖమందుంటి(న్)

==

అందమై హంసమాలా 

బృంద మానింగిలో నా-

నందమై సాఁగెఁగా బా-ణాల రూపమ్మై 

మందమై మారుతమ్మా 

సందడుల్ దెచ్చెఁ గర్ణా

నందమై సంధ్యలో నా-నందమయ్యెన్గా 

==

921 ..నందా - త/య/స/భ/స/గ UUII UUII - UUII IIUU 

నీవే గద నా పున్నెము - నీవే గద సిరి లాలీ 

నీవేగద నా డెందము - నీవే గద లలి లాలీ 

నీవేగద నా సర్వము - నీవె గద వనమాలీ 

నీవేగద నా తారక - నీవే గద శశి దేవీ

***

        

 

[10/06, 8:25 pm] +91 94411 63856: పద్యములలో తప్పులు - ఒక ఆలోచన

***

పద్యాలలో తప్పులు అక్కడక్కడ, అప్పుడప్పుడు దొర్లుతుంటాయి.

అయితే తప్పులతో వ్రాయాలని ఎవ్వరూ అనుకోరు.

మరి పద్యములలో తప్పులెందుకుంటున్నాయి?

1. తప్పులని తెలియక కొన్ని తప్పులు దొర్లుతాయి. 2. పరధ్యానం వలన కొన్ని దొర్లుతాయి. 

3. కొన్నిసార్లు అవి తప్పులని తెలిసినా గత్యంతరం లేక (యతులు, ప్రాసలను, గణాలను కిట్టించటం కోసం)గమ్మునుండటం జరుగుతుంది. 

4. పూర్వకవులు తెలిసో తెలియకో ఎక్కడో ఒకచోట వాడిన తప్పుడు ప్రయోగాన్ని ప్రామాణికంగా ఉదహరించే అవకాశాన్ని వినియోగించుకొని కొన్ని తప్పుడు ప్రయోగాలను వాడటం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు శ్రీకాకుళాంధ్ర మహావిష్ణువు కథ సినిమాలోని సుప్రసిద్ధమైన 'వసంత గాలికి వలపులు రేగ..' అనే గీతం. ఆ పాటను వ్రాసింది చక్కని కవి, పండితులు శ్రీ పింగళి నాగేంద్రరావు గారు. ఆ పాటను పాడింది ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన గొప్ప వాగ్గేయకారులు శ్రీ మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు. ఆ పాటకు అభినయించింది మహానటులు శ్రీ ఎన్టీ రామారావు గారు. వీళ్ళెవరూ సామాన్యులు కాదు. 'వసంతగాలి' అనే మాట దుష్టసమాసమని తెలియని పామరులు కాదు. మరి ఆ మాటను ఎందుకు వాడినారు? మన ఊహకు అందని విషయం. ఆ మహానుభావులు వాడినంత మాత్రాన దాన్ని నేనూ వాడతాననటం నా స్వభావాన్ని తెలుపుతుంది. అలా మొండిగా వాడటం వల్ల కొన్ని తప్పులు చోటుచేసుకుంటాయి. 

5. కొందరు పెద్దల సందేశముల కారణంగా కొన్ని దొసగులు దొర్లుతున్నాయి. "ఫరవాలేదు! అదేం పెద్ద దోషం కాదు. పద్యం వ్రాసేవారు కరువైన ఈ రోజుల్లో కొన్ని నియమాలను పట్టించుకోకపోతే కొంపలేం మునగవు!" అని లబ్దప్రతిష్ఠులైన కొందరు వరిష్ఠులు ఔత్సాహికులకు ఉపదేశించటం కొందరి పద్యాలలో తప్పులుండటానికి కారణమౌతుంది. 

- ఇట్లా 'పసికవుల' నుంచి 'కవివృద్ధుల' వరకు అందరికీ 'తప్పులో పాదాలేయటం' ఎప్పుడో ఒకప్పుడు తప్పదు. 

- "నా పద్యములు దోషరహితములు. నేను పద్యరచనలో ప్రవీణుడను!" అని ఎవరన్నా అంటే నవ్వుకోవటమే! 

- కవిత్వం ఒక తపస్సు. ఎంతో ఓపిక అవసరం. తప్పులను ఎత్తి చూపేవాళ్ళు దొరకటం అదృష్టంగా భావించాలి. 

- ఎవరన్నా అపహాస్యం చేస్తారేమోనని భావించటం పొరబాటు. ఈ దుర్లక్షణం కారణంగా చాలామంది కవులు అచ్చేయించుకున్న పద్యపుస్తకాలు తప్పులతడకలుగా తయారై శాశ్వతంగా వాళ్ళను నవ్వులపాలు చేస్తున్నాయి. 

- తప్పులను ఎవరన్నా చూపితే "సర్లెండి. తప్పులు వ్రాసే మాలాంటి వాళ్ళం పద్యాలు వ్రాయకపోవటం మంచిది!" అని మనం అలగటం వలన తెలుగు పద్యానికో, సాహిత్యానికో లేక తెలుగుభాషకో నష్టమేమీ లేదు. నష్టం మనకే. అది మనం గ్రహించి మసలుకోవాలి. 

-కావున పద్యములలో తప్పులు దొర్లటం మన తప్పు కాదు. సవాలక్ష కారణాలు దానికి. తప్పును హూందాగా ఒప్పుకొని సరిచేసుకోవటం ఉత్తమ కవి లక్షణం. అది పురోగతికి దోహదకరం. శుభం.

[10/06, 8:25 pm] +91 94411 63856: యతులు-ప్రాసలు 

దీర్ఘాక్షరములు గురువులు.

సున్నాతో ఉన్న అక్షరములు గురువులు.

పొల్లు అక్షరమునకు ముందున్న అక్షరము గురువు.

ద్విత్వాక్షర సంయుక్తాక్షరములకు ముందున్న అక్షరములు గురువు.

మిగిలిన హ్రస్వాక్షరములు లఘువులు.

పొల్లు అక్షరము గురువూ కాదు, లఘువూ కాదు.

గణములు.

త్ర్యక్షర గణములు. అంటే మూడేసి అక్షరాలు ఒక గణముగా ఉంటుందిగ్రువు - లఘువు - లఘువు =భ గణము.

లఘువు - గురువు - లఘువు = ర గణము.

లఘువు - లఘువు - గురువు = స గణము.

మూడు గురువులు మగణము.

 

లఘువులు మూడు = నగణము.

లఘువు - గురువు - గురువు = య గణము.

గురువు - లఘువు - గురువు = రగణము.

గురువు - గురువు - లఘువు = తగణము.

గురువు - లఘువు = లగము లేక హ గణము.

లఘువు - గురువు = గల గణము లేక వగణము.

ఇంక ఉత్పల మాలకు ప్రతీ పాదానికీ = భ - ర - న - భ - భ - ర - వ. అనే గణాలే రావాలి.

యతి=పదవ అక్షరము.

 

యతులు

౧. స్వర యతులు :-

1) స్వరమైత్రి వళి :-

అ ఆ ఐ ఔ . {ఫ్రెండ్స్}

ఇ ఈ ఋ ౠ ఎ ఏ {ఫ్రెండ్స్}

ఉ ఊ ఒ ఓ {ఫ్రెండ్స్}

పైన తెలిపిన క్రమంలోనే అచ్చులకు యతి మైత్రి చెల్లుతుంది. హల్లులలో వుండే అచ్చులు పై క్రమంలోనే ప్రయోగించాలి

2) స్వర ప్రధాన వళి:-

అచ్చులకు సంధి అయిన చోట పర పదంలోని మొదటి అచ్{వంశ్+అ = వంశ + అబ్ధి దీనిలో అబ్ధి అనే పదంలోని} " అ " అనే అచ్చుకే యతి వేయాలి.

3) లుప్త విసర్గక స్వర వళి:-

తమః + అర్క > తమోర్క. ఇలాగ విసర్గ మీద అకారము ఓ కారంగా మారిపోతున్నప్పుడు అందులోగల " అ " కారానికే యతి వేయాలి.

4) ఋ వళి:-

"ఋ" తో గాని, ఋ నే వట్రసుడిగా కలిగి యున్న హల్లులోగల వట్రసుడితో గాని రి రీ రె రే లకు యతి కుదురుతుంది.

5) ఋత్వ సంబంధ వళి:-

వట్రసుడి తో ఇ ఈ ఋ ౠ ఎ ఏ లకు యతి చెల్లు తుంది

6) ఋత్వ సామ్య వళి:-

వట్రసుడి గలిగిన హల్లులు అవి యేవైనాసరే హల్ల్ సామ్యంతో నిమిత్తం లేకుండా వట్రసుడులు కలిగివుంటే చా;లు యతి చెల్లును.

7) వృద్ధి వళి:-

అ కరమునకు ఎ ఏ ఐ లు పరమైన ఐ కారమూ, ఒ ఓ ఔ లు పరమైన ఔ కారమూ సంధిలో వచ్చిన వృద్ధి సంధి అంటారుకదా! అలాంటి చోట సంధి కాక ముందున్న అచ్చుతోనైనా, సంధి అయిన తరువాత వచ్చిన అచ్చుతోనైనా యతి వేయ వచ్చును.

ఇవే స్వర యతులు.

౨. వ్యంజన యతులు :-

1) వర్గజ యతులు :- కవర్గాదులలో పంచమాక్షరం మినహ మిగిలిన 4 హల్లులూలకూ పరస్పరం యతి చెల్లును.

క. ఖ. గ. ఘ. { క } వర్గజ యతి

చ. ఛ. జ. ఝ. { చ } వర్గజ యతి.

ట. ఠ. డ. ఢ. { ట } వర్గజ యతి

త. థ. ద. ధ. { త } వర్గజ యతి.

ప. ఫ. బ. భ. { ప } వర్గజ యతి.

2) బిందు యతి :-

" ఙ " తో > ంక. ంఖ. ంగ. ంఘ.

" ఞ " తో > ంచ. ంఛ. ంజ. ంఝ.

" ణ " తో >ంట. ంఠ. ండ. ంఢ.

" న " తో > ంత. ంథ. ంద. ంధ.

"మ " తో >ంప.ంఫ. ంబ. ంభ. లు బిందు యతిపేరుతో పరస్పరము చెల్లును.

3) తద్ భవ వ్యాజ యతి :-

" జ్ఞ - న - ణ " లు పరస్పరము చెల్లును.

4) విశేష యతి :-

" జ్ఞ " - క - ఖ - గ - ఘ. లు పరస్పరము చెల్లును.

5) అనుస్వార సంబంధ యతి :-

" ంట - ంఠ - ండ - ంఢ - ంత - ంథ - ంద - ంధ - లు పరస్పరము చెల్లును.

6) అను నాసికాక్షర యతి :-

" న " తో > ంట - ంఠ - ండ - ంఢ. చెల్లును.

" ణ " తో > ంత -ంథ - ంద - ంధ. చెల్లును.

 

7) ము కార యతి :-

"పు - ఫు - బు - భు - ము ' లు చెల్లును.

8) మ వర్ణ యతి :-

" మ - ం య - ం ర - ం ల - ం వ -ం శ - ం ష - ం స - ం హ " లు చెల్లును.

9) సరస యతి :-

" అ - య - హ " లు చెల్లును. (ఇ - యి - హి. ......, ఉ - యు - హు..... )

" చ - ఛ - జ - ఝ - శ - ష - స " లు చెల్లును.

" న - ణ " లు చెల్లును.

10) అ భేద యతి :-

" వ - బ " లు చెల్లును. (అ భేద వర్గ యతి-" ప - ఫ - బ - భ - వ " లు చెల్లును.)

" ల - ళ " లు చెల్లును.

" ల - డ " లు చెల్లును.

11) అ భేద వర్గ యతి :-

" ప - ఫ - బ - భ - వ " లు చెల్లును.

12) సంయుక్త యతి :-

" క్ష్మ " వంటి సం యుక్త హల్లులో గల " క - ష - మ "లలో యేదో వొక దానికి యతి వేయ జెల్లును.

 

13) అంత్యోష్మ సంధి యతి :-

" వాక్ + హరి = వాగ్ఘరి " ఇందు " క ' తో గాని " హ " తో గాని యతి వేయ జెల్లును.

14) వికల్ప యతి :-

" సత్ + మతి = సన్మతి. " ఇందు " త " తో గాని " న " తో గాని యతి వేయ జెల్లును.

౩. ఉభయ యతులు :-

1) యుష్మ దస్మచ్ఛబ్ద యతులు :-

యుష్మదాగమనము < యుష్మత్ + ఆగమనము > ఇందులో " ద - అ " లు పూర్వ పదాంత, పరపదాది వర్ణాలు. వీటిలో దేనికైనా యతి వేయ జెల్లును. .

2) పర రూప యతి :-

వేదండ < వేద + అండ > అఖండ శబ్దము వలె గాన వచ్చుటచే యిట్టి పదములలో ఉభయ యతి. అనగా " ద - అ " అను రెందింటిలో ఏ వొక్క అక్షరంతోనైనా యతివేయ జెల్లును.

3) ప్రాది యతి :-

ప్రాప్తి < ప్ర + ఆప్తి > యిందు " ప్ర - ఆ " అనే 2 వర్ణములలో ఏ వొక్క దానితో నైనను యతి గూర్ప జెల్లును.

4) అ ఖండ యతి ( లేదా ) నిత్య సమాస యతి :-

కర్ణాట < కర్ణ + అట > ఇది పద విభాగము తోపని నిత్య సమాసము గావున యిట్టి పదములలో " ర్ణ - అ "అను 2 వర్ణములలో ఏ వొక్క వర్ణమునకైనను యతి గూర్ప జెల్లును.

5) దేశ్య నిత్య సమాస యతి :-

క్రిక్కిఱియుట < క్రిక్కు + ఇఱియుట > అచ్ సంధి అయి యేక పదముగా కనిపించుచున్న దేశ్య పదములందు " క్కు - ఇ " వంటి 2వర్ణములలో ఏ వొక్క వర్ణముతో నయినను యతి గూర్ప జెల్లును.

6) నిత్య యతులు :-

క్రూర కర్ముడేనియు < క్రూరకర్ముడు + ఏనియు > యిందు " ఐనాసరే అనే అర్ధంలో ఏనియు అనేపదంతో కూడిన మొదటిపదం నిత్య సమాసంగా కనిపిస్తున్నందున యీ పదంలో " డు - ఏ " అనే 2 వర్ణాలలో ఏవొక్కవర్ణంతోనైనను యతి వేయ జెల్లును.

7) రాగమ సంధి యతి :-

జవరాలు < జవ + ఆలు > ఇందు { ర్ + ఆగమ } (ర్) ర ఆగమంగా వచ్చినందున యిట్టి చోట " ర - అ " అను 2 వర్ణములలో ఏ వొక్క దానికైనను యతి గూర్ప జెల్లును.

8) విభాగ యతి :-

గంపెడేసి < గంపెడు + ఏసి > ఇట్టివి నిత్య సంధులు. ఇట్టిపదములలో " డు - ఏ " అను 2 వర్ణములలో ఏవొక్క వర్ణమునకైనను యతి గూర్ప జెల్లును.

9) నామాఖండ యతి :-

రామయ్య < రామ + అయ్య > ఇట్టి అఖండ నామములలో " మ - అ " అను 2 వర్ణములలో ఏవొక్క వర్ణమునకైనను యతి గూర్ప జెల్లును.

 10) పంచమీ విభక్తి యతి :-

రామునికన్న < రామునికి + అన్న > < రామునకు + అన్న >

రామునికంటే < రామునికి + అంటే >

ఇట్టి పదాలలో ఏ వొక్క వర్ణమునకైనను యతి వేయ జెల్లును.

11) కాకు స్వర యతి :-

లేరో < లేరు + ఓ > ఇట్టి పదములందు " రు - ఓ " అనునటువంటి 2 వర్ణములలో ఏ వొక్క వర్ణమునకైనను యతి వేయ జెల్లును.

12) ప్లుత యుగ యతి :-

ఏ గతి కాచెదో రఘుపతీ < ఏ గతి కాచెదు + ఓ > మొదటి వర్ణమునందు, యతి స్థానమునందు ప్లుతవర్ణములున్నందున ఈ 2 ప్లుత వర్ణములకు యతి వేయ జెల్లును.

13) ప్రాస యతి :-

సీసము. తేటగీతి. ఆటవెలది.పద్యములందు యతికి బదులు ప్రాస యతి వేయ జెల్లును.

ఉ :- తే.గీ - తెలుగు భాషయె జగతిని వెలుగు నిజము. < తెలు - వెలు > తె మొదటి అక్షరము. యతి స్థానమున యతి వేయ బడక దాని తరువాత గల ప్రాసాక్షరమునకు యతివేయబడినందున యిది ప్రాసయతికి ఉదాహరణ యగుచున్నది. .

ప్రాసలను గూర్చి తెలుసుకొందాం.

1) అర్థ బిందు సమప్రాస :-

ప్రాసాక్షరానికి ముందు అర సున్న అన్ని పాదాలలో నుంచుట. " వీఁక - తాఁకి "

2) పూర్ణ బిందు సమప్రాస :-

మొదటి పాదంలో ప్రాసాక్షరం పూర్ణ బిందు పూర్వక మైనట్లైతే ఆ పద్యంలోని మిగిలిన అన్ని పాదాలలోను ప్రాసాక్షరం బిందు పూర్వకమే అవాలి. " పొందు - బృంద "

3)ఖండాఖండ ప్రాస :-

అర సున్న కలిగి యున్న ప్రాసాక్షరంతో అరసున్న లేని ప్రాసాక్షరాన్ని ఆ పద్యంలో ప్రాసగా ప్రయోగించ వచ్చును."

బోఁ టి - పాట "

4) సమ్యుక్తాక్షర ప్రాస :-

ఏ సమ్యుక్త హల్లు ప్రాస స్థానంలో ఉంటుందో అదే సమ్యుక్త హల్లు ఆ పద్యంలోని మిగిలిన అన్ని పాదాలలోను ప్రయోగించాలి. " అక్ష -కుక్షి "

5) సమ్యుతాసమ్యుత ప్రాస :-

రేఫ యుత సమ్యుక్తాక్షరముతో రేఫ రహితమైన అదే అక్షరమునకు ప్రాస చెల్లును. " శ్రీకర - ఈ క్రియ "

6) లఘు ద్విత్వ ప్రాస :-

సమ్యుక్త పూర్వాక్షరము లఘువయితే మిగిలిన అన్ని పాదాలలోనూ అటులనే రావాలి.

"విద్రుచు - అద్రువ" (ప్రాస పూర్వాక్షరం గురువైతే గురువే; లఘువైతే లఘువే రావాలి)

 7)వికల్ప ప్రాస :-

అనునాసిక వికల్ప సంధ్యక్షరములకు ప్రాస. " దిఙ్మహిత - యుగ్మ .

8) ఉభయ ప్రాస :-

" న - ణ " లకు,

" స - ష " లకు, ప్రాస. " ప్రాణ - దాన " వసుధ - విషమ "

9) అను నాసిక ప్రాస :-

భ/ క్తిమ్ముర < భ/ క్తిన్ + ముర = భ/ క్తిం ముర > తో - తమ్ములు. కు ప్రాస.

10) ప్రాస మైత్రి ప్రాస :-

" మ్మ - ం బ " లకు ప్రాస చెల్లును.

11) ప్రాస వైరము :-

" ర - ఱ " లకు ప్రాస పనికి రాదు.

12) స్వ వర్గజ ప్రాస :

" థ - ధ " లకు,ప్రాస చెల్లును.

" ద - ధ " లకు ప్రాస చెల్లును.

13) ఋ ప్రాస :-

" ఋ - ర " లకు ప్రాస చెల్లును. ఉ: " ఆఋషి - చీరలు "

14) లఘు యకార ప్రాస :-

" ఆయజు < ఆ + అజు > - శాయికి "

15) అ భేద ప్రాస :-

" ల - ళ " లకు ప్రాసచెల్లును.

" ల - డ " లకు ప్రాస.చెల్లును.

16) సంధి గత ప్రాస :-

వ/ చ్చెంగుంతి < వ/ చ్చెన్ + కుంతి > - సింగము.

మొదలగునవి.

వ్యాకరణము  -సంధులు

సంధి  :   పూర్వపర స్వరములకు పరస్వరము ఏకాదేశంగారావడము సంధి అనబడుతుంది

స్వరము =అచ్చు ;

సంధి అనగారెండు పదముల కలయిక. మొదటి పదములోని చివరి అచ్చు పోయి రెండవ పదములోని మొదటి అచ్చు వచ్చిన సంధి అగును. ఉదా: రాముడు + అతడు = రాముడతడు. ఇందులో ' రాముడు ' మొదటి పదము అతడు రెండో పదము. మొదటి పదమైన ' రాముడు ' లోని ఉకారము పోయి రెండవ పదములోని ' అ ' కారము వచ్చినది. రాముడు + అతడు = రాముడతడు అయినది.

ఆగమం = ఒక అక్షరం అధికముగా వచ్చిచేరడం ఆగమం

ఆదేశము=ఒక అక్షరాన్ని తొలగించి ఆస్థానంలో మరొక అక్షరం రావడం ఆదేశం

ఏకాదేశం = రెండు అక్షరాలను తొలగించి వాటిస్థానంలో ఒక అక్షరమ్ రావడం ఏకాదేశం

పూర్వ పదము =సంధి విడదీసినప్పుడు మొదటి పదాన్ని పూర్వపదము అంటారు

రాముడు+ అతడు అనుదానిలో "రాముడు" అనునది పూర్వపదము

పరపదము=సంధి విడదీసినప్పుడు రెండవ పదాన్ని పరపదము అంటారు

రాముడు+ అతడు అనుదానిలో "అతడు"అనునది పరపదము

పూర్వస్వరము:పూర్వపదము లోని చివరి అచ్చు పూర్వస్వరము

"రాముడు" లోని చివరి అచ్చు ’ఉ’ పూర్వస్వరము

పరస్వరము:పరపదం లోని మొదటి అచ్చు పరస్వరం

"అతడు"లోని మొదటి అచ్చు ’అ’పరస్వరం

తెలుగు సంధులు

ఉత్త్వసంధి: ఉత్తునకు అచ్చు పరంబగునపుడు సంధియగు

ఉదా: మనము+ఉంటిమి=మనముంటిమి

ఉత్తు =హ్రస్వమైన ఉకారం (ఉ)ఉత్తు

సంధి విడదీసినప్పుడు పూర్వ పదం చివర ’అ’ వుంటె అది అత్వ సంధి ,’ఇ’ ఉంటె అది ఇత్వ సంధి,’ఉ’ ఉంటె అది ఉత్వసంధి

(ఈ నియమం తెలుగు సంధులకు మాత్రమె)

వికల్ప ఉత్త్వసంధి: ప్రథమేతర విభక్తి శత్రర్థ చువర్ణము లందున్న ఉత్త్వానికి సంధి వైకల్పికంగా వస్తుంది

ప్రథమేతర విభక్తి= ద్వితీయ మొదలుగాగల విభక్తి ప్రత్యయాలు

శత్రర్థము :వర్తమానకాలిక అసమాపక క్రియ

ద్వితీయాది విభక్తులలో ఉండే ఉత్త్వనికి .శత్రర్థ చువర్ణంలోఉన్న ఉత్త్వానికి సంధి వైకల్పికంగా వస్తుందని సూత్రార్థము

 ఉదా:"నాయందున్+ఆశ "  ’అందు’ అనునది సప్తమి విభక్తి ప్రత్యయం

ఇందలి ఉత్త్వానికి సంధి జరిగి "నాయందాశ"

సంధి జరుగక "నాయందునాశ" అగును

యడాగమ సంధి: సంధిరాని చోట స్వరంబు కంటే పరంబయిన స్వరంబునకు యడాగమంబగు.

         "మా+ఇల్లు" ఈ పదాలను కలపడానికి ప్రయత్నించండి

"మిల్లు" అని రూపము ఏర్పడిందికదా!

"రాముడు + అతడు" అనేపదాలను కలిపినప్పుడు రాముడతడు అనే పదం ఏర్పడింది  గమనించారా! ఇక్కడ అర్థం మారలేదు

 "మా+ఇల్లు" ఈ పదం అలాకాదు ,ఈ పదాలను కలిపి నప్పుడు ఏర్పడిన "మిల్లు" అనే పదానికి అర్థం మారింది గమనించారా ! అంటే సంధి జరుగలేదన్నమాట .అలాంటిచోట ఈ యడాగమ సంధి వస్తుంది.మా+ఇల్లు అని ఉండగా రెండు పదాల మధ్యలో ’య్’ అధికముగా వచ్చిచేరి

పరస్వరాన్ని తనలో కలిపేసుకుంటుంది.అంటే యడాగమం వచ్చింది పరస్వరానికన్నమాట .ఒక్కసారి సూత్రాన్ని గమనించండి .ఇదే విషయం చెపారుకదా

మా+య్+ఇల్లు =మాయిల్లు అనే రూపము తయారైంది .ఇలా ఒక అక్షరము అధికముగా రావడాన్నె ఆగమం అంటారు.ఇక్కడ ఆగమంగా వచ్చింది య్ కావున, ఇది యడాగమ సంధి.

గుర్తుంచుకోండి  యడాగమం అంటే ఆగమంగా వచ్చేది ’య’ కాదు ’య్’ మాత్రమే.ఇకముందు చెప్పే ఆగమాలన్నీ ఇంతే ’రుగాగమం అంటే ’ర్’ 

టుగాగమం అంటే ’ట్’ ఆగమంగా వస్తాయి

అత్త్వసంధి: అత్తునకు సంధి బహుళముగానగు.

అత్తు= హ్రస్వమైన అకారము (అ)అత్తు

బహుళము =వ్యాకరణ కార్యము ఒకటికన్నా ఎక్కువ రకాలుగా జరగడం బహుళము

అవి నాలుగు విధాలు

నిత్యము : సంధి కచ్చితంగా జరగడం

నిషేధం:సంధి జరగక పోవడం

వైకల్పికం: సంధి ఒకసారి జరిగి మరొకసారి జరగక పోవడం

అన్యవిధం: వ్యాకరణ కార్యము మరొకవిధంగా జరగడం

(వీటికి ఉదాహరణలు తగినచొట చెపుతాను)

ఉదా: రామ+అయ్య =రామయ్య (నిత్యము)

       ధూత +ఇతడు =దూతయితడు (నిషేధము)

       మేన+అల్లుడు=    {సంధి జరిగి} మేనల్లుడు

                         {సంధి జరుగక}  మేనయల్లుడు (వైకల్పికము

      తామర+ఆకు =తామరపాకు (అన్యవిధము)

ఇత్త్వసంధి: ఇత్త్వ సంధి మూడురకాలుగా జరుగుతుంది

౧)ఏమ్యాదుల ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికముగా వస్తుంది

ఏమ్యాదులు= మరి,ఏమి,అది.అవి,ఇది,ఇవి,ఏది.ఏవి-కి షష్ఠి.

.ఒకసారి సూత్రాన్ని చూడండి వైకల్పికంఅని ఉందికదా,అంటే సంధి జరుగవచ్చు జరుగక పోవచ్చుk

ఏమి+అది =ఏమది(సంధి జరిగి) 

సంధి జరుగకపోతే ఏమౌతుందో తెలుసుకదా ! యడాగమంవస్తుంది

ఏమి+య్+అది= ఎమియది (సంధి జరుగక)

కి షష్ఠి అంటే "కిన్ కున్ యొక్క లోన్ లోపలన్"షష్ఠి విభక్తి ప్రత్యయాలుకదా.వాటిలోని కిన్ అనేదే కి .అర్థం కాలేదా! ’రామునికి’దీనిలోని కి షష్టి విభక్తి ప్రత్యయమే .

రామునికిన్+ఇచ్చి=రామునికిచ్చి (సంధి జరిగి)

                        రామునికినిచ్చి(సంధి జరుగక) ఇక్కడ సంధి జరుగకపోతే యడాగమం రాదు రామునికిన్ లోని న్ పరస్వరంతో కలిసి పోతుంది

౨)క్రియాపదాలలోని ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికముగా వస్తుంది

క్రియ అంటే తెలుసు కదా? పని.క్రియా పదాలంటే క్రియను తెలిపే పదాలు

ఉదా: వచ్చితిమి+ఇప్పుడు=వచ్చితిమిప్పుడు(సంధి జరిగి)

                            వచ్చితిమియిప్పుడు(సంధి జరుగక యడాగమం వచ్చి)

౩) క్త్వార్థంబైన ఇత్తునకు సంధి లేదు.

 క్త్వార్థమంటే భూతకాలిక అసమాపక క్రియ .ఒకే వ్యక్తి రెండు పనులు చేసినప్పుడు మొదటిపని క్త్వార్థము.చూడండి

 తెచ్చి+ఇచ్చెను

తెచ్చింది , ఇచ్చింది ఒకరే తెచ్చి అనెది మొదటిపని, అంటే అది క్త్వార్థము.దానిలో ఉన్న ఇ క్త్వార్థమైన ఇత్తు.దానికి సంధిలేదని సూత్రము.సంధిలేదు అంటే నిషేధమన్నమాట.కాబట్టి యడాగమం వస్తుంది.

తెచ్చి+య్+ఇచ్చెను=తెచ్చియిచ్చెను

ఆమ్రేడిత సంధి: అచ్చునకు ఆమ్రేడితంబు పరంబగునపుడు సంధి తరచుగానగు.

ఆమ్రేడితము:ఒకేమాట రెండుసార్లుపలికితే రెండవసారి పలికిన రూపాన్ని ఆమ్రేడితం అంటారు

ఉదా:అప్పుడు+అప్పుడు అన్నప్పుడు రెండవసారి పలికిన "అప్పుడు" ఆమ్రేడితం

తరచుగా=బహుళము

ఆమ్రేడిత సంధి బహుళమని సూత్రార్థము

ఔర+ఔర=ఔరౌర (నిత్యము)

ఏమి+ఏమి=ఏమేమి -ఏమియేమి (ఇది ఏమ్యాదుల ఇత్తు కావున సంధి  వైకల్పికము)

ఏగి+ఏగి=ఏగియేగి (క్త్వార్థమైన ఇత్తుకావున సంధి జరుగక యడాగమం వస్తుంది)

హల్  సంధులు

ద్విరుక్తటకారాదేశ సంధి: కుఱు-చిఱు-కడు-నడు-నిడు శబ్దముల 'ఱ-డ ' లకు అచ్చు పరంబగునపుడు ద్విరుక్త టకారంబగు.

 ఉదా: నడు+ఇల్లు

పూర్వ పదంలో ఉన్న డు ను తొలగించి ఆస్థానములో ట్టు ఆదేశముగావచ్చును

నట్టు+ఇల్లు (ఇక్కడ ఉత్వ సంధి వచ్చి) "నట్టిల్లు" అగును

చిఱు+ఎలుక

పూర్వ పదంలో ఉన్న ఱు ను తొలగించి ఆ స్థానములో ’ట్టు’ఆదేశముగా వచ్చును

చిట్టు+ఎలుక  (ఇక్కడ ఉత్వ సంధి వచ్చి) "చిట్టెలుక" అగును

గమనించారా ! ఱ డ లను తొలగించి ఆస్థానములో ట్టు వస్తుంది కావున ఇది ఆదేశ సంధి

గసడదవాదేశ సంధి: గసడదవాదేశసంధి మూడురకాలుగా రకాలుగా జరుగుతుంది

౧)ప్రథము మీది పరుషములకు గ-స-డ-ద-వ లు బహుళముగానగు.

పరుషములు: క చ ట త ప అను ఐదు వర్ణములు పరుషముల స్థానమున గ స డ ద వ అనే ఐదు వర్ణములు ఆదేశంగావస్తాయి

క - గ

చ - స

ట - డ

త - ద

ప - వ

ఉదా: వాడు+కొట్టె=వాడుగొట్టె - వాడుకొట్టె (వైకల్పికం)

          లెస్స+కాను =లెస్సగాను(నిత్యము)

౨)తెనుగులమీది సాంస్కృతిక పరుషములకు గసడదవలు రావు

 వి!! తెనుగులమీది= అచ్చ తెలుగు పదాలకు

      మీది = పరమైన

      సాంస్కృతిక =సంస్కృత పదాల లోని పరుషములకు గసడదవలు రావని సూత్రార్థము

ఉదా!! వాడు+ టక్కరి

     వాడు అనునది అచ్చ తెలుగు పదము

  దానికి టక్కరి అను సంస్కృతపదంలోని ట అను పరుషము పరమైనది .ఆపరుషము డ  గా మారదు

కావున

వాడుటక్కరి అనే వుండును

౩)ద్వందంబున పదంబుపై పరుషంబునకు గసడదవలగు

వి!! ద్వంద్వంబున =ద్వంద్వ సమాసంలో (దీనిగురించి సమాసముల గురించి తెలుసుకునేప్పుడు వివరిస్తాను)

పదంబుపై = పూర్వ పదానికి పరమైన పరుషం స్థానంలో గసడదవలు  వస్తాయి

తల్లి+తండ్రి =పరపదంలోని త స్థానంలో గసడదవలలోని ద వచ్చి

 తల్లిదండ్రులు అవుతుంది

సరళాదేశ సంధి: ఈ సంధి గురించి తెలుసుకునేముందు ద్రుతము గురించి తెలుసుకుందాం

 నకారానికి ద్రుతమనిపేరు

ద్రుతమనగా ద్రుతినొందునదని అర్థము. అనగా అవసరము లేనప్పుడు లోపించునదని

ఉదాహరణకు "చూచెను" అను పదాని చూడండి అందలి ను ద్రుతము దది లోపిస్తే "చూచె" అని మిగులుతుంది .గమనించండి ద్రుతం లోపించిన లోపించకపోయిన అర్థంలో ఏమైనా మార్పు వచ్చిందా? లేదుకదూ ! ఇలాంటి ’ను’ నుద్రుతమని పిలుస్తారు,

పైనచూపిన "చూచెను" అనుపదంలో చివర ద్రుతము ఉందికదా! ఇలాద్రుతము చివరగా గల పదాలను ద్రుతప్రకృతికాలంటారు.

అంటే వినెను,తినెను,పాడెను లాంటివి ద్రుతప్రకృతికాలు.

ఇప్పుడు సరళాదేశసంధి గురించి తెలుసుకుందాం

సరళాదేశసంధి రెండు సూత్రాలలో పూర్తవుతుంది

ఉదా!! పూచెను+కలువలు అను ఉండగా

౧)"ద్రుత ప్రకృతికము మీది పరుషములకు సరళములగు" అనుసూత్రము వల్ల

పూచెను+గలువలు అగును

గమనించండి కలువలు లోని క - గ గామారింది.అంటే పరుషాన్ని తొలగించి సరళం ఆదేశంగా వచ్చింది .కావున ఈ సరళాన్ని ఆదేశసరళం అంటారు

౨) ఆదేశసరాళానికి ముందున్న ద్రుతానికి బిందు సంశ్లేషలు విభాషగా వస్తాయి

బిందువు= సున్నా (నిండు సున్నా,అరసున్నా లు రెంటిని బిందువు అంటారు)

సంశ్లేష = రెండూహల్లులు కలువడం సంశ్లేష ,అంటే సంయుక్తాక్షరము అన్నమాట

ద్రుతము మీదిహల్లు తోకలవడం ఇక్కడ సంశ్లేష.

వి!! ఆదేశ సరళానికి ముందున్న ద్రుతము బిందువుగానో సంశ్లేషగానో మారుతుందని అర్థము

పూచెంగలువలు -బిందువు( నిండు సున్నా వచ్చి)

పూచెఁగలువలు -బిందువు (అరసున్నా వచ్చి)

పూచెన్గలువలు-సంశ్లేష (న్గ - సంశ్లేష)

ఒకసారి ౨వ సూత్రాన్ని చుడండి విభాష అనేమాట కనిపిస్తుందా అంటే అర్థం తెలుసా వైకల్పికం. అంటే,ఒకసారి రావడం మరొకసారి రాకపొవడం ఇప్పుడు ఈ ౨ వ సూత్రాన్ని గమనించండి అర్థమైందా బిందుసంశ్లేషలు ఒక సారి రాకపోవచ్చు రాకపోతె 

పూచెను గలువలు అని వుంటుంది

పుంప్వాదేశ సంధి: కర్మధారయంబునందు మువర్ణానికి  పు౦, పు లు వస్తాయి

కర్మధారయము =విశేషణానికి విశేష్యము తో సంబంధము కర్మధారయము

ఉదా: సరసము+మాట అని ఉండగా

సరసము అనేది విశేషణము

మాట అనునది విశేష్యము

ఇది విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము ,సరసము లోని ము స్థానములో పు గాని ,౦పూ గాని ఆదేశంగా వస్తాయి

సరసపుమాట =పు ఆదేశంగా వచ్చి

సరసంపుమాట = ౦పు ఆదేశంగా వచ్చి

టుగాగమ సంధి: కర్మధారయమునందు ఉత్తునకు అచ్చు పరంబగునపుడు టుగాగమంబగు.

ఉత్త్వ సంధి జ్ఞాపకముందా ,ఆఉత్త్వ సంధి కర్మధారయ సమాసమైతే ’ట్ ’ ఆదేశంగావస్తుంది

ఉదా: పేరు+ఉరము

   పై ఉదాహరణ గమనించండి ఉత్త్వసంధి ప్రకారము "పేరురము" కావలసి వుండగా ,టుగాగమం వచ్చి

పేరు+ట్+ఉరము=పేరుటురము అవుతుంది (ఇది విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము)

రుగాగమ సంధి: రుగాగమసంధికి రెండు సూత్రాలుంటాయి

౧)పేదాది శబ్దములకు ఆలు శబ్దము పరంబగునపుడు కర్మధారయమునందు రుగాగమంబగు

పేదాదులు=పేద మొదలైన శబ్దాలు =పేద(పేదరాలు),బీద(బీదరాలు),ముద్ద(ముద్దరాలు) ,బాలెంత(బాలెంతరాలు) మొదలైనవి పేదాదులు

ఆలు= స్త్రీ

ఉదా: పేద+ఆలు =పేద+ర్+ఆలు=పేదరాలు  (పైన చూపిన శబ్దాలన్ని తెలుగు శభ్దాలే)

౨) కర్మధారయంబులందు తత్సమశభ్దాలకు ఆలు శబ్దం పరమైతే అత్త్వానికి ఉత్త్వము రుగాగమము వస్తాయి

తత్సమ శబ్దాలు=సంస్కృతంతోసమానమైన శబ్దాలు

ధీర+ఆలు అని ఉండగా ,

ధీర అనునది తత్సమ శబ్దము.అకారాంత శభ్దము ,దానికి ఆలు  పరమైంది ఇప్పుడు మొదత ఉత్త్వం వచ్చి "ధీర" "ధీరు" అవుతుంది

ధీరు+ఆలు ఇప్పుడు రుగాగమం వస్తుంది (ర్)

ధీరు+ర్+ఆలు=ధీరురాలు                              

దుగాగమ సంధి: యుష్మత్, అస్మత్, ఆత్మార్ధకంబులకు ఉత్తర పదంబు పరంబగునపుడు దుగాగమంబు విభాషనగు.

                        యుస్మదర్థము=నీవు, మీరు అను అర్థమును బోధించు సర్వనామములు (నీ ,మీ)

                        అస్మదర్థము =నేను అర్థమును బోధించు సర్వనామములు(నా,మా)

                        ఆత్మార్థము =తాను అను అర్థమును బోధించు సర్వనామములు(తన,తమ)

                        ఉత్తరపదము = సమాసంలోని రెండవపదం

 నీ,మీ - నా ,మా- తన్ - తమ అను శబ్దములకు ఉత్తరపదము పరమైతే ’దు’ఆగమంగావస్తుంది

ఉదా: నీ+చెలిమి= అని ఉండగా నీ అనునది యుస్మదర్థము ,దానికి "చెలిమి"అను ఉత్తరపదం పరమైంది కావున ’దు’ ఆగమంగా వచ్చి

                        నీ+దు చెలిమి =నీదుచెలిమి అని ఏర్పడుతుంది

నుగాగమ సంధి: సమాసంబుల ఉదంతంబులగ స్త్రీ సమంబులకు, పు - ౦పులకు, పరుష సరళంబులు పరంబులగునపుడు నుగాగమంబగు.

                ఉదంతము= ఉ అనే అచ్చుతో ముగిసేపదం (తళుకు  అనే పదం ఉదంతం)

                పు-౦పు లు = పుంప్వాదేశ సంధిలో ఆదేశంగావచ్చేవి

ను(ద్రుతము) ఆగమంగావచ్చి పరుషం పరమైతే సరళాదేశ సంధి జరుగుతుంది ,సరళం పరమైతే  ద్రుతానికి లోపంగాని సంశ్లేషగాని వస్తుంది             

చిగురు=ఉదంత స్త్రీ సమము

సింగపు(సింగము) పుంప్వాదేశము ;వీటికి పరుషముకాని సరళముగాని పరమైతే నుగాగమం(ద్రుతము) వస్తుంది .

పరుషాలు పరమై నుగాగమం వస్తే సరళాదేశసంధి (సరళాదేశ సంధి చూడండి)

సరళాలు పరమైతే ఏమి జరుగుతుందోచూడండి

తళుకు+గజ్జెలు (తళుకు అనేది ఉదంతము,దానికి గొ అనే సరళము పరమైంది కావున నుగాగమం వస్తుంది)

తళుకు+ను+గజ్జెలు =ఇలాఆగమంగావచ్చిన ను సరళం పరమైంది కావున లోపించడమో ,సంశ్లేషగానో మారుతుంది

తళుకు గజ్జెలు (ను లోపించి)

సంశ్లేషకు సరళాదేశసంధి చూడండి                                       

పడ్వాది సంధి: పడ్వాదులు పరంబగునపుడు ము వర్ణ కంబునకు లోప పూర్ణ బిందువులు విభాషనగు.

పడ్వాదులు =పడు మొదలైనవి=పడు,పెట్టు, పట్టె మొదలైనవి

క్రింది ఉదాహరణ చూడండి

ఉదా: భయము+పడె   పడె అనునది పరమైంది కదా ఇప్పుడు భయములోని ము లోపించి "భయపడె" అవుతుంద;పూర్ణబిందువు వచ్చి "భయంపడె" అవుతుంది

త్రిక సంధి: ౧)ఆ - ఈ -ఏ అను సర్వనామంబులు త్రికంబనబడు.

౨)త్రికము మీది అస0యుక్త హల్లునకు ద్విరుక్త0బగు.

౩)ద్విరుక్త0బగు హల్లు పర0బగునప్పుడు ఆచ్ఛిక0బబబైన దీర్గ0నకు హ్రస్వ0బగు అను మూడు సూత్రాల్లో త్రిక సంధి రూపాలు ఏర్పడుతాయి చూడండి

ఉదా: అక్కడ అను త్రికసంధి రూపము ఎలా ఎర్పడుతుందో చూద్దాం

ఆ + కడ :పూర్వ పదంలో ’ఆ ’అనే త్రికం ఉంది (ఆ - ఈ -ఏ అను సర్వనామంబులు త్రికంబనబడు)

ఆ అనే త్రికానికి కడలోని 'క’ అనే అసంయుక్తమైన హల్లు పరమైంది ,ఇప్పుడా క ద్విరుక్తమై క్క గామారుతుంది

ఆ+క్కడ  (త్రికము మీది అస0యుక్త హల్లునకు ద్విరుక్త0బగు)

ద్విరుక్తమైన హల్లు పరమైంది కావున ’ఆ’అనే దీర్ఘము హ్రస్వంగామరి

అక్కడ అనురూపం వస్తుంది

అలాగే ఇక్కడ ,ఏక్కడ అను రూపాలు కూడా ఏర్పడుతాయి

మరి త్రికానికి అచ్చుపరమైతే ఏమి జరుగుతుంది .చూద్దాం

ఆ+ఎడ ; ఒక్కసారి యడాగమసంధి గుర్తుకు తెచ్చుకోండి .

అవును ఇక్కడ యడాగమం వస్తుంది

ఆ+ య్+ఎడ=ఆ+ యడ  ఇప్పుడు అచ్చు హల్లుగా మారింది కదా ఇప్పుడు ఇక త్రికసంధి జరుగుతుంది

ఈ +ఇల్లు :ఏ +అడవి వీటిని కూడా సాధించి చూడండి

ప్రాతాది సంధి: దీనికికూడా సరళాదేశ సంధితో సంబంధం ఉంది

౧)సమాసంబులన్ ప్రాతాదుల తొలి యచ్చుమీది వర్ణంబుల కెల్ల లోపంబు బహుళంబుగానగు.

 సమాసంబుల అను మాటను గమనించండి అంటే రుగాగమం లా ఇదికూడా కర్మధారయ సమాసల్లొనే జరుగు తుందన్నమాట

ప్రాతాదులు =ప్రాత మొదలైన శబ్దాలు (ప్రాత,క్రొత్త , మీద,క్రింద)ప్రాతాదులు

ఉదా !! ప్రాత +కెంపు పై సూత్రం ప్రకారం ప్రాతాదుల తొలొ అక్షరం మిగిలి ,తక్కినవి లోపించాలి

    ప్రా+కెంపు -ఇప్పుడు ’ప్రా’ను ఏమంటారో తెలుసా ? లుప్త శేషము  అంటే లోపించగా మిగిలినదన్నమాట

లుప్త శెషానికి పరమైన అక్షరాన్ని గమనించండి అది పరుషమా ,సరళమా ? పరుషం కదా .ఇప్పుడు ఈసూత్రం గమనించండి

౨) లుప్త శేషమునకు పరుషం పరమైతే నుగాగమం వస్తుంది

  అర్థమైందా "ప్రా+ను+కెంపు" ఇప్పుడు ఈ ను ద్రుతము అంటారు .ఇకనుంచి సరళాదేశ సంధి వస్తుంది (ప్రాను+క్రెంపు ->ప్రాను+గెంపు ->ప్రాఁగెంపు )

ఒక్క విషయమ్ ఇక్కడ "ప్రాంగెంపు " అను నిండు సున్నా తో కూడినరూపం ఏర్పడదు ఏందుకంటే ’ఫ్రా’ అనేది దీర్ఘాక్షరం కదా ! దీర్ఘాక్షరాలమీద సాధ్య పూర్ణము ఉండదు

 ఇవి కూడా చూడండి " ప్రాత +ఇల్లు ; లేత+దూడ ; పూవు+ రెమ్మ " ఇవి ౧వ సూత్రం ప్రకారమం ఫ్రా + ఇల్లు ; లే+దూడ; పూ +రెమ్మ అను రూపాలు వస్తాయి.చూడండి  వీటికి పరుషం పరుషం పరం కాలేదు కదా !నుగాగమం రాదు కాబట్టి  "ఫ్రాఇల్లు ; లేదూడ; పూరెమ్మ " అని ఉంటాయి

ఆన్నట్టు " మీగడ ,పందొమ్మిది మొదలైనవి కూడా ప్రాతాది సంధులే

 ఇంకొక్క విషయం లుప్తశేషానికి పరుషం కాని మరో అక్షరం కాని పరమైతే  ఒకోసారి నుగాగమం ,మరోసారి మీది హల్లుకు ద్విత్వము వస్తాయి

నుగాగమ రావడం పైన చూసాముకదా .ఇప్పుడు ద్విత్వాన్ని చూద్దాం

క్రొత్త +కారు ->క్రొ+కారు ->క్రొక్కారు ;

ఇలాగే "నెమ్మది, నివ్వెర

సంస్కృత సంధులు

సవర్ణదీర్ఘ సంధి: అ - ఇ - ఉ - ఋ లకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబగునపుడు ఆ రెండింటికి కలిపి దీర్ఘము ఏకాదేశమగును.

ఉదా:దేవ+ఆలయం=దేవాలయం;కవి+ఇంద్ర+కవీంద్ర;  భాను+ఉదయము=భానూదయము. పితృ+ఋణం=పితౄణము:భాను+ ఉదయం లోని  మొదటి పదం భానులో చివర ఉకారం ఉంది ఉదయంలో మొదట ఉకారం ఉంది భానులో నులో ఉన్న ఉకారం ఉదయంలో ఉన్న ఉకారం సవర్ణాచ్చులు కావున వీనికి దీర్ఘ ఊకారం వచ్చింది

గుణ సంధి: అకారమునకు ఇ - ఉ - ఋ లు పరంబగునపుడు క్రమముగా ఏ - ఓ - ఆర్ లు ఆదేశమగును.

ఉదా: ఉప+ఇంద్ర=ఉపేంద్ర ; చంద్ర+ఉదయము=చంద్రోదయము.మహా+ఋషి=మహర్షి: ఏ ఓ ఆర్ లకు గుణములని పేరు.

యణాదేశ సంధి: ఇ - ఉ - ఋ లకు అసవర్ణములైన అచ్చులు పరమగునపుడు క్రమముగా య - వ - ర లు ఆదేశమగును

ఉదా: అతి+అంతము=అత్యంతము.

      అణు+అస్త్రము = అణ్వస్త్రము;  య వ ర ల కు యణ్ణులని పేరు

గురు+ఆజ్ఞ, విష్ణు+ఆలయము... ఈరెండూ యణాదేశ సంధికి ఉదాహరణలే. సంధి లక్ష్య లక్షణాలు పైన ఉన్నాయి.

గురు+ఆజ్ఞ, విష్ణు+ఆలయము... ఈరెండూ యణాదేశ సంధికి ఉదాహరణలే. 

వృద్ధి సంధి: అకారమునకు ఏ - ఐ లు పరమగునపుడు ఐ కారమును, ఓ - ఔ లు పరమగునపుడు ఔ కారమును వచ్చును

ఉదా: ఏక+ఏక=ఏకైక; మహా +ఐశ్వర్యము =మహైశ్వర్యము ;పాప+ ఓఘము=పాపౌఘము;మహా+ఔషదము మహౌషదము ;

ఐ ,ఔ లకు వృద్ధులని పేరు

అనునాసిక సంధి: క - చ - ట -త - ప లకు 'న - మ ' అను అనునాసికాక్షరములు పరమైనపుడు క్రమముగా ఆయా వర్గ అనునాసికాక్షరములు వికల్పముగా ఆదేశమగును.

ఉదా: జగత్+నాటకము=జగన్నాటకము.

జస్త్వ సంధి: వర్గ ప్రధమాక్షరములకు అచ్చులుగాని, వర్గ తృతీయ, చతుర్ధాక్షరములుగాని, హయవరలు గాని పరమగునపుడు క్రమముగా ఆయా వర్గ తృతీయాక్షరములు ఆదేశమగును.

ఉదా: వాక్+ఈశ=వాగీశ. (అచ్చు పరమగుటకు)

       సత్+గతి= సద్గతి  (వర్గ తృతీయాక్షరము పరమగుటకు)

       సత్+భావము =సద్భావము (వర్గ చతుర్థాక్షరము పరమగుటకు)

శ్చుత్వ సంధి: సకారత వర్గములకు, శకార చవర్గములు పరమగునపుడు శకార చవర్గములు ఆదేశమగును.

ఉదా: తపస్+శక్తి=తపశ్శక్తి.

ష్టుత్వ సంధి: సకార తవర్గములకు; షకార- టవర్గములు పరమైన, షకార టవర్గములే వచ్చును.

ఉదా: తత్+టీక=తట్టీక.

ఛత్వ సంధి: క - చ - ట - త - ప లకు 'శ' వర్ణము పరమైనపుడు 'ఛ' కారము వికల్పముగా వచ్చును.

ఉదా: విద్యుత్+శక్తి=విద్యుచ్ఛక్తి.

శృంగార రసరమ్య కంద మాల

నేటి ఛందస్సు కవిత .. దాహం :

UII UI వ్యాకరణము -సంధులు సంధి : పూర్వపర స్వరములకు పరస్వరము ఏకాదేశంగారావడము సంధి అనబడుతుంది స్వరము =అచ్చు ; సంధి అనగారెండు పదముల కలయిక. మొదటి పదములోని చివరి అచ్చు పోయి రెండవ పదములోని మొదటి అచ్చు వచ్చిన సంధి అగును. ఉదా: రాముడు + అతడు = రాముడతడు. ఇందులో ' రాముడు ' మొదటి పదము అతడు రెండో పదము. మొదటి పదమైన ' రాముడు ' లోని ఉకారము పోయి రెండవ పదములోని ' అ ' కారము వచ్చినది. రాముడు + అతడు = రాముడతడు అయినది. ఆగమం = ఒక అక్షరం అధికముగా వచ్చిచేరడం ఆగమం ఆదేశము=ఒక అక్షరాన్ని తొలగించి ఆస్థానంలో మరొక అక్షరం రావడం ఆదేశం ఏకాదేశం = రెండు అక్షరాలను తొలగించి వాటిస్థానంలో ఒక అక్షరమ్ రావడం ఏకాదేశం పూర్వ పదము =సంధి విడదీసినప్పుడు మొదటి పదాన్ని పూర్వపదము అంటారు రాముడు+ అతడు అనుదానిలో "రాముడు" అనునది పూర్వపదము పరపదము=సంధి విడదీసినప్పుడు రెండవ పదాన్ని పరపదము అంటారు రాముడు+ అతడు అనుదానిలో "అతడు"అనునది పరపదము పూర్వస్వరము:పూర్వపదము లోని చివరి అచ్చు పూర్వస్వరము "రాముడు" లోని చివరి అచ్చు ’ఉ’ పూర్వస్వరము పరస్వరము:పరపదం లోని మొదటి అచ్చు పరస్వరం "అతడు"లోని మొదటి అచ్చు ’అ’పరస్వరం తెలుగు సంధులు ఉత్త్వసంధి: ఉత్తునకు అచ్చు పరంబగునపుడు సంధియగు ఉదా: మనము+ఉంటిమి=మనముంటిమి ఉత్తు =హ్రస్వమైన ఉకారం (ఉ)ఉత్తు సంధి విడదీసినప్పుడు పూర్వ పదం చివర ’అ’ వుంటె అది అత్వ సంధి ,’ఇ’ ఉంటె అది ఇత్వ సంధి,’ఉ’ ఉంటె అది ఉత్వసంధి (ఈ నియమం తెలుగు సంధులకు మాత్రమె) వికల్ప ఉత్త్వసంధి: ప్రథమేతర విభక్తి శత్రర్థ చువర్ణము లందున్న ఉత్త్వానికి సంధి వైకల్పికంగా వస్తుంది ప్రథమేతర విభక్తి= ద్వితీయ మొదలుగాగల విభక్తి ప్రత్యయాలు శత్రర్థము :వర్తమానకాలిక అసమాపక క్రియ ద్వితీయాది విభక్తులలో ఉండే ఉత్త్వనికి .శత్రర్థ చువర్ణంలోఉన్న ఉత్త్వానికి సంధి వైకల్పికంగా వస్తుందని సూత్రార్థము ఉదా:"నాయందున్+ఆశ " ’అందు’ అనునది సప్తమి విభక్తి ప్రత్యయం ఇందలి ఉత్త్వానికి సంధి జరిగి "నాయందాశ" సంధి జరుగక "నాయందునాశ" అగును యడాగమ సంధి: సంధిరాని చోట స్వరంబు కంటే పరంబయిన స్వరంబునకు యడాగమంబగు. "మా+ఇల్లు" ఈ పదాలను కలపడానికి ప్రయత్నించండి "మిల్లు" అని రూపము ఏర్పడిందికదా! "రాముడు + అతడు" అనేపదాలను కలిపినప్పుడు రాముడతడు అనే పదం ఏర్పడింది గమనించారా! ఇక్కడ అర్థం మారలేదు "మా+ఇల్లు" ఈ పదం అలాకాదు ,ఈ పదాలను కలిపి నప్పుడు ఏర్పడిన "మిల్లు" అనే పదానికి అర్థం మారింది గమనించారా ! అంటే సంధి జరుగలేదన్నమాట .అలాంటిచోట ఈ యడాగమ సంధి వస్తుంది.మా+ఇల్లు అని ఉండగా రెండు పదాల మధ్యలో ’య్’ అధికముగా వచ్చిచేరి పరస్వరాన్ని తనలో కలిపేసుకుంటుంది.అంటే యడాగమం వచ్చింది పరస్వరానికన్నమాట .ఒక్కసారి సూత్రాన్ని గమనించండి .ఇదే విషయం చెపారుకదా మా+య్+ఇల్లు =మాయిల్లు అనే రూపము తయారైంది .ఇలా ఒక అక్షరము అధికముగా రావడాన్నె ఆగమం అంటారు.ఇక్కడ ఆగమంగా వచ్చింది య్ కావున, ఇది యడాగమ సంధి. గుర్తుంచుకోండి యడాగమం అంటే ఆగమంగా వచ్చేది ’య’ కాదు ’య్’ మాత్రమే.ఇకముందు చెప్పే ఆగమాలన్నీ ఇంతే ’రుగాగమం అంటే ’ర్’ టుగాగమం అంటే ’ట్’ ఆగమంగా వస్తాయి అత్త్వసంధి: అత్తునకు సంధి బహుళముగానగు. అత్తు= హ్రస్వమైన అకారము (అ)అత్తు బహుళము =వ్యాకరణ కార్యము ఒకటికన్నా ఎక్కువ రకాలుగా జరగడం బహుళము అవి నాలుగు విధాలు నిత్యము : సంధి కచ్చితంగా జరగడం నిషేధం:సంధి జరగక పోవడం వైకల్పికం: సంధి ఒకసారి జరిగి మరొకసారి జరగక పోవడం అన్యవిధం: వ్యాకరణ కార్యము మరొకవిధంగా జరగడం (వీటికి ఉదాహరణలు తగినచొట చెపుతాను) ఉదా: రామ+అయ్య =రామయ్య (నిత్యము) ధూత +ఇతడు =దూతయితడు (నిషేధము) మేన+అల్లుడు= {సంధి జరిగి} మేనల్లుడు {సంధి జరుగక} మేనయల్లుడు (వైకల్పికము తామర+ఆకు =తామరపాకు (అన్యవిధము) ఇత్త్వసంధి: ఇత్త్వ సంధి మూడురకాలుగా జరుగుతుంది ౧)ఏమ్యాదుల ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికముగా వస్తుంది ఏమ్యాదులు= మరి,ఏమి,అది.అవి,ఇది,ఇవి,ఏది.ఏవి-కి షష్ఠి. .ఒకసారి సూత్రాన్ని చూడండి వైకల్పికంఅని ఉందికదా,అంటే సంధి జరుగవచ్చు జరుగక పోవచ్చుk ఏమి+అది =ఏమది(సంధి జరిగి) సంధి జరుగకపోతే ఏమౌతుందో తెలుసుకదా ! యడాగమంవస్తుంది ఏమి+య్+అది= ఎమియది (సంధి జరుగక) కి షష్ఠి అంటే "కిన్ కున్ యొక్క లోన్ లోపలన్"షష్ఠి విభక్తి ప్రత్యయాలుకదా.వాటిలోని కిన్ అనేదే కి .అర్థం కాలేదా! ’రామునికి’దీనిలోని కి షష్టి విభక్తి ప్రత్యయమే . రామునికిన్+ఇచ్చి=రామునికిచ్చి (సంధి జరిగి) రామునికినిచ్చి(సంధి జరుగక) ఇక్కడ సంధి జరుగకపోతే యడాగమం రాదు రామునికిన్ లోని న్ పరస్వరంతో కలిసి పోతుంది ౨)క్రియాపదాలలోని ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికముగా వస్తుంది క్రియ అంటే తెలుసు కదా? పని.క్రియా పదాలంటే క్రియను తెలిపే పదాలు ఉదా: వచ్చితిమి+ఇప్పుడు=వచ్చితిమిప్పుడు(సంధి జరిగి) వచ్చితిమియిప్పుడు(సంధి జరుగక యడాగమం వచ్చి) ౩) క్త్వార్థంబైన ఇత్తునకు సంధి లేదు. క్త్వార్థమంటే భూతకాలిక అసమాపక క్రియ .ఒకే వ్యక్తి రెండు పనులు చేసినప్పుడు మొదటిపని క్త్వార్థము.చూడండి తెచ్చి+ఇచ్చెను తెచ్చింది , ఇచ్చింది ఒకరే తెచ్చి అనెది మొదటిపని, అంటే అది క్త్వార్థము.దానిలో ఉన్న ఇ క్త్వార్థమైన ఇత్తు.దానికి సంధిలేదని సూత్రము.సంధిలేదు అంటే నిషేధమన్నమాట.కాబట్టి యడాగమం వస్తుంది. తెచ్చి+య్+ఇచ్చెను=తెచ్చియిచ్చెను ఆమ్రేడిత సంధి: అచ్చునకు ఆమ్రేడితంబు పరంబగునపుడు సంధి తరచుగానగు. ఆమ్రేడితము:ఒకేమాట రెండుసార్లుపలికితే రెండవసారి పలికిన రూపాన్ని ఆమ్రేడితం అంటారు ఉదా:అప్పుడు+అప్పుడు అన్నప్పుడు రెండవసారి పలికిన "అప్పుడు" ఆమ్రేడితం తరచుగా=బహుళము ఆమ్రేడిత సంధి బహుళమని సూత్రార్థము ఔర+ఔర=ఔరౌర (నిత్యము) ఏమి+ఏమి=ఏమేమి -ఏమియేమి (ఇది ఏమ్యాదుల ఇత్తు కావున సంధి వైకల్పికము) ఏగి+ఏగి=ఏగియేగి (క్త్వార్థమైన ఇత్తుకావున సంధి జరుగక యడాగమం వస్తుంది) హల్ సంధులు ద్విరుక్తటకారాదేశ సంధి: కుఱు-చిఱు-కడు-నడు-నిడు శబ్దముల 'ఱ-డ ' లకు అచ్చు పరంబగునపుడు ద్విరుక్త టకారంబగు. ఉదా: నడు+ఇల్లు పూర్వ పదంలో ఉన్న డు ను తొలగించి ఆస్థానములో ట్టు ఆదేశముగావచ్చును నట్టు+ఇల్లు (ఇక్కడ ఉత్వ సంధి వచ్చి) "నట్టిల్లు" అగును చిఱు+ఎలుక పూర్వ పదంలో ఉన్న ఱు ను తొలగించి ఆ స్థానములో ’ట్టు’ఆదేశముగా వచ్చును చిట్టు+ఎలుక (ఇక్కడ ఉత్వ సంధి వచ్చి) "చిట్టెలుక" అగును గమనించారా ! ఱ డ లను తొలగించి ఆస్థానములో ట్టు వస్తుంది కావున ఇది ఆదేశ సంధి గసడదవాదేశ సంధి: గసడదవాదేశసంధి మూడురకాలుగా రకాలుగా జరుగుతుంది ౧)ప్రథము మీది పరుషములకు గ-స-డ-ద-వ లు బహుళముగానగు. పరుషములు: క చ ట త ప అను ఐదు వర్ణములు పరుషముల స్థానమున గ స డ ద వ అనే ఐదు వర్ణములు ఆదేశంగావస్తాయి క - గ చ - స ట - డ త - ద ప - వ ఉదా: వాడు+కొట్టె=వాడుగొట్టె - వాడుకొట్టె (వైకల్పికం) లెస్స+కాను =లెస్సగాను(నిత్యము) ౨)తెనుగులమీది సాంస్కృతిక పరుషములకు గసడదవలు రావు వి!! తెనుగులమీది= అచ్చ తెలుగు పదాలకు మీది = పరమైన సాంస్కృతిక =సంస్కృత పదాల లోని పరుషములకు గసడదవలు రావని సూత్రార్థము ఉదా!! వాడు+ టక్కరి వాడు అనునది అచ్చ తెలుగు పదము దానికి టక్కరి అను సంస్కృతపదంలోని ట అను పరుషము పరమైనది .ఆపరుషము డ గా మారదు కావున వాడుటక్కరి అనే వుండును ౩)ద్వందంబున పదంబుపై పరుషంబునకు గసడదవలగు వి!! ద్వంద్వంబున =ద్వంద్వ సమాసంలో (దీనిగురించి సమాసముల గురించి తెలుసుకునేప్పుడు వివరిస్తాను) పదంబుపై = పూర్వ పదానికి పరమైన పరుషం స్థానంలో గసడదవలు వస్తాయి తల్లి+తండ్రి =పరపదంలోని త స్థానంలో గసడదవలలోని ద వచ్చి తల్లిదండ్రులు అవుతుంది సరళాదేశ సంధి: ఈ సంధి గురించి తెలుసుకునేముందు ద్రుతము గురించి తెలుసుకుందాం నకారానికి ద్రుతమనిపేరు ద్రుతమనగా ద్రుతినొందునదని అర్థము. అనగా అవసరము లేనప్పుడు లోపించునదని ఉదాహరణకు "చూచెను" అను పదాని చూడండి అందలి ను ద్రుతము దది లోపిస్తే "చూచె" అని మిగులుతుంది .గమనించండి ద్రుతం లోపించిన లోపించకపోయిన అర్థంలో ఏమైనా మార్పు వచ్చిందా? లేదుకదూ ! ఇలాంటి ’ను’ నుద్రుతమని పిలుస్తారు, పైనచూపిన "చూచెను" అనుపదంలో చివర ద్రుతము ఉందికదా! ఇలాద్రుతము చివరగా గల పదాలను ద్రుతప్రకృతికాలంటారు. అంటే వినెను,తినెను,పాడెను లాంటివి ద్రుతప్రకృతికాలు. ఇప్పుడు సరళాదేశసంధి గురించి తెలుసుకుందాం సరళాదేశసంధి రెండు సూత్రాలలో పూర్తవుతుంది ఉదా!! పూచెను+కలువలు అను ఉండగా ౧)"ద్రుత ప్రకృతికము మీది పరుషములకు సరళములగు" అనుసూత్రము వల్ల పూచెను+గలువలు అగును గమనించండి కలువలు లోని క - గ గామారింది.అంటే పరుషాన్ని తొలగించి సరళం ఆదేశంగా వచ్చింది .కావున ఈ సరళాన్ని ఆదేశసరళం అంటారు ౨) ఆదేశసరాళానికి ముందున్న ద్రుతానికి బిందు సంశ్లేషలు విభాషగా వస్తాయి బిందువు= సున్నా (నిండు సున్నా,అరసున్నా లు రెంటిని బిందువు అంటారు) సంశ్లేష = రెండూహల్లులు కలువడం సంశ్లేష ,అంటే సంయుక్తాక్షరము అన్నమాట ద్రుతము మీదిహల్లు తోకలవడం ఇక్కడ సంశ్లేష. వి!! ఆదేశ సరళానికి ముందున్న ద్రుతము బిందువుగానో సంశ్లేషగానో మారుతుందని అర్థము పూచెంగలువలు -బిందువు( నిండు సున్నా వచ్చి) పూచెఁగలువలు -బిందువు (అరసున్నా వచ్చి) పూచెన్గలువలు-సంశ్లేష (న్గ - సంశ్లేష) ఒకసారి ౨వ సూత్రాన్ని చుడండి విభాష అనేమాట కనిపిస్తుందా అంటే అర్థం తెలుసా వైకల్పికం. అంటే,ఒకసారి రావడం మరొకసారి రాకపొవడం ఇప్పుడు ఈ ౨ వ సూత్రాన్ని గమనించండి అర్థమైందా బిందుసంశ్లేషలు ఒక సారి రాకపోవచ్చు రాకపోతె పూచెను గలువలు అని వుంటుంది పుంప్వాదేశ సంధి: కర్మధారయంబునందు మువర్ణానికి పు౦, పు లు వస్తాయి కర్మధారయము =విశేషణానికి విశేష్యము తో సంబంధము కర్మధారయము ఉదా: సరసము+మాట అని ఉండగా సరసము అనేది విశేషణము మాట అనునది విశేష్యము ఇది విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము ,సరసము లోని ము స్థానములో పు గాని ,౦పూ గాని ఆదేశంగా వస్తాయి సరసపుమాట =పు ఆదేశంగా వచ్చి సరసంపుమాట = ౦పు ఆదేశంగా వచ్చి టుగాగమ సంధి: కర్మధారయమునందు ఉత్తునకు అచ్చు పరంబగునపుడు టుగాగమంబగు. ఉత్త్వ సంధి జ్ఞాపకముందా ,ఆఉత్త్వ సంధి కర్మధారయ సమాసమైతే ’ట్ ’ ఆదేశంగావస్తుంది ఉదా: పేరు+ఉరము పై ఉదాహరణ గమనించండి ఉత్త్వసంధి ప్రకారము "పేరురము" కావలసి వుండగా ,టుగాగమం వచ్చి పేరు+ట్+ఉరము=పేరుటురము అవుతుంది (ఇది విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము) రుగాగమ సంధి: రుగాగమసంధికి రెండు సూత్రాలుంటాయి ౧)పేదాది శబ్దములకు ఆలు శబ్దము పరంబగునపుడు కర్మధారయమునందు రుగాగమంబగు పేదాదులు=పేద మొదలైన శబ్దాలు =పేద(పేదరాలు),బీద(బీదరాలు),ముద్ద(ముద్దరాలు) ,బాలెంత(బాలెంతరాలు) మొదలైనవి పేదాదులు ఆలు= స్త్రీ ఉదా: పేద+ఆలు =పేద+ర్+ఆలు=పేదరాలు (పైన చూపిన శబ్దాలన్ని తెలుగు శభ్దాలే) ౨) కర్మధారయంబులందు తత్సమశభ్దాలకు ఆలు శబ్దం పరమైతే అత్త్వానికి ఉత్త్వము రుగాగమము వస్తాయి తత్సమ శబ్దాలు=సంస్కృతంతోసమానమైన శబ్దాలు ధీర+ఆలు అని ఉండగా , ధీర అనునది తత్సమ శబ్దము.అకారాంత శభ్దము ,దానికి ఆలు పరమైంది ఇప్పుడు మొదత ఉత్త్వం వచ్చి "ధీర" "ధీరు" అవుతుంది ధీరు+ఆలు ఇప్పుడు రుగాగమం వస్తుంది (ర్) ధీరు+ర్+ఆలు=ధీరురాలు దుగాగమ సంధి: యుష్మత్, అస్మత్, ఆత్మార్ధకంబులకు ఉత్తర పదంబు పరంబగునపుడు దుగాగమంబు విభాషనగు. యుస్మదర్థము=నీవు, మీరు అను అర్థమును బోధించు సర్వనామములు (నీ ,మీ) అస్మదర్థము =నేను అర్థమును బోధించు సర్వనామములు(నా,మా) ఆత్మార్థము =తాను అను అర్థమును బోధించు సర్వనామములు(తన,తమ) ఉత్తరపదము = సమాసంలోని రెండవపదం నీ,మీ - నా ,మా- తన్ - తమ అను శబ్దములకు ఉత్తరపదము పరమైతే ’దు’ఆగమంగావస్తుంది ఉదా: నీ+చెలిమి= అని ఉండగా నీ అనునది యుస్మదర్థము ,దానికి "చెలిమి"అను ఉత్తరపదం పరమైంది కావున ’దు’ ఆగమంగా వచ్చి నీ+దు చెలిమి =నీదుచెలిమి అని ఏర్పడుతుంది నుగాగమ సంధి: సమాసంబుల ఉదంతంబులగ స్త్రీ సమంబులకు, పు - ౦పులకు, పరుష సరళంబులు పరంబులగునపుడు నుగాగమంబగు. ఉదంతము= ఉ అనే అచ్చుతో ముగిసేపదం (తళుకు అనే పదం ఉదంతం) పు-౦పు లు = పుంప్వాదేశ సంధిలో ఆదేశంగావచ్చేవి ను(ద్రుతము) ఆగమంగావచ్చి పరుషం పరమైతే సరళాదేశ సంధి జరుగుతుంది ,సరళం పరమైతే ద్రుతానికి లోపంగాని సంశ్లేషగాని వస్తుంది చిగురు=ఉదంత స్త్రీ సమము సింగపు(సింగము) పుంప్వాదేశము ;వీటికి పరుషముకాని సరళముగాని పరమైతే నుగాగమం(ద్రుతము) వస్తుంది . పరుషాలు పరమై నుగాగమం వస్తే సరళాదేశసంధి (సరళాదేశ సంధి చూడండి) సరళాలు పరమైతే ఏమి జరుగుతుందోచూడండి తళుకు+గజ్జెలు (తళుకు అనేది ఉదంతము,దానికి గొ అనే సరళము పరమైంది కావున నుగాగమం వస్తుంది) తళుకు+ను+గజ్జెలు =ఇలాఆగమంగావచ్చిన ను సరళం పరమైంది కావున లోపించడమో ,సంశ్లేషగానో మారుతుంది తళుకు గజ్జెలు (ను లోపించి) సంశ్లేషకు సరళాదేశసంధి చూడండి పడ్వాది సంధి: పడ్వాదులు పరంబగునపుడు ము వర్ణ కంబునకు లోప పూర్ణ బిందువులు విభాషనగు. పడ్వాదులు =పడు మొదలైనవి=పడు,పెట్టు, పట్టె మొదలైనవి క్రింది ఉదాహరణ చూడండి ఉదా: భయము+పడె పడె అనునది పరమైంది కదా ఇప్పుడు భయములోని ము లోపించి "భయపడె" అవుతుంద;పూర్ణబిందువు వచ్చి "భయంపడె" అవుతుంది త్రిక సంధి: ౧)ఆ - ఈ -ఏ అను సర్వనామంబులు త్రికంబనబడు. ౨)త్రికము మీది అస0యుక్త హల్లునకు ద్విరుక్త0బగు. ౩)ద్విరుక్త0బగు హల్లు పర0బగునప్పుడు ఆచ్ఛిక0బబబైన దీర్గ0నకు హ్రస్వ0బగు అను మూడు సూత్రాల్లో త్రిక సంధి రూపాలు ఏర్పడుతాయి చూడండి ఉదా: అక్కడ అను త్రికసంధి రూపము ఎలా ఎర్పడుతుందో చూద్దాం ఆ + కడ :పూర్వ పదంలో ’ఆ ’అనే త్రికం ఉంది (ఆ - ఈ -ఏ అను సర్వనామంబులు త్రికంబనబడు) ఆ అనే త్రికానికి కడలోని 'క’ అనే అసంయుక్తమైన హల్లు పరమైంది ,ఇప్పుడా క ద్విరుక్తమై క్క గామారుతుంది ఆ+క్కడ (త్రికము మీది అస0యుక్త హల్లునకు ద్విరుక్త0బగు) ద్విరుక్తమైన హల్లు పరమైంది కావున ’ఆ’అనే దీర్ఘము హ్రస్వంగామరి అక్కడ అనురూపం వస్తుంది అలాగే ఇక్కడ ,ఏక్కడ అను రూపాలు కూడా ఏర్పడుతాయి మరి త్రికానికి అచ్చుపరమైతే ఏమి జరుగుతుంది .చూద్దాం ఆ+ఎడ ; ఒక్కసారి యడాగమసంధి గుర్తుకు తెచ్చుకోండి . అవును ఇక్కడ యడాగమం వస్తుంది ఆ+ య్+ఎడ=ఆ+ యడ ఇప్పుడు అచ్చు హల్లుగా మారింది కదా ఇప్పుడు ఇక త్రికసంధి జరుగుతుంది ఈ +ఇల్లు :ఏ +అడవి వీటిని కూడా సాధించి చూడండి ప్రాతాది సంధి: దీనికికూడా సరళాదేశ సంధితో సంబంధం ఉంది ౧)సమాసంబులన్ ప్రాతాదుల తొలి యచ్చుమీది వర్ణంబుల కెల్ల లోపంబు బహుళంబుగానగు. సమాసంబుల అను మాటను గమనించండి అంటే రుగాగమం లా ఇదికూడా కర్మధారయ సమాసల్లొనే జరుగు తుందన్నమాట ప్రాతాదులు =ప్రాత మొదలైన శబ్దాలు (ప్రాత,క్రొత్త , మీద,క్రింద)ప్రాతాదులు ఉదా !! ప్రాత +కెంపు పై సూత్రం ప్రకారం ప్రాతాదుల తొలొ అక్షరం మిగిలి ,తక్కినవి లోపించాలి ప్రా+కెంపు -ఇప్పుడు ’ప్రా’ను ఏమంటారో తెలుసా ? లుప్త శేషము అంటే లోపించగా మిగిలినదన్నమాట లుప్త శెషానికి పరమైన అక్షరాన్ని గమనించండి అది పరుషమా ,సరళమా ? పరుషం కదా .ఇప్పుడు ఈసూత్రం గమనించండి ౨) లుప్త శేషమునకు పరుషం పరమైతే నుగాగమం వస్తుంది అర్థమైందా "ప్రా+ను+కెంపు" ఇప్పుడు ఈ ను ద్రుతము అంటారు .ఇకనుంచి సరళాదేశ సంధి వస్తుంది (ప్రాను+క్రెంపు ->ప్రాను+గెంపు ->ప్రాఁగెంపు ) ఒక్క విషయమ్ ఇక్కడ "ప్రాంగెంపు " అను నిండు సున్నా తో కూడినరూపం ఏర్పడదు ఏందుకంటే ’ఫ్రా’ అనేది దీర్ఘాక్షరం కదా ! దీర్ఘాక్షరాలమీద సాధ్య పూర్ణము ఉండదు ఇవి కూడా చూడండి " ప్రాత +ఇల్లు ; లేత+దూడ ; పూవు+ రెమ్మ " ఇవి ౧వ సూత్రం ప్రకారమం ఫ్రా + ఇల్లు ; లే+దూడ; పూ +రెమ్మ అను రూపాలు వస్తాయి.చూడండి వీటికి పరుషం పరుషం పరం కాలేదు కదా !నుగాగమం రాదు కాబట్టి "ఫ్రాఇల్లు ; లేదూడ; పూరెమ్మ " అని ఉంటాయి ఆన్నట్టు " మీగడ ,పందొమ్మిది మొదలైనవి కూడా ప్రాతాది సంధులే ఇంకొక్క విషయం లుప్తశేషానికి పరుషం కాని మరో అక్షరం కాని పరమైతే ఒకోసారి నుగాగమం ,మరోసారి మీది హల్లుకు ద్విత్వము వస్తాయి నుగాగమ రావడం పైన చూసాముకదా .ఇప్పుడు ద్విత్వాన్ని చూద్దాం క్రొత్త +కారు ->క్రొ+కారు ->క్రొక్కారు ; ఇలాగే "నెమ్మది, నివ్వెర సంస్కృత సంధులు సవర్ణదీర్ఘ సంధి: అ - ఇ - ఉ - ఋ లకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబగునపుడు ఆ రెండింటికి కలిపి దీర్ఘము ఏకాదేశమగును. ఉదా:దేవ+ఆలయం=దేవాలయం;కవి+ఇంద్ర+కవీంద్ర; భాను+ఉదయము=భానూదయము. పితృ+ఋణం=పితౄణము:భాను+ ఉదయం లోని మొదటి పదం భానులో చివర ఉకారం ఉంది ఉదయంలో మొదట ఉకారం ఉంది భానులో నులో ఉన్న ఉకారం ఉదయంలో ఉన్న ఉకారం సవర్ణాచ్చులు కావున వీనికి దీర్ఘ ఊకారం వచ్చింది గుణ సంధి: అకారమునకు ఇ - ఉ - ఋ లు పరంబగునపుడు క్రమముగా ఏ - ఓ - ఆర్ లు ఆదేశమగును. ఉదా: ఉప+ఇంద్ర=ఉపేంద్ర ; చంద్ర+ఉదయము=చంద్రోదయము.మహా+ఋషి=మహర్షి: ఏ ఓ ఆర్ లకు గుణములని పేరు. యణాదేశ సంధి: ఇ - ఉ - ఋ లకు అసవర్ణములైన అచ్చులు పరమగునపుడు క్రమముగా య - వ - ర లు ఆదేశమగును ఉదా: అతి+అంతము=అత్యంతము. అణు+అస్త్రము = అణ్వస్త్రము; య వ ర ల కు యణ్ణులని పేరు గురు+ఆజ్ఞ, విష్ణు+ఆలయము... ఈరెండూ యణాదేశ సంధికి ఉదాహరణలే. సంధి లక్ష్య లక్షణాలు పైన ఉన్నాయి. గురు+ఆజ్ఞ, విష్ణు+ఆలయము... ఈరెండూ యణాదేశ సంధికి ఉదాహరణలే. వృద్ధి సంధి: అకారమునకు ఏ - ఐ లు పరమగునపుడు ఐ కారమును, ఓ - ఔ లు పరమగునపుడు ఔ కారమును వచ్చును ఉదా: ఏక+ఏక=ఏకైక; మహా +ఐశ్వర్యము =మహైశ్వర్యము ;పాప+ ఓఘము=పాపౌఘము;మహా+ఔషదము మహౌషదము ; ఐ ,ఔ లకు వృద్ధులని పేరు అనునాసిక సంధి: క - చ - ట -త - ప లకు 'న - మ ' అను అనునాసికాక్షరములు పరమైనపుడు క్రమముగా ఆయా వర్గ అనునాసికాక్షరములు వికల్పముగా ఆదేశమగును. ఉదా: జగత్+నాటకము=జగన్నాటకము. జస్త్వ సంధి: వర్గ ప్రధమాక్షరములకు అచ్చులుగాని, వర్గ తృతీయ, చతుర్ధాక్షరములుగాని, హయవరలు గాని పరమగునపుడు క్రమముగా ఆయా వర్గ తృతీయాక్షరములు ఆదేశమగును. ఉదా: వాక్+ఈశ=వాగీశ. (అచ్చు పరమగుటకు) సత్+గతి= సద్గతి (వర్గ తృతీయాక్షరము పరమగుటకు) సత్+భావము =సద్భావము (వర్గ చతుర్థాక్షరము పరమగుటకు) శ్చుత్వ సంధి: సకారత వర్గములకు, శకార చవర్గములు పరమగునపుడు శకార చవర్గములు ఆదేశమగును. ఉదా: తపస్+శక్తి=తపశ్శక్తి. ష్టుత్వ సంధి: సకార తవర్గములకు; షకార- టవర్గములు పరమైన, షకార టవర్గములే వచ్చును. ఉదా: తత్+టీక=తట్టీక. ఛత్వ సంధి: క - చ - ట - త - ప లకు 'శ' వర్ణము పరమైనపుడు 'ఛ' కారము వికల్పముగా వచ్చును. ఉదా: విద్యుత్+శక్తి=విద్యుచ్ఛక్తి. UI

పైటని పేచీ పెట్టియు (****)

కాటాల కదలెను పావడా యిది ఏలే

తూటా చూపుల మోసము

వెటకారమ్ము గను చూపె వేల్పులు కోరే

....

గువ్వల కళ్ళని నమ్మకు

నవ్వుల నావని పిలుపుల నాట్యము చూడే

మువ్వల శబ్దము చూడుము

రవ్వ వెలుగు నా అంద రమ్యత చూడే

.....

గడి చీరను కట్టానని

వడివడిచూపుల గొంగళి కలగా ఏలా

చూడుము సుఖవిన్యాసము

కూడక తోడుగ మగసిరి చూపులు ఏలా

......

కొప్పున మల్లెలు గుప్పున

తప్పులు అనకూడదేను తాపపు కళయే

ఒప్పుయు తీర్చుము సుఖమును

ముప్పుయు వచ్చిన విధియని ముఖ్యపు కళయే

........

కొరకొర చూపు లేలను

కొరమీసమ్ము అల దుయ్య కోపమ్ము లిలా

విరజాజి పువ్వు మరవకు

విరహమ్మే తరుణమేను విధిగా లీలా

***

నిత్య ప్రసన్నత సుఖమీ సత్య నడవడిక వలేను సమరమ్ముగనే పత్యము అలక మార్గము పైత్యపు వేష పలికేను పైకము కొరకే .... కం. ప్రేమను పొందియు పంచుట ప్రేమకు మనగడ నిదర్శ ప్రీతియు తలపే ప్రేమ మనోభవ భాగ్యము ప్రేమ చిగురుయే మనస్సు ప్రేరణ బ్రతుకే .....

ప్రాంజలి ప్రభ // చీకటి వెలుగుల కవిత రచయిత మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ మనిషికి ఉండాలి నమ్మకం, అదియే పెంచు యవ్వనం మనకు ప్రేమే సుకృతం, పొందేందుకు ఆధారం సహనం రానీయకు నీలో భయము, నిగ్రహమే సమయము నిత్యా ప్రేమతో జయము, జవాబుదారీ సహనము నీవు తప్పు తెలుసుకో, నీవు ఒప్పు నడుచుకో ఎప్పుడు అప్పు తలపకో, శాంతి ఉండే సహనమనుకో నీ "అందంకన్నను, నీ మాటల తీరును విషాన్నైనాను, అమ్మవచ్చును సహనముగాను నీవు మాటల తేనెను, నీవు తలితండ్రులను మనసు మమతలను, మంచి మాటల సహనముగాను నీ కోపంతో నే, నీ పనులన్ని చెడునే నీ భయము వలననే, నీ పశ్చాత్తాపం వలననే నీ చిత్తంతోనే, నీ శాంతి ఉండునే నీవు చేయు పనినే, పరమానంద బ్రహ్మ మనే నీ మాట్లాడు మాట, నీ ఆవేశ ఆట నీవు మోసేటి మూట, అనర్థాలతో ఆశలవేట నీవు ఈర్ష్యతో చేసేవి, నీవు అనా లోచనగా చేసేవి నీవు ఒంటరిగా చేసేవి, ఆలోచనలతో చేసేవి బ్రహ్మ వి ఆత్మీయత తో, అనురాగముతో స్వేచ్ఛా కళతో, ఆకర్షణ బ్రహ్మ తో ప్రకృతీ వనములు, ప్రతిభకు వరములు నటనకు విధములు, విధాతవి పలురకములు పచ్చని తరువులు, వెచ్చని బిగువులు నచ్చిన నవ్వులు, విధాతవి కనువిందులు పోయే నా మతి, లేనట్టి స్థితి చక్కని ప్రకృతి, మనుష్యుల ఆకృతి కలము కదిలింది, కథను తెలిపింది మనసు మురిసింది, కవులకే ఆధారమైనది ((()))

*పొగడ చెట్టు పద్య రూప కవిత పొగడ చెట్టుసదాధ్యాన పొంగు జూపు ప్రేమ తో విరహంతో ను పెనుగు లాటె గాలి వానలో తడిసియే గళము లేక పెదవి విప్పారి నయనాలు పిలుచు చుండె తలుపు తెరవగానే స్వాగ తమను జూపు చిరు నగవు తోను సింగారి చేయు జూపు చిరుత జూపుమోము కలిగి చేరు వగుటె విచలిత నయనమ్ములతో వేంగి వున్న ఆమె మోహపాశాల్లోకి ఆశ చూపు అంతరంగిక విషయాలు అర్ధమవక పొగడ చెట్టుతోనుచెలిమి పిలుపు లగుటె సానుభూతి ప్రకటనల సలప రింత పాదములు మోయు భద్రమ్ము పలుకలేదు వేళ్ళు జీవరసాన్నిచ్చు జీవి కాదు తనుబురదలోన మోము మాకశము చూపు పుడమి గగనపలకరింపు పుట్టుగిట్టు 0

ఎవరా.. స్త్రీ కవిత 

ధ్యానించే హృదయం ఆగనే ఆగదు

ఆశలు తీర్చేదాక వేగనే వేగదు

నిద్రరాని రాత్రుల్లో చెప్పే ఓపదు

ఉబికే కన్నీళ్లు ఆపనే ఆపదు

ప్రకృతి గాలి వద్దన్నా ఆగదు

ఆలోచనలు ఉన్న బ్రతుకు మారదు

చదువులో ధ్యాస మారదు

చదువుకునే హృదయం మారదు

ఘడియైన శ్వాస విడువదు

జాడదొరికేదాక ఆగనే ఆగదు

పెదవులు తడి ఆరనీయదు

అరక్షణమైన వేచి ఉండదు

వత్తివత్తి పలుకులొద్దనదు

అడుగులో అడుగేయమనదు

అలసట తీర్చమనే అనదు

పదేపదే మంటూ ఒత్తిడి చేయదు

రేయి పవలు నీ కలలనదు

కలవరమే కదల మనదు

పయనమే నీతో ననదు

అలుసు ఏల అని అనదు

నువ్వు నేను కానేకాదు

తాళం చెవి లా కలుసుకోలేదు

సంతోష తలుపు రానే రాదు

తలుపు తెరిచే పనేలేదు

పరిహసించినా నవ్వదు

బిగువుల కోసం ఆగదు

నువ్వే నా రాణి యన్న పలకదు

క్షణంకూడా ఉండలేననదు

కూతురు గా ఎంతో కాలము ఉండదు

తండ్రిని హృదయంలో నుంచి తరిమెయ్యదు 

జ్ణాపకాలు తో మరువలేదు

విషయ వాంఛలకు లొంగదు

సూదిలో దారమవక తప్పదు

ముఖముతో మూలగక తప్పదు

గుర్తించక ఏడ్పు ఆగదు

కుక్కలాగా మొరగక తప్పదు

___((())__

వర్ణన........

.

సినిమాల వలన లాభములను వర్ణించండి.

🟢🟢🟢🟢🟢🟢♣️♣️♣️

సరియయిన వారెవరు ?

---------------------------

*

లయవిభాతి  వృత్తము

*

గణములు:  న,స,న - న,స,న - న,స,న - న,స,గ 

ప్రాసయతులు- 2,11,20,29

*

శిరముపయి జాబిలియు సురఝరియు శోభిలఁగఁ   

గఱిమెడను నో యగము సరముగతి నొప్పన్

దరినిలిచి పుత్రులుగ నిరతిమెయి బూజలిడి  

గరిముఖుఁడు షణ్ముఖుఁడు హరుని నుతియింపం

గరుణమెయిఁ గాయుచును నిరతమును జీవులను 

సురనరుల కందఱికి నరుసమలరంగాఁ

బరమశివుఁడాడునట గిరిపయిన మోదముగ 

గిరితనయ వామమున వరల సగమేనై

*

పురహరుఁడు శ్రీధరుఁడు స్మరహరుఁడు నారదుఁడు 

హరిసఖుఁడు భూతినిడు వరదుఁడునుఁ దానే 

వరుఁడయిన రామునిది స్మరణమును సల్పుచును 

గరిమమున ధ్యానమున ముఱిసెడిది తానే 

గురుమహిమ పార్వతికిఁ బెరిమమున దెల్పుమిష   

ధరణిజను లందరికి నెఱుకనిడెఁ దానే

హరుని కృప నెన్నుటకు సరియయిన వారెవరు 

విరిసినను హృత్కమల మరుణరవి కాంతిన్  

*

సుప్రభ 

8:02 PM

05-22-23

జనవరి 01 - 01 -2023 నుండి 31 -01 -2023 కవితలు

*ఐశ్వర్యం* అంటే నోట్ల కట్టలు, లాకర్స్ లోని తులాల బంగారాలు కాదు?!?!?

• ఇంటి గడపలలో ఆడపిల్ల గజ్జల చప్పుడు *ఐశ్వర్యం*.

• ఇంటికిరాగానే చిరునవ్వుతో ఎదురొచ్చే భార్య *ఐశ్వర్యం*.

• ఎంత ఎదిగినా, నాన్న తిట్టే తిట్లు *ఐశ్వర్యం*.

• అమ్మ చేతి భోజనం *ఐశ్వర్యం*.

• భార్య చూసే ఓర చూపు *ఐశ్వర్యం*.

• పచ్చటి చెట్టు, పంటపొలాలు *ఐశ్వర్యం*.

• వెచ్చటి సూర్యుడు *ఐశ్వర్యం*.

• పౌర్ణమి నాడు జాబిల్లి *ఐశ్వర్యం*.

• మనచుట్టూ ఉన్న పంచభూతాలు *ఐశ్వర్యం*.

• పాల బుగ్గల చిన్నారి చిరునవ్వు *ఐశ్వర్యం*.

• ప్రకృతి అందం *ఐశ్వర్యం*.

• పెదాలు పండించే నవ్వు *ఐశ్వర్యం*.

• అవసరంలో ఆదరించే ప్రాణస్నేహితుడు *ఐశ్వర్యం*.

• బుద్ధికలిగిన బిడ్డలు *ఐశ్వర్యం*.

• బిడ్డలకొచ్చే చదువు  *ఐశ్వర్యం*.

• భగవంతుడిచ్చిన ఆరోగ్యం  *ఐశ్వర్యం*.

• చాలామందికన్నా ఉన్నతంగా ఉన్నామనుకునే తృప్తి *ఐశ్వర్యం*.

• పరులకు సాయంచేసే మనసు మన *ఐశ్వర్యం*.

• *ఐశ్వర్యం* అంటే చేతులు లేక్కేట్టే కాసులు కాదు.

• కళ్ళు చూపెట్టే ప్రపంచం *ఐశ్వర్యం*.

• మనసు పొందే సంతోషం *ఐశ్వర్యం*

         జై గోవింద🙏🙏🙏

ఇష్ట పది.. రధసప్తమి 28-01-2023

తూరుపు సింధూర తలుపులు కళలుగా 

ఘడియ ఘడియ తీరు  గమన వేళ కథలు 

తీరాన కెరటాలు తీరు మారి పరుగు 

కడలి గుండము కాదు ఖనిజసంపద నిధి

--- 

కదలివచ్చు నురుగు కలశమై బంగారం 

నిత్య సాక్షాత్కరించేటి నియమమై తరుణమై 

ప్రకృతి స్తంభించినా ప్రతిభయే మొత్తము

అతిశయమైనది కాంతి చూపు లవియు

---

తూరుపు కిరణాలు ఊరూర కదిలేను 

చిమ్ముతూ కాంతులు చిరుహస గమనమే 

కాలముకదలిక కావడి బంతాట 

రాత్రి మెరిసినవి రంగు చుక్కలవియు

---

కానుకగా ఇచ్చి నా నింగి పువ్వులనవ్వు 

మురిపించు మనసులు ముచ్చట విరిసేను

తరుణ మాయమదియు తకధిమి తకధిమి

తనువు ప్రే మచిగురు తీరు మారు జరుగు 

---

సాగరతీరాన సాగు వెలుగువేళ 

దినకరుడికళలు దర్శన అనుభవం

అందరికి దొరకు  అరుదైన వరమేను 

అనందతీరాల అద్భుత మదితేలు 

==

మధురమైన ఉదయ మనుగడ  ఆదిత్య

కిరణాల మయముయే అందరి ఆనంద

హృదయాల ప్రార్ధన ఆరాధ్య దైవమై

రధసప్తమి కళలు రాగయుక్త మగుట

---

తేటగీతి.. భార్య భర్తల గోల

ఆధునిక భార్య చూపేటి అలక ఇదియు 

భర్త పలుకు పురాతన బంధ య నుచు 

భార్య చూపుల వలలోన బాధ ఏల

భర్త నమ్మలేనివి ఇవి పలుక వద్దు 

.....

అలక మానవే చిలకామొ లకల గిలక 

తిరిగి చూడవే మొలకా థలుకుల గిలక 

నడక నాపవే అతివా సునయన మొలక 

మరుగు చేతునీ కినుకా విమాన మొలక 

......

కోపమెందుకేే కదలిక లోన నీవు 

 రోషమెందుకే కాంతాళమెందుకేను 

ఏమి జేస్తినే విసుకేల ఏలనీవు 

యాడ బోతినే నీతోడు వుంటినేను

....

ఏమి జేసినా మనసున ఏల నీవు 

ఊరకుంటినే నీకాపుగాస్తినాను                                           

చీర కట్టులూ కొత్తగా చేర వేయు 

కట్టుబాటులూ రోతైన వంటివేను

....

మోడ రన్నుగా కదులుతూ మోహ పడియు 

టెక్కునిక్కులా వుంటాను అంటివేను 

వంతపాడితీ విధిగాను విజయమగుట 

అమ్మనాన్నలా వొప్పించి జెప్పితేను 

----

వేరుకాపురం ఇదియేను వినయ మౌను 

పెట్టమంటివే జాయింటు ఫామిలీను 

కూడదంటినే చేరువలో న యుండె 

తిండిమానగా బాధంత మింగితీను

---

నీకుతోడుగా ఉండినా నిన్ను మార్చ 

వేరుకాపురం భారంగ బెడ్తినేను

పిల్లజల్లలూ పడిననే పేరు కోరె 

వద్దనంటివే దూరంగ బెడ్తివేను 

---

అందచందమూ నీసొత్తు ఆట ఏల 

తగ్గుతుందనీ కోరంగ వుంటినేను

ఇంకయేమిటే అనలేను ఇప్పుడిపుడు 

కోర్కెలేమిటో న్యాయంగ జెప్పవేను 

---

చెప్పినంతనే ఇంకేమి తీసుకొనుము 

చేయుచుంటినే దాస్యంబు చేయగాను 

ప్రాయమంతయూ తరిగెను ప్రాభవమ్ము 

వీడిపోవగాను త్యాగంబు చేసితీను

---

ప్రాణమీయగా బ్రతికెద పలుక నీది 

వుండిపోతినేను ఇంకేమి తీసుకోను

గాన మిదియేను కథలుగా గమ్య మగుట

వేళ ఏదయినా మది విజయమౌను

మీ విధేయుడు మల్లాప్రగడ

                    *****

0

సీస పద్యం

దాచాను కడలిలో దాహన్ని నిత్యమూ

ఓ మేఘమును దాచ ఓర్పు జూపి

చాల నమ్మితి విధి జాతర వైనమూ

నిందించ లేనులే దీప వెలుగు

నేర్పలేను మనసు నీడను చేరుమూ

అద్దలేను చదువు ఆద మరచు

మరువలేను మనసు మువ్వల శబ్దమూ 

వాసనలు తెలుపె వాకిటగుట

తే. జ్ఞాపకాన్ని తెలిపి జ్ఞానిగాను మార్చు

హృదయవాంచ తెలిపియు సహాయ మలుపు

కలలు తీర్చమని అలక కాల మిదియు

మృధుమధుర వాక్కు మోముయు మనుగడ కళ

*****

. నిజమా? .. అబద్ధమేరా ?

ఎందరో ఉన్నరా - అందులో నేనొక్కడ్ని రా 

ఎదలో ఉంటె చాలురా - ఏమీలేని బ్రతుకేరా 

ఇదే మన భరత భూమిరా  

భాగ్య సీమరా - వెలుగు పంచురా   

మేలు చేయురా - జాతి వుందిరా 

కరుణ శక్తి రా - కామ్య భుక్తి రా   

---

ఎందుకు తొందరా - ఆశలు వద్దురా 

కళలు చూడరా  - కష్టమే నీదిరా   

ముప్పు తెచ్చురా - అప్పు తేకరా  

దేశమే నీదిరా  - దేహమే నీదిరా  

---

కళ నీ దేరా  - కధ మనదేరా  

బ్రతుకు మార్గమేరా - బంధ మదేరా   

కలత వద్దురా - కరుణయే చూపరా  

మనసు ఉంచరా  - మనుగడ చేయరా  

---

చెలిని చూడరా - చెలిమి చేయరా   

అంద మేనురా  -  ఆశలు వద్దురా   

పెళ్ళికి ఒప్పరా - పెనుభూతమనకురా  

హృదయ మివ్వరా -  హాయిని పొందురా  

---

పండు చూడరా - పంచుకొని పండరా     

కావ్య పాందురా - కాల మంతరా   

కధలు హద్దురా  - కాలనిర్ణయమురా 

నీతి ఉందిరా - నిజము మహిళ శక్తిరా 

---

ఎందరో ఉన్నరా - అందులో నేనొక్కడ్ని రా 

ఎదలో ఉంటె చాలురా - ఏమీలేని బ్రతుకేరా 

**

నేటి కావిత : *నాపేరు నేనంటేనేనే .. 

నేనే అనంత జీవన మార్గాన్ని

నేనే అమృత వర్ష బాండాగారాన్ని

నేనే ఆస్రితులకు సహాకారాన్ని

నేనే అందరికి  అందించే అమృత జలాన్ని

---

నేనే బంధాలకు ఆధారాన్ని

నేనే నేనొక ప్రణయ ప్రభందాన్ని

నేనే వసంతంతో వికసించేవాన్ని

నేనే అందరికి అందించే ప్రకృతి తత్వాన్ని

---

నేనే సరస సల్లాప సారాగాన్ని

నేనే ఆకట్టు కుంటున్న అను రాగాన్ని

నేనే అర విరిసిన అందాన్ని

నేనే అందరికి  ఆనందాన్ని అందించే గుణాన్ని

---

నేనే ప్రకృతిలో వైవిధ్యాన్ని

నేనే వైవిద్యంలో ఏకత్వాన్ని

నేనే సుందర స్వప్నాన్ని

నేనే అందరికి సుందర స్వప్నాల తత్వాన్ని

---

నేనే దైవ దత్తమైన వరాన్ని

నేనే లలిత సంగీత స్వరాన్ని

నేనే వెదజల్లే చల్లని సమీరాన్ని

నేనే పంచ భూతాలకు సహకారాన్ని

---

నేనే మధుర భావాల్లో సత్యాన్ని

నేనే కవి హృదయంలో సాహిత్యాన్ని

నేనే స్మృతి సుమధర పరిమళాన్ని

నేనే  కవుల హృదయాలల్లో షాహిత్యాన్ని

---

నేనే నొక ప్రేమ తత్వాన్ని

నేనే తగ్గిస్తాను ప్రేమ తాపాన్ని

నేనే కలుపుతా ప్రేమ తన్మయత్వాన్ని

నేనే భోదిస్తా ప్రేమ శృంగార తత్వాన్ని

---

నేనే ఇంతకూ నేనెవరో తెలిసిందా

అధరాలలో ఉన్న లాలాజలాన్ని

కాదు నేనే జిహ్వాచాపాన్ని

కాదు కాదు నేనే  అమృత జలాన్ని

---

కాదు సమస్త లోకాల అధినాయకుణ్ణి నేనే  

--((*))--

నీటి ఉషోదయ పద్యాలు........

తే. కలువ పూవు లైన మనసు మాకు లయిన 

తమకు తాము తెలుపగల తప్పు లయిన

ఆలు మగల జంట కలయు ఒప్పు లయిన

సహన భయము తోడుయు నీడ సమయ మయిన

---

తే. తండ్రి గర్జనలో కళ తల్లి పలుకు

కొడుకు ఉచ్చస్వర పలుకు కొంప లదర

తల్లి మాట విన గలిగియు తప్పు కోక

ప్రియుడు ప్రియురాలి పలుకునే పరిధి యనుచు 

---

తే. చర్య ప్రతిచర్య సహజమే చతురత కళ

మంచి చెడుల కళయికయే మనుగడ కళ

వారు వీరు యనక కదులు కాలము కళ

పాలు నీళ్ల జీవితముయే నిజమగు కల 

---

తే. తనువు తెలియక అప్పగించ గలిగితిని

తృణము నేరముచేసియు తిరగ గలిగి

నీదు నేరము క్షమించ లేనిదగుట

గౌరవం లేని మనిషిని గౌరవించ

హృదయమా నీకు దండను హారతిగను

---

తే. ధ్వని తరంగాలు ద్రవములో ఎక్కువను చు

గాలి లో తేలి తక్కువ  కదలు కళలు 

గలుగు ప్రియురాలు పలుకులు గాలి వలెను

ప్రకృతి ద్రవము భక్తి ని పెంచు ప్రధమ కళలు

---

సీస పద్యమాల

స్వచ్ఛత లేకయే  స్నేహాల వెంటనే 

విలువ ఇవ్వని నిధి జీవి బాధ

బాధ్యతయే లేని బాంధవ్య వెంటనే 

ఆ అబద్ధాలుగా  బంధ వేట 

నువ్వు ఎంత అనిన నీమాట వినయము 

పరిగెత్తినా సహన ఫలము నీది

ఒంటికి ఆయాస ఓర్పు కలిగి యుండి 

మనసు ఆవేదనే మిగులు తుంది

మనసు చంపు కొనియే మమత అలాంటిదే 

బంధాల వెంటనే నడిచె యుండె 

మౌనంగ దూరమే మోక్షమ్ము పొందుటే 

ఉండటమే మంచి ఊహ యదియు 

---

కాల మార్పు... ఇదేనా 

అవని అనురాగానికి మురిసి ఆమని ముందే వచ్చేసిందా?

మోహిని పిలుపే రాగము వలపు ఊయల చిందే నచ్చేసిందా?

కామిని కలలో మౌనము మలుపు ఆశల పొందే గుచ్చేసిందా?

మాయని మనసే మాధురి పిలిపు కోయల వల్లే పిల్చేసిందా?

విచ్చిన కళ్ళతో విస్తుపోయి విరిబాలలు జగాన్ని చూస్తున్నదా?

మెచ్చిన మోముతో సంబరమ్ము సరిజేయుట సుఖాన్ని ఇస్తున్నదా?

నింగి ...నేలతో స్నేహం కోరి చుక్కలు పువ్వులుగా దోసిట్లో పోసిందా?

పాలు నీళ్లతో చెలిమి చేసి పొంగులు చూపెట్టి దోసిట్లో చిక్కిందా?

కొండలమీంచి చల్లగాలి చల్లని కబురు తెస్తోందా?

మల్లెలమాల పిల్లగాలి మెల్లని కధలు చెప్తుందా?

జలపాతాల సంగీతం లోయల్లో ప్రతిధ్వనిస్తోందా?

అలుపే లేని కాలమ్మే  మాయల్లో సమ ధ్వనిస్తుందా?

మొగ్గతొడిగిన తీగ తల్లికి సీమంతం చేసి హిమబిందువులు అక్షింతలుగా జారుతున్నదా?

కాలజగతిన కమ్ము కున్నవి శాంతమే కోరే సుఖభిందువులు శ్వేత బిందువులుగా జారుటున్నదా?

కలలను మోసుకుని రమ్మని కలతలు వదిలేయమనీ కమ్మని  కబురు చేసిందా?

జ్యోతికలశం రూపును కడుపున దాచిన ఏరు సంతోషం తో పొంగిపోతోందా?

తూరుపు తలుపు తెరువగనే ప్రశ్నలన్నిటికీ  ఒకటే జవాబు తెలియపరుస్తుందా?

పెదవంచుపై మెరిసే చిరునవ్వు అప్రయత్నంగా జోడించే చేతులు కలిపేస్తుందా?

****

పద్మనేత్రాలతో వర్ధిల్లావమ్మా  

అమ్మా ప్రణామాలర్పిస్తున్నా నమ్మా 

ఏకాక్షరీ రూపంతో క్షమించమ్మా    

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 44

మాతృకా పరమేశ్వరిని వమ్మా 

ఇంతే నిర్ణయం లేని దేవి వమ్మా 

నిశ్చయ రూపం లేని దేవి వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 45

భక్తిభావంతో ప్రార్ధించి తి మమ్మా 

ఏకాగ్ర చిత్తం కల్పించితి వమ్మా 

ఆశ లేని భక్తికి లొంగవమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 46

ఏకైక చైతన్య దేవత వమ్మా 

ఏకైక రస స్వరూపిణి వమ్మా 

స్వశక్తి కల్పించే దేవత వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 47

ఏకాంతంగా పూజించే దేవీ వమ్మా 

వర్ధిల్లు తేజస్సు పంచే దేవీ వమ్మా

బ్రహ్మాండానికి  అధీశ్వరీ  వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 48

ధైర్య సాహస శక్తేశ్వరీ  వమ్మా 

సార్వభౌమ పరమేశ్వరీ వమ్మా  

ఈ కారం మాతకు వందనమమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 49

యజమాని స్వరూపిణి వమ్మా 

ఈప్సితార్ధ ప్రదాయిణి వమ్మా 

ఈశ్వ రత్వ అభేదిణి వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 50

పంచముఖేశ్వర ఈశ్వరి వమ్మా 

అష్టసిద్ధి పరమేశ్వరి వమ్మా 

దర్సనంతో సృజించే శక్తివమ్మా  

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 51

ఈశ్వరీ వల్లభా ఈశ్వరివమ్మా  

స్తుతింప తగిన దేవత వమ్మా 

ఈశ్వర ఆర్ధనారీశ్వర వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 52

కామేశ్వర అధి దేవత వమ్మా 

తాండవ సాక్షి స్వరూపిణి వమ్మా 

శివాంక నిలయ కామాక్షివమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 53

ఈతిబాధ మాపే కారుణ్య వమ్మా 

ఈహ కల్గనీయని దేవి వమ్మా 

సర్వ వ్యాపకత్వ ఈశ్వరీ వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 54

మందస్మితతో విలసిల్లే అమ్మా    

పంచాక్షరీ లకార శక్తి వమ్మా 

లోకాశ్చర్యకర శక్తిని వమ్మా 

నేను పల్కుట నీ లక్ష్యమేనమ్మా ........ 55

0

శిద్ది...సందిగ్ధం 

విషయ విన్యాస ముగను విశ్వవిపంచి   

వినయ విశదీకరణము వెలుగువేళ ఇది 

మనసు రసగంగ పొంగి మాధుర్య మేల

మరుగున పడిన విధియు జ్ఞాపకాల మది 

---

గడచిపోయింది కాల గమన నిర్దయగ 

అవసరాలన్ని  కాల వాకిట ఉంచి 

వెలుగులు విభవం మరచి విజయమే యనెడి 

ధూళి రేణువు రిక్కలు దూరమై బ్రతుకు

---

శశివదనమేను లీల సమయమ్ము కళలు 

 కప్పుకున్నది మనసు కాలాన్ని బట్టి 

అంతరంగము ధీర్ఘ అంతరం కలిగె 

ఊహల కళ ఉత్తుంగ ఊయల వనము

---

రసమధురిమల స్వరము రమ్యత లేదు  

నిత్య హృదయమే కదలి విహరించెవేళ 

చిత్త చలిమంచు యదియు చెలిఅంచు చేర 

స్వప్న దొంతర కథలు సాగించు వెతలు

---

మెలకువ ప్రభాత మ్ము మోక్షమే యగుట 

 నిగ్రహం ఉంచి గుర్తు గీతభావమది 

గడచు వర్తమాన మది  ఎగుడు దిగుడులె 

భవిత ఏమిటో ఏమి భజనగా శిద్ధి 

***

 

 

నేటి అమృత ఘడియల సాహిత్యం 

రచయిత:: మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ 

రా:: కదిలె లక్ష్య సిరా హొయ చెది రేణు

మచ్చ లాఉండి గతియు మాయలను చేరు

కవి హృదయ లీల కవిత కాలాన్ని తెలుపు

ప్రకృతి సుందర హృదయ ప్రతిభతో మనిషి

రా:: కోరికలు కొన్ని జీవి ఓర్పుకు వర్ష

చినుకు లగుటయే పట్ట చేతులు తడిపె

చూడగా చుక్కలన్ని చురుకుగా మార్చి 

చేయి చూపినా ఏమి లేవని బ్రతుకు

రా:: ముదిరి ముల్లుగా మారి పొదగబడేది

మదితలపులలో మాయ  మనిషికే చిక్కి

ఎదిగి ఒదగ నీడలగు సుధలన్ని చేరి

విధి విధానమ్ము వింత వినయమై కలిసె

రా:: పూర్ణమి సొగసు జూడ ఊరక తిట్ట 

వగలు పోతున్న దాన్ని వడిసియే పట్ట

మిద్దె మీదకు పోయి మేను చూపెట్ట

మబ్బు వెనుకకు చేరి మసక మెరుపులె

రా:: ఒక పుట తిరగేసి మది ఓటమి ఒప్పి

గత కధలు నెమరేసి గళమునే విప్పి

వెళ్ళ వలసిన దారి విధిగాను చెప్పి

ఏమి చేయ లేని మది ఏల జీవి కళ

రా:: జీవి పైననే ప్రేమ జై కొట్ట వచ్చు

నెత్తి నెక్కి చూస్తుంది నీడగా వచ్చి

మూగ జీవిగా మనసు ముఖ్యమై చొచ్చి

పరుల కొరకునే సేవ ప్రతిభకు నాంది

నేటి అమృత ఘడియల సాహిత్యం 

రచయిత:: మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ 

రా:: హరిత మాధుర్య మిదియు ఆనంద పరచు

చూపులు పిడి బాకులివి సూత్రము లగుట

నగవులు సుమ శరములు నటనలు కావు 

సొగసుల ఎద మురిసెను సొమ్ముల వలెను

రా:: లలనల మది తడిసెను లయలన్ని చూపు 

ముసురుతున్న ఆపదలు ముఖ్యము గావు

మనసు ఆలోచనలివి మధురమే యగుట 

మూగ బోయిన పలుకు ముడిని వేయుటయు

                            

రా:: కలత లేని ఆనంద కాలమే ఇదియు 

నిదుర రాక జారేటి నీడలె యవియు 

కనులు మూయపరచని కన్నీరు లవియు 

కనులు చెబుతున్నవి కధ గాధలగుటయె 

                                  

రా:: మమత కోరు ఆవేశ మంగళమ్ము యగు 

ధరహసించి విడివడి ధార్మిక మగుట 

మరులు పూసియె పలుకు ఏమోవి యగుట                                       

కలల పంట పండింది కాసుల మాయ

రా:: వయసులోని తపనలు వలపుగా చేరు                                    

వొదిగియున్న విన్యాస వెలసియున్నదియు 

కుదురు చేరమనేది కోరు ఉల్లముయె 

మసలుతున్న ఈ మనసు మనుగడ గాను

లలిత సాహిత్య తేటగీత, ఆటవెలది పద్యాలు 21-01-2023

సృష్టి అంతయు మంచికే సంఘ మందు సీ:: తల్లి పలుకులతొ తనయులు సంతృప్తి వెళ్ళి పోయెడివారి వెంట రాదు బ్రతుకుట బ్రతికించు బంగారముయు అమ్మ మెరుగులా పలుకులు మింగబోదు స్వార్ధబుద్ధియు లేని సామరస్యపు అమ్మ కూడబెట్టిన సొమ్ము కుడువబోదు స్వచ్ఛమై దారిగా సమయ తృప్తియు అమ్మ సర్వ హృదయము నందు సరయు అమ్మ తే:: అమ్మ ఉగ్గుపాలను పంచి ఆస్రితగను పేగు పంచి రక్తము నిచ్చి ప్రేమ పంచు నిత్య కష్ట జీవి జనని నిడవలెనె ప్రాంజలి జనని హృద్యమ్ము పద్య ప్రభలు *** తే. కవులు కళలు నిరూపించి కరుణ జూపి ఆత్మ పరిశోధనలు జేసి ఆది నుండి సంస్కృతి అధోగతి యునుండి సంతసమ్మె చేయు దృక్పథం అలవర్చి చేయు దీక్ష ........ తే. జవ్వనితొ జగడాలలే జగతి నందు కవ్వము ఝలిపించి హృదయం ఖర్చు చేయు రవ్వ నిప్పుల కుంపటి రెక్క విరుచు మువ్వ పాదము తాకించి మూతి కొట్టు ....... తే:: సవ్వడి వలదని తలపు సరస మాడి నవ్వినా ఏడ్చినా తెల్పి అనునయించి చెవ్వి బట్టి యే సరసాల చేయి దులుపు చువ్వలాగుండి రమణియె చురుకు జూపె ........ తే. స్పూర్తి యె ధృడత్వ పోరాట సంఘటనలు ఆర్తి బాక్సింగ్ నందునే ఆశయమగు జగతి ఆటనికత్జరీన్ జాగృతి గను పుత్తడి పతకం భారత పుడమి కీర్తి ........ తే:: కలత చూపుల దర్పణం కధలు చెప్పు కురులు సరిచేసు కుంటున్న గుర్తు తెచ్చె మాయ కమ్మినంత బ్రతుకు మార్చ కుండె అంద మంత ఆవిరిచెందె ఆడ బ్రతుకు భక్తియుప్రేమయు బంధ మవదు తే: బురదలో తామరాకులు బురదలేక కలువ పూల సువాసన కనుగొనదులె చదువు యేకాదు వక్తిత్వ సమయ తృప్తి రంగు కులమతముయు అడ్డు రాదు విద్య తే: కోరు సంకల్ప ధనముయే కోప మిచ్చు కోరు సంకల్ప కొరకయే కొల్ల గొట్టు కోరు సంకల్ప ధర్మమే సొమ్ము చేయు కోరు సంకల్ప ధ్యానమే వొచ్చు శాంతి తే: చిన్న విషయాలు పరిపూర్ణ చేష్ట అగుట కాని పరిపూర్ణత మనసు కాల మవదు పెద్ద విషయాలు వినయ ప్రేమ యగుట కాని చెలిమిచెంత నలుగు కధలు మారు తే: అర్థమే కాదు ప్రేమకు కాళ్ళు లేవు ఊపిరి గమన జీవితం ఊహ లగుట జ్ఞాపకాల ప్రేమ మనిషి జపము కడకు కావలనుకున్న కన్నీరు కళకు రాదు తే: ఆగదూఏ నిముషముయు ఆశ వలదు జరుగునది జరగ గలదు జాప్యమైన నీదు గా భవిష్యత్తుయే నిన్ను మార్చు అనుకొని చెసినా బ్రహ్మ ఆట అదియు దినమణి శశాంక ధారి దివ్య లలితమై నమఃశివాయ అనుపమ రవి బింబ ధారి ఆస్రిత హృదయం నమఃశివాయ అణువణువు గలిగిన ధారి ఆత్మ బంధువై నమఃశివాయ గణ గణ గుణముగల ధారి కాల నిర్ణ యమ్ నమఃశివాయ తే:: కల్ముషం చేసె దౌర్జన్యమా వలదులె నీదు నమ్మ అహంకారమే వలదులె నీదు వినయము దాసోహమై వలదులె విశ్వ శక్తికి వ్యతిరేక తే వలదులె తే:: స్వార్ధపు మనిషి సంక్షోభ సాధ నగుట మనిషి అహము బంధాన్కి దూరమ్ము యగుట మనిషి విశ్వాస హీనత మనుగడగుట శక్తినే తూల నాడెటి శాప మగుట తే:: ఏది కలసినా జలముకు యొచ్చు రంగు వాసనను వాయువు తెలుపు వ్యాధి హంగు సాధన వలెనే జీవిలో కాంతి కలుగు నిత్య సద్భావ లక్ష్యము నీడ నిచ్చు తే. కూరిమి గలదినములలో కూడు తృప్తి నేరములు కనరావులే నీవు మారు కూరిమి విరసంబగు మది పూజ్య భావ నేరములు ఎంచ చుండుటే నిక్క మగుట తే:: అనడమేను నాబ్రతుకు గా ఆడది యగు సైనికునికి ఉన్న వినయం మౌన మగుట అంగ వికళుడని అనియు ఆశ తెలిపె మంచి మనసులో ఉంటుంది మమత పట్టు **** తే. రససుధల కలయిక ఇది రమ్య చరిత తెలుప గలిగేటి పండిత తేట తెలుగు అనుభవాల కళయిక లే ఆంధ్ర వెలుగు ప్రకృతిగను శుభాకాంక్షలు ప్రతిభ చేరి .... తే. ప్రేమ నిజమైన దారిగా ప్రగతి చూపు ప్రేమ మనసైన హృదయమే పలుక గలదు ప్రేమ అనెడి వస్తువు నన్ను ప్రీతి పరుచు ప్రేమ దాహము తీర్చుటే దేహ తృప్తి .... తే. మళ్ళి మళ్ళి వచ్చేదను మనసు నీది వెళ్లి బ్రతుకుభారము దించి వేగ మిదియె నీదు దర్శన భాగ్యమ్ము నిత్య తృప్తి నమ్మి యుంటిని నీప్రేమ నాకు ఇపుడు .... తే. జన్మ జన్మల బంధమై జయము నిచ్చు జన్మ లక్ష్యము తెలపటి జాతి ఇదియు జన్మదిన శోభ కరుణ విజయమె యగుట జన్మదిన శుభా కాంక్షలు జాతర మది 🌹 ..... తే. వెలుగు ఎక్కడుందో చెప్పు అడిగె గురువు దీప మార్పి చీకటి ఏది ధీన పలుకు రెప్ప వాల్చితే చీకటి రంగు లేదు రెప్ప విప్పతే రంగుల రవ్వ కన్ను ..... ఆ. అబ్బ అంత అంద మేళడొచ్చు మదనా దొండ పండు ఎరుపు దొరక కుంది ఉండ బట్ట లేక ఊయలాడుట మది మధుర సుమధుర మది మదన దారి ..... సెలవీయ వయ్యా తిరుమల వాస అలివేలు మంగమ్ము మది నివాస కలలేలు కారుణ్య ధన నివాస నిలపాలి హృధ్యమ్ము విధి విలాస ..... తే.సంఘ దృష్టిలో సంసారి సమయ ఓర్పు బ్రహ్మచారి సంఘము నందు భయము నేర్పు నిత్య సంసారి వినయమ్ము విశ్వ మందు బ్రహ్మచారి వాంచ్ఛా లయ బంధ ఆట ..... ఆ.కని విని పని కనికరం సంసారి వినికనని వయసది వలపు చారి తనివితీర తనువు తృప్తి పరచు ధారి మణిమమయ మహీన మనసు చారి ...... తే. నిచ్చితి నిజము నియమమే నిప్పు విందు లచ్చిగ వినవలె వయసు లయల విందు నచ్చితివి విషయ వలపు నమ్మపొందు మెచ్చి పచ్చని దగుతాయి మేలు విందు ..... తే. నచ్చినవయసు ముచ్చట నయన విందు మచ్చిక తగుపని తెలుప మనసు విందు కచ్చితముగని విచ్చిన కలువ విందు మెచ్చితిని తరుణీ విధి మోక్ష విందు ..... తే. ఖచ్చిత సుఖమది పలుకు కలల విందు విచ్చిన కమలమే ఘుబాలింపు పొందు మెచ్చిన మగసిరి మెరుపు మగువ చిందు యిచ్చిన కనువిందుమహిమ ఇప్సి నందు ..... తే. యిచ్చెను హృదయమందున ఇష్ట విందు మెచ్చెను కళలు ప్రియునిలో మేలి పొందు స్వచ్ఛత కలిగి యు సమయ సంధి మందు స్వేచ్చత నడకలు వయసు సమర మందు ..... తే. ఒక్క నిజము దాచక తెల్పు ఓటమయిన బద్ధకాన్ని తరిమే శ్రమ బాధ అయిన క్షణ సుఖము కష్టము ఒక కాల మయిన సృష్టి రోగనారోగ్య ము సమయ పలుకె ........ చదువు తోనే భవిత భద్ర చేష్ట లుడికె పొదుపు నెంచ గలుగు మాట పోరు కాదు అదుపు తప్పి ప్రకటణలు ఆట లగుట విధి విధాన మది మలుపు విద్య యగుట ఏది మేధస్సు మూటకై ఏల చిక్కు నేల కు ఒరిగాక కధలు నింగి చేరు అహముయే నీపతనముగా ఆస్తి యున్న పా ప పుణ్యాలు వల్లనే ప్రాణకళలు ..... ముగ్ద మోము గనుము నయన మోహ నాంగడై నమః శివాయ దగ్ధ వాంఛలాన్ని విధి దయార్ధ హృదయమే నమః శివాయ దగ్ధి క తపననల జీవి దక్షిణాగ్ని యే నమఃశివాయ దుగ్ధ మిచ్చు మహిళతోడు పుడమి నీదయే నమః శివాయ .

తే. రససుధల కలయిక ఇది రమ్య చరిత

తెలుప గలిగేటి పండిత తేట తెలుగు

అనుభవాల కళయిక లే ఆంధ్ర వెలుగు

ప్రకృతిగను శుభాకాంక్షలు ప్రతిభ చేరి

తే. ప్రేమ నిజమైన దారిగా ప్రగతి చూపు

ప్రేమ మనసైన హృదయమే పలుక గలదు

ప్రేమ అనెడి వస్తువు నన్ను ప్రీతి పరుచు

ప్రేమ దాహము తీర్చుటే దేహ తృప్తి

తే. మళ్ళి మళ్ళి వచ్చేదను మనసు నీది

వెళ్లి బ్రతుకుభారము దించి వేగ మిదియె

నీదు దర్శన భాగ్యమ్ము నిత్య తృప్తి

నమ్మి యుంటిని నీప్రేమ నాకు ఇపుడు

తే. జన్మ జన్మల బంధమై జయము నిచ్చు

జన్మ లక్ష్యము తెలపటి జాతి ఇదియు

జన్మదిన శోభ కరుణ విజయమె యగుట

జన్మదిన శుభా కాంక్షలు జాతర మది

తే. వెలుగు ఎక్కడుందో చెప్పు అడిగె గురువు

దీప మార్పి చీకటి ఏది ధీన పలుకు

రెప్ప వాల్చితే చీకటి రంగు లేదు

రెప్ప విప్పతే రంగుల రవ్వ కన్ను

ఆ. అబ్బ అంత అంద మేళడొచ్చు మదనా

దొండ పండు ఎరుపు దొరక కుంది

ఉండ బట్ట లేక ఊయలాడుట మది

మధుర సుమధుర మది మదన దారి

సెలవీయ వయ్యా తిరుమల వాస

అలివేలు మంగమ్ము మది నివాస

కలలేలు కారుణ్య ధన నివాస

నిలపాలి హృధ్యమ్ము విధి విలాస

తే.సంఘ దృష్టిలో సంసారి సమయ ఓర్పు

బ్రహ్మచారి సంఘము నందు భయము నేర్పు

నిత్య సంసారి వినయమ్ము విశ్వ మందు

బ్రహ్మచారి వాంచ్ఛా లయ బంధ ఆట

ఆ.కని విని పని కనికరం సంసారి

వినికనని వయసది వలపు చారి

తనివితీర తనువు తృప్తి పరచు ధారి

మణిమమయ మహీన మనసు చారి

తే. నిచ్చితి నిజము నియమమే నిప్పు విందు

లచ్చిగ వినవలె వయసు లయల విందు

నచ్చితివి విషయ వలపు నమ్మపొందు

మెచ్చి పచ్చని దగుతాయి మేలు విందు

తే. నచ్చినవయసు ముచ్చట నయన విందు

మచ్చిక తగుపని తెలుప మనసు విందు

కచ్చితముగని విచ్చిన కలువ విందు

మెచ్చితిని తరుణీ విధి మోక్ష విందు

తే. ఖచ్చిత సుఖమది పలుకు కలల విందు

విచ్చిన కమలమే ఘుబాలింపు పొందు

మెచ్చిన మగసిరి మెరుపు మగువ చిందు

యిచ్చిన కనువిందుమహిమ ఇప్సి నందు

తే. యిచ్చెను హృదయమందున ఇష్ట విందు

మెచ్చెను కళలు ప్రియునిలో మేలి పొందు

స్వచ్ఛత కలిగి యు సమయ సంధి మందు

స్వేచ్చత నడకలు వయసు సమర మందు

ఒక్క నిజము దాచక తెల్పు ఓటమయిన

బద్ధకాన్ని తరిమే శ్రమ బాధ అయిన

క్షణ సుఖము కష్టము ఒక కాల మయిన

సృష్టి రోగనారోగ్య ము సమయ పలుకె

........

చదువు తోనే భవిత భద్ర చేష్ట లుడికె

పొదుపు నెంచ గలుగు మాట పోరు కాదు

అదుపు తప్పి ప్రకటణలు ఆట లగుట

విధి విధాన మది మలుపు విద్య యగుట

ఏది మేధస్సు మూటకై ఏల చిక్కు

నేల కు ఒరిగాక కధలు నింగి చేరు

అహముయే నీపతనముగా ఆస్తి యున్న

పాప పుణ్యాలు వల్లనే ప్రాణకళలు

....

తే. నిర్మలము నిర్ణయము కోరు నీదు యుక్తి మర్మ మెరుగని నరులలో మనసు భక్తి దేశ సేవల గణతంత్ర దీక్ష ఇదియు భరత మాత వందేమాతరం శుభాలు ..... తే. నడక కొత్తమార్గమయితే నాంది జరుగు నలుగురి నడక అనుకూల నయన వెలుగు ముందు ధైర్యమే విజయాన్కి ముఖ్య మగుట సహన సహకార లబ్ధియే సమయ బ్రతుకు .... తే. అమృత స్పర్శ సోకినచాలు వేణుగాన లీనమై మధు శృతిలోన ఎరుకపరచి కళ్ళలోన్నీరు తిరిగియు కదల లేక కడలిపై తిరిగే పక్షి కాల బ్రతుకు ..... తే. మానస మద మత్తగజము గా మధుర కోరి పరుగు నలువంక లగుట యే పగలు రాత్రి బ్రహ్మ పదముయే ఇదియని భక్తి లేక బడయు పాపి దోషాలతో పలుకు బ్రతుకు ..... తే. కాంతి పాలిపోయిందిలే సాగు నీడ గాలి కన్నీరు కార్చటే జాలి చూపు హృదయ భేదమే గూడుగా శృతి కలుపుట ఎదురగుట యోగ భావము ఎదను తాకు ..... తే. జ్ఞాని జన్మించడంవల్ల శాంతి గలుగు పాప పరిహార ముతెలుపు పగలు రాత్రి న్యాయ ధర్మాన్ని సత్యాన్ని నమ్మ బలుకు జీవిత చరిత్ర సేవలే కీలక మగు .... తే. స్వచ్ఛ మైన మనసు ఉంచి సాధన విధి అన్ని విషయాలు బయటకు తెల్ప గలుగు వాళ్ళ కోపము క్షణముయే కాల మగుట వాళ్ళ జీవిత ప్రేమయే కాల తీర్పు .... తే. శ్రద్ధయే జీవ సంసయ శ్రమను తెల్పు సర్వ మయము విశ్వాసము సమయ తీర్పు నువ్వు చేయవలసినది నూతనమ్ము నిగ్రహ పలుకు తెలుపుటే నేటి నిజము .... తే. బాధ అంటురోగము తాకి బంధ మనకు కారణమ్ము ఏదైనను కాల మార్పు హృదయ తాపము తెలుపుట ఆకలిగను ఎంతమాత్రము దుఃఖము ఏల నీకు .... తే. ప్రేమ తో పలకరిరింపు పగలు మారు మనసు వారగుట వినయ మమత జోరు ద్వేష భావాన్ని తెలిపినా దప్పు తీరు మంచివాడే చెడుట మార్గమేను కోరు

---

మీకు మీ కుటుంబ సభ్యులకు బంధువులకు మిత్రులకు శ్రేయస్సుకోరే వారికి అందరికీ రథసప్తమి పర్వదిన ప్రాంజలి ప్రభ శుభాకాంక్షలు 

మీ విధేయుడు మల్లాప్రగడ రామకృష్ణ

---

తే. జీవితం మీద జిజ్ఞాస, జీవి గమన

వినయ వాంఛల విధిగాను వేగు చుక్క,

బ్రతుకు, మరణమ్ము శరణమే భాధలొద్దు

ప్రేమ కుంపటి చిక్కినా నిత్య మెరుక

---

తే. మత్తులో యువత కదిలే మాయ జేరి

చిత్తపు కలలు కొత్తగా చేరు వాయె

విత్తు లా ఎదిగే వయసు వేష బ్రతుకు

వత్తిడిగను భవిత విద్య వరద పొంగు

---

తే. చక్కని పలుకు వినటయే చెవి కొరుకు ట

ప్రేమ తో ధ్యాన సిద్ధిని తెలిసికొను ట

మనిషి నిగ్రహం సుఖముతో మనుగడగుట

ప్రేమ లోతు సముద్రము పెనవు లాట

---

తే. ఊసుపోని బ్రతుకు కాదు, ఊరడింపు

తెలివి పంచి శాంతిని కోరు తీరు నీది,

కాల నిర్ణయం ఇదియేను కర్మ కరుణ,

దైవ లక్ష్యమని ప్రకృతి ధరణి తీర్పు

---

తే. కవిత ధారకు అడ్డేది, కలము గళము

తోడుగా ప్రకృతి ప్రభల పోరు జరిపి,

మానవ జగతి ఆనంద మార్గ మదిని

పంచి, హృదయ తాపము తుంచె పలుకు కవిత

---

ఉషోదయాపధ్యాలు...28-01=2023 తే. మాఘ మాసముస్నానాలు మానసమ్ము భార్య భర్తలు నియమాల బంధ తృప్తి భార్య సహకార లేకయే శాపమౌను నిత్య దైవపూజలు తోడు నీడ భక్తి --- తే . ఎదగ నిద్దాము సహకార మిచ్చి తోడు నిండు మనసుగా మార్చియు నీడ గుండి పట్టుకుందాము పడకుండ పగలు రాత్రి నమ్ము కున్నదారిగ యుక్తి నిజము శక్తి --- తే. నిండు చిరు నవ్వుల నిగర్వి నియమ ముగను మెండు సేవల శిల్పియు మేలు చేయు అండగా నిబద్ధత గల ఆత్మ బంధు గౌరవబిరుదు పొందిన గొప్ప మనసు --- తే. ప్రతిఫలించాలని పదవి పలుకు నిజము శృతి పలుకు గీత మగుట అకృతి మనుసుయె జ్యోతి ఉచ్వాస నిశ్వాస ఓర్పు చిలుకు ఖ్యాతి నిశ్శబ్ద పరముగా కళల బ్రతుకు --- తే. నోరు జారకు కష్టంలొ నొప్పినున్న నీరు గాలి ప్రకృతి కధ నీకు చురుకు పోరు ఆత్మబలమగుట ఒమ్ముకాదు తీరు సంస్కృతి కళలన్ని నిజము బ్రతుకు --- ఆ . సర్వకాలము తలచుచునీ విద్యుక్త ధర్మమైన యుద్ధ సరయి చుండి మనసు నాదు భక్తి మలుపు తీరు నీవు నన్ను పొంద నిజము కర్మ --- తే. కృషి ఫలము అనుభవముయే కృపయు కరుణ నిత్య సంగీత పాఠము నీకు తోడు భరత దేశాన పద్మశ్రీ పొంద గలిగె కీరవాణి గారికి శుభాకాంక్షలె ఇవి --- ऊँ ! " ఆత్మీయభారతదేశప్రజలార.. మన.. భారతదేశసర్వ సత్తాక గణతంత్రరాజ్య దివసోత్సవ హార్దిక శుభాకాంక్షలు + శుభాభినందనలు !!! "

****దేశ మే మా దైవం**** తే. దేశ సేవయే మా దైవ ధర్మ మి దియు ప్రాణ మే జీవ నదితోను ప్రగతి కోరు నిత్య మే సర్వ సుఖమునే మేము కోరు దేశ భక్తి మా భాగ్య మే కీలక మగు . .... తే. మాది భావన బ్రతుకుగా మార్గ దేశ దీవెన కొనసాగు తరము దీక్ష మదియు పిలుపు కై వేచి యున్నాము పేరు కాదు ఈ పదస్పర్శ భుక్తికై ఈశ్వరెచ్చ ..... తే. బోధ మది వేదవాక్కులు చొప్ప గలిగి గాధలే మహిమాన్విత కాల మి దియు అడుగు లేమాకు దీక్షగా మార్గదర్శ కాల లీలలే నవరస దేశ బ్రతుకు ... తే. సర్వసత్తాక గణతంత్ర శాంతిరాజ్య పర్వదివసముసేయుఁడు పౌరులార ఖర్వమేగానిజెండాకు సర్వజనులు వందనములుసేయుఁడుభక్తిఁబాటతోడ !!! " ---- తే. భారత గణ తంత్ర తిధియు భాగ్య మగుట భావి పౌరుల కృషి గాను ప్రభల భూమి శత్రువుల గుండె అదిరెను సమర మందు దేశ శక్తి ప్రదర్శన దిశ దశలగు ......

నేటి ఉషోదయ పద్యాలు.. 24 -01 -2023 తే. మాటలాడవచ్చు మనసు మచ్చ పోదు తెలుపవచ్చు దన్ను తెలివి తప్పు కాదు సురియ బట్టవచ్చు నిజము సూర్యకాదు బ్రతికి బ్రతకవచ్చు ఇపుడు బాధ కాదు ..... తే. దానమున నన్నదానము దొడ్డ కాదు గుణము లోనుసామగుణము గోప్య మవదు ధ్యానములలోను నిష్టతో ధ్యానమవదు స్వార్ధ చింతన వీడిన సౌమ్య మవదు ..... తే. బలిమిగలవానితో ప్రేమ బాధ కాదు చేత కాని వాడనిపించు చింత కాదు మదనుడైయాశ పెట్టిన మత్తు కాదు కాల మాయకు మృత్యువు కధలు కాదు ..... తే. చేష్ట లుడికినా మనిషిలో ఆశ లేల లేని దంటూ ఏదియు ఇందు లేనె లేదు ఉన్నదంతయు ఉడుకుయె ఊపు కాదు ఉట్టి నెక్కక తప్పునే ఉత్త మవదు --- తే. నోరు లేకనే పలకరిం చేను ఏల కళ్ళు లేకనే శాశించు కాల మేల చెయ్యి లేకనే ఆడించు చిన్న దేల కాళ్ళు లేకనే నడిపించు కధలు ఏల ..... తే. లేని బంధాలు కలిపేటి లలన ఏల ఉన్న బంధాలు తుడిపేటి ఊపి రేల మనసు లేనట్టి మనిషితో మనుగడేల మనిషి ఆశల ఉత్తము మౌన మేల ..... తే. కధలు పుట్టించె తొందర కాల మేల లేని నాడు నిప్పు కనిక దివ్య మేల శ్రమకు తగ్గ ఫలము పొందు శాంతి ఏల కలలు తీర్చిన దీనికి కరుణ ఏల ..... తే. తప్పులెన్ని చేసిన ప్రేమ తప్పులీల తృణమునైనదానము చేయ తృప్తి ఏల ఋణము నైనపొందగలేను ఋతువులేల ఇంతకీ నే నేనెవర్ని నో తెల్ప వేల ..... ___((()))__ తే. ఆగదూఏ నిముషముయు ఆశ వలదు జరుగునది జరగ గలదు జాప్యమైన నీదు గా భవిష్యత్తుయే నిన్ను మార్చు అనుకొని చెసినా బ్రహ్మ ఆట అదియు .... తే: అర్థమే కాదు ప్రేమకు కాళ్ళు లేవు ఊపిరి గమన జీవితం ఊహ లగుట జ్ఞాపకాల ప్రేమ మనిషి జపము కడకు కావలనుకున్న కన్నీరు కళకు రాదు .... తే. మనకు ఆత్మాభిమానము ఆటపట్టు ఒకరి చులకనకు చుట్టాలు ఓటమనకు మనిషికి అహము అతిధుల మార్గ మవదు ఎవరి విధి వారి ధర్మమే ఏలు చుండు ..... తే. భార్య వంటి భందువు నేటి భాగ్య మాయె భార్య సహన శీలి మనసు బంధ పరచు భార్య లోకం సహాయపు మార్గ జూపు భార్య ధర్మ సంగ్రహ మది కాల తీర్పు ... తే. సహన సరిహద్దు కడలిగా సమయమందు దృశ్యము సదృశ్య ధామము ధరణి యందు క్షోభ సంక్షోభమే ఇది కోరి రాదు నరవరా నటనేలను నయన విందు ..... తే.వయసు ఉడికినా మనసున వద్దనదులె నవ్వడం మర్వ లేకయు నరుని బ్రతుకు బాధ తలపు అనవసరం బంధ మందు మౌన మది ధ్యాన పలుకులే మోక్ష మగుట ..... తే. సుందరము సుమధురము యె సుకృత మగుటె తకధిమి ధిమితక కళలు తరుణ మాయ మధుర మగుపాట పికమగు మనసు చేరు పొద్దు పోనీక నిత్యమూ పొంచ సుఖము ..... తే. మనిషిలో ప్రవర్తన లన్ని మనసు చుట్టు తెల్ల కాగితం లాంటివి తెలప లేదు ఒక్క సారి మరక పడ్డ ఓర్పు లేని స్థితియు గతియు మతియు నిత్య సమర మేను .... తే. కష్ట మేదైన కామ్యత కర్మ యనియు భాధ ఏదైన భాద్యత బంధ మగుట నష్ట మేదైన మాటల నటన మార్పు ఇష్ట మేదైన సుఖముకే ఇదియు నీతి .... తే. విద్య నేర్చాక గురువును వదుల టేల ధనము వచ్చాక చెలిమిని తరుము టేల భార్య వచ్చాక జనకుల్ని బాదు టేల గౌరవం పెరిగాక నే గతము మరిచె లలిత సాహిత్య తేటగీత, ఆటవెలది పద్యాలు తే. రససుధల కలయిక ఇది రమ్య చరిత తెలుప గలిగేటి పండిత తేట తెలుగు అనుభవాల కళయిక లే ఆంధ్ర వెలుగు ప్రకృతిగను శుభాకాంక్షలు ప్రతిభ చేరి తే. ప్రేమ నిజమైన దారిగా ప్రగతి చూపు ప్రేమ మనసైన హృదయమే పలుక గలదు ప్రేమ అనెడి వస్తువు నన్ను ప్రీతి పరుచు ప్రేమ దాహము తీర్చుటే దేహ తృప్తి తే. మళ్ళి మళ్ళి వచ్చేదను మనసు నీది వెళ్లి బ్రతుకుభారము దించి వేగ మిదియె నీదు దర్శన భాగ్యమ్ము నిత్య తృప్తి నమ్మి యుంటిని నీప్రేమ నాకు ఇపుడు తే. జన్మ జన్మల బంధమై జయము నిచ్చు జన్మ లక్ష్యము తెలపటి జాతి ఇదియు జన్మదిన శోభ కరుణ విజయమె యగుట జన్మదిన శుభా కాంక్షలు జాతర మది 🌹 తే. వెలుగు ఎక్కడుందో చెప్పు అడిగె గురువు దీప మార్పి చీకటి ఏది ధీన పలుకు రెప్ప వాల్చితే చీకటి రంగు లేదు రెప్ప విప్పతే రంగుల రవ్వ కన్ను ఆ. అబ్బ అంత అంద మేళడొచ్చు మదనా దొండ పండు ఎరుపు దొరక కుంది ఉండ బట్ట లేక ఊయలాడుట మది మధుర సుమధుర మది మదన దారి సెలవీయ వయ్యా తిరుమల వాస అలివేలు మంగమ్ము మది నివాస కలలేలు కారుణ్య ధన నివాస నిలపాలి హృధ్యమ్ము విధి విలాస తే.సంఘ దృష్టిలో సంసారి సమయ ఓర్పు బ్రహ్మచారి సంఘము నందు భయము నేర్పు నిత్య సంసారి వినయమ్ము విశ్వ మందు బ్రహ్మచారి వాంచ్ఛా లయ బంధ ఆట ఆ.కని విని పని కనికరం సంసారి వినికనని వయసది వలపు చారి తనివితీర తనువు తృప్తి పరచు ధారి మణిమమయ మహీన మనసు చారి తే. నిచ్చితి నిజము నియమమే నిప్పు విందు లచ్చిగ వినవలె వయసు లయల విందు నచ్చితివి విషయ వలపు నమ్మపొందు మెచ్చి పచ్చని దగుతాయి మేలు విందు తే. నచ్చినవయసు ముచ్చట నయన విందు మచ్చిక తగుపని తెలుప మనసు విందు కచ్చితముగని విచ్చిన కలువ విందు మెచ్చితిని తరుణీ విధి మోక్ష విందు తే. ఖచ్చిత సుఖమది పలుకు కలల విందు విచ్చిన కమలమే ఘుబాలింపు పొందు మెచ్చిన మగసిరి మెరుపు మగువ చిందు యిచ్చిన కనువిందుమహిమ ఇప్సి నందు తే. యిచ్చెను హృదయమందున ఇష్ట విందు మెచ్చెను కళలు ప్రియునిలో మేలి పొందు స్వచ్ఛత కలిగి యు సమయ సంధి మందు స్వేచ్చత నడకలు వయసు సమర మందు ఒక్క నిజము దాచక తెల్పు ఓటమయిన బద్ధకాన్ని తరిమే శ్రమ బాధ అయిన క్షణ సుఖము కష్టము ఒక కాల మయిన సృష్టి రోగనారోగ్య ము సమయ పలుకె ........ చదువు తోనే భవిత భద్ర చేష్ట లుడికె పొదుపు నెంచ గలుగు మాట పోరు కాదు అదుపు తప్పి ప్రకటణలు ఆట లగుట విధి విధాన మది మలుపు విద్య యగుట ఏది మేధస్సు మూటకై ఏల చిక్కు నేల కు ఒరిగాక కధలు నింగి చేరు అహముయే నీపతనముగా ఆస్తి యున్న పాప పుణ్యాలు వల్లనే ప్రాణకళలు ప్రాంజలి ప్రభ చదువుల తల్లిని ప్రార్ధిస్తూ తేటగీతి పద్యాలు *చదువు ప్రాధాన్యత తెలపగలగు గుర్తు మదిన మాయతొలగి సుఖ మందు గుర్తు పలుకు లోపరమాత్మగా ప్రతిభ గుర్తు విద్య కు మరణం లేదులే వినయ గుర్తు *గురువు పంచు మనకు విద్య పుడమి గుర్తు తల్లి పంచు మనకు పాలు తనువు గుర్తు అయ్య పంచు మనకు ధైర్య మేను గుర్తు కనిన తృప్తి జగతి నందు గలదు గుర్తు *విద్య నేర్పు మనకు నిజం విధిగ గుర్తు తప్పు దోవ నుండ బ్రతుకు తమరి గుర్తు పనులు చెల్లక బలములో పసయు గుర్తు విషయ వాంఛలు తరుముతూ విజయ గుర్తు *వయసు తోడ తలపు లెన్నొ వలపు గుర్తు తప్పు ఒప్పు మమతచుట్టు తలపు గుర్తు అదుపు తప్పక కళలతో నయన గుర్తు వినయ సుఖశాంతి జీవితం విద్య గుర్తు *ఈ వయసు సొగసాయెనుఇష్ట గుర్తు పొత్తు వయసు గమత్తుయే పోరు గుర్తు చేష్ట సంసారి సంకట చదువ గుర్తు నేస్తమా అన్న పలుకుయే నిత్య గుర్తు *కల్ల కళలు చేయను లేదు కధలు గుర్తు తినగ చేదు తియ్యనగుట తీపి గుర్తు వినగ మంచి విరివిగాను వచ్చు గుర్తు యింపు గాను నేర్పుచదువు ఇష్ట గుర్తు *తెలివి తోడపనులు జేయు తీపి గుర్తు వొద్దు వొద్దనుచును బుద్ది ఒప్పు గుర్త కాలపు విలువలను నమ్మ గాంచ గుర్తు మది న తలపు చెరుపేటి మరపు గుర్తు మీ విధేయుడు మల్లాప్రగఢ రామకృష్ణ, ప్రాంజలి ప్రభ

All reactions