ప్రకతి ప్రభవము ప్రగతిగా ప్రభలు తీరు
జీవి సుఖదుఃఖ కళలుగా జీవితంబు
వాంఛలు వలదు నన్నను వచ్చి చేరు
జరుగు కర్మక్రియలుయాపు జన్మ యేది
పద్య భావసారం
ప్రకృతి ప్రభావం వల్ల జీవితం నిరంతరం ప్రగతి, పరిణామాల వైపు సాగుతుంది. జీవికి కలిగే సుఖదుఃఖాలు జీవితంలోని సహజ కళలుగా అనుభవంలోకి వస్తాయి. మనం కోరుకున్నా, కోరుకోకపోయినా కొన్ని వాంఛలు, అనుభవాలు మన జీవితంలోకి వచ్చి చేరుతాయి.
జీవి చేసిన కర్మలు, క్రియలే భవిష్యత్తు అనుభవాలకు కారణమవుతాయి. అందువల్ల జన్మ అనేది కేవలం యాదృచ్ఛికం కాదు; గత కర్మల పరంపరతో అనుసంధానమైన జీవన ప్రయాణమనే తాత్త్విక భావాన్ని పద్యం సూచిస్తోంది.
*****
అన్న కట్టెద రాఖి హృద్యత గాను నీకును నేడుగా
మన్ననామది తీరుగావిధి మార్గ నీదయ నాకుగన్
కన్నవారికి తృప్తినెంచియు గాంచగల్గుట నిత్యమున్
సన్నుతీభవ తల్లిదండ్రుల సామ రస్యత బంధమున్
భావసారం:
చెల్లెలు ప్రేమతో అన్నకు రాఖీ కట్టి, అతని మేలు కోరుతూ ఆశీర్వదిస్తుంది. అన్న కూడా ఆమె ప్రేమను గౌరవించి, జీవితంలో సత్పథంలో నడుస్తూ ఆమెకు అండగా ఉండాలని సంకల్పిస్తాడు. తల్లిదండ్రులకు సంతృప్తి కలిగే విధంగా పరస్పర ప్రేమాభిమానాలతో జీవించడం అన్నాచెల్లెళ్ల ధర్మమని పద్యం సూచిస్తుంది. కుటుంబంలో సామరస్యం, పరస్పర గౌరవం, అనురాగ బంధమే ఈ రాఖీ పర్వదినపు అసలు సందేశమని కవి తెలియజేస్తున్నారు.
*****
తల్లి బిడ్డల మధ్యన తత్వ బంధ
పేగు పేగునా కలిసేటి ప్రీతి బంధ
చెల్లి అన్న అక్క గతమ్ముడు ఒకరిగను
రక్షగా రక్షాబంధనముయే రమ్య చరిత
భావసారం:
తల్లి–బిడ్డల మధ్య ఉన్న బంధం కేవలం రక్తసంబంధం కాదు; అది పేగుపేగునా పెనవేసుకున్న ఆత్మీయ ప్రేమబంధం. అలాగే అన్న–చెల్లి, అక్క–తమ్ముడి మధ్య ప్రేమ, ఆప్యాయత, పరస్పర రక్షణ జీవితాంతం నిలిచే పవిత్ర బంధం. ఆ ప్రేమకు ప్రతీకగా రాఖీ/రక్షాబంధనం నిలుస్తుంది. సోదరి కట్టే రక్షాసూత్రం అన్నకు బాధ్యతను, అన్న ఇచ్చే రక్షణ సోదరికి భరోసాను గుర్తుచేస్తుంది. అందుకే రక్షాబంధనం ఒక రమ్యమైన, పవిత్రమైన కుటుంబ బంధ చరితం.
****
కలలుగా కనిపించావు కనులు తిప్పి
మదిన మెదినభావ భవ మార్గ మవ్వ
నిత్య చిత్ర విచిత్రమే నియమ మవ్వ
బ్రతుకు రంగు లన్ని కలలు బంధ మవ్వ
భావసారం
కలలవలె కనిపించే ఈ ప్రపంచాన్ని మన కళ్లతో చూస్తూ, మనసులో ఎన్నో భావాలను మోస్తూ జీవనమార్గంలో ప్రయాణిస్తాము. మనసులో పుట్టే భావాలు, అనుభవాలు జీవితానికి కొత్త కొత్త రూపాలను ఇస్తాయి. ప్రతిరోజూ జీవితం నిత్య నూతనమైన, చిత్రవిచిత్రమైన దృశ్యాల సమాహారంగా మారుతుంది.
అయితే జీవితంలో కనిపించే రంగులన్నీ శాశ్వతమైనవి కావు. సుఖదుఃఖాలు, ఆశలు, అనుబంధాలు, జ్ఞాపకాలు అన్నీ చివరికి కలలవలె వచ్చి పోయే బంధాలే. అందువల్ల జీవితం అనేది కలలతో కూడిన ప్రయాణమని, వాటిపై అతిగా మమకారం పెంచుకోకుండా సత్యాన్ని గ్రహించాలనే తాత్త్విక సందేశం ఈ పద్యంలో ఉంది.
****
డబ్బులపైనమోహమగు డాంభిక దర్పము తీరుగాయగున్
మబ్బుల లోనకర్మమది మాయల చేయుత సర్వమేయగున్
యబ్బుర గాంచగల్గవిధి యాణతి తీరుగ మేలు కొల్పగన్
దబ్బున యీయశుండుగను ధన్యత తన్మయ తీరుగాయగన్
భావసారం:
ధనంపై అధిక మోహం, దానివల్ల కలిగే డాంభికత మరియు అహంకారం చివరకు నశించిపోతాయి. మేఘాలు వచ్చి వెళ్లినట్లే సంపదలు, భోగాలు కూడా శాశ్వతం కావు. కర్మఫలాల ప్రభావంతో జీవితం మాయామయంగా సాగుతూ ఉంటుంది. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు విధి ఆజ్ఞను అర్థం చేసుకొని సత్కార్యాల వైపు మళ్లుతాడు. దానశీలత, పరహితభావం, వినయం కలిగినవాడే నిజమైన ధన్యుడు; అతని జీవితం పరమార్థంతో నిండిపోతుంది.
*****
జగమునకార్యదక్షతనిజానిజమాయలు గాంచవిద్యగన్
సొగసులమాలకాంతులవిసొమ్ములసంభవసంభవంబుగన్
రగులుతుబుద్ధితన్మయమురమ్యతకాలమయంబు చూపులే
మగనికిరాఖికట్టినదిమక్కువతోమధిరాక్షి హేలగన్
భావసారం:
లోకంలో కార్యదక్షత, నిజానిజాల విచక్షణ, మాయామోహాల స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడం విద్య వల్ల కలుగుతుంది. సొగసులు, సంపదలు, కాంతులు అన్నీ కాలానుగుణంగా ఉద్భవించి లయమవుతుంటాయి. మనసు వాటిపట్ల ఆకర్షితమై రాగద్వేషాలతో రగులుతూ ఉంటుంది. అయితే ప్రేమ, అనురాగం, మమకారంతో నిండిన స్త్రీ తన భర్తకు రక్షాసూక్తిగా రాఖీ కట్టినట్లు కవి రూపకంగా వర్ణించారు. ఇక్కడ "రాఖీ" అనేది సోదరబంధ సూచనగా కాక, ప్రేమతో రక్షణ కోరే రక్షాసూత్రం అనే విస్తృతార్థంలో గ్రహించవచ్చు.
ప్రత్యేకంగా చివరి పాదం:
“మగనికి రాఖి కట్టినది మక్కువతో మధిరాక్షి”
అనగా, మధుర నేత్రాలు గల సతీమణి తన భర్తపై ఉన్న ప్రేమ, శ్రేయోభిలాషతో రక్షాసూత్రం కట్టిందని భావం. ఇది దాంపత్య అనురాగానికి ప్రతీకగా చెప్పబడిన కవిసమయం.
*****
.29/08
అక్కడక్కడ తక్కెడ ఆశలగుట
ఒక్క ముక్కగా చక్కగా వొదిగి పోవు
మక్కువ మనసు మధురమై మాయమగుట
ఎక్కువగు తక్కువ కలలు ఏమి చెప్ప
భావసారం:
మనిషి ఆశలు తక్కెడలోని పలకల్లా ఎప్పుడూ ఎక్కువ–తక్కువల మధ్య ఊగిసలాడుతుంటాయి. జీవితం మాత్రం ఒక్క ముక్కగా, క్రమంగా కాలగర్భంలో కలిసిపోతూ సాగిపోతుంది. మక్కువలతో నిండిన మనసు కొన్నిసార్లు మధురానుభూతులను అందించినా, చివరికి అవి మాయలాగే కరిగిపోతాయి. ఎక్కువ కావాలనే కోరిక, తక్కువ దక్కిందనే అసంతృప్తి మధ్య అల్లుకున్న కలలకు అంతం లేదు; వాటి స్వరూపాన్ని పూర్తిగా వర్ణించడం కష్టమే.
*****
మ. కో
లజ్జ తెలుగు వైభవ తీవ్రతాభవ తేటతాభవ భావమున్
తెలుగు పద్యము చెప్పగల్గి సుదీక్ష లక్ష్యము భాష్యమున్
తెలుగు గధ్యము వర్ణనాభవ చిత్త మందున బాధ్యతన్
తెలుగు తేజము సాం ప్రదాయము గాకుటుంబము జీవనమ్
భావం:
తెలుగు భాష వైభవం, గాంభీర్యం, భావగాఢత కలిగినది. తెలుగు పద్యాన్ని రచించగలగడం ఒక సుదీక్షిత లక్ష్యం, భాష పట్ల అంకితభావానికి నిదర్శనం. తెలుగు గద్యరచన వర్ణనా వైభవంతో మనసులో బాధ్యతను, ఆలోచనా శక్తిని పెంపొందిస్తుంది. తెలుగు తేజస్సు కేవలం ఒక భాషలోనే కాక, సంప్రదాయాలలో, సంస్కృతిలో, కుటుంబ విలువలలో, నిత్యజీవన విధానంలోనూ ప్రతిఫలిస్తూ తరతరాలకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుంది.
*****
నమ్మక లక్ష్యసాధనలు సన్నుతి తన్మయ తత్వ భావమున్
ముమ్మర దేహ దాహమగు ముద్దర మక్కువ గాంచ యుక్తిగన్
వమ్ముయు చేయకుండగ సవాక్యము మూలము లంద గోరి తో
రమ్మునొసంగు చుందురట రామలు లక్ష్మికి నిండు భక్తితో.
భావసారం
→ భగవంతునిపై నమ్మకంతో, లక్ష్యాన్ని సాధించాలనే పట్టుదలతో, భక్తి–తత్వ భావంలో తన్మయత్వాన్ని పొందాలి.
→ శరీరపు అవసరాలు, కోరికలు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నా, వాటిపై మితి పాటిస్తూ, వివేకంతో జీవనాన్ని నడిపించాలి.
→ వంచన లేకుండా, అసత్యానికి తావివ్వకుండా, సత్యవాక్కును ఆధారంగా చేసుకొని కోరుకున్నదాన్ని సాధించాలి.
→ శ్రీరాముని పట్ల, లక్ష్మీదేవి పట్ల పూర్ణమైన భక్తితో ప్రార్థిస్తూ, వారి అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ జీవించాలి అనే భావం వ్యక్తమవుతోంది.
****
మ. కో లజ్జ సౌయము నున్నబాలిక ప్రాపు నించుట తండ్రిగన్
సజ్జనాగుణ యౌవనమ్మున భర్త రక్షణ బాధ్యతన్
వజ్జ మౌ ముది నందు పుత్రుడు సేవ జేయగ నాదృతిన్
గజ్జులైన విధాన న్యాయము భావి తల్లుల గావగన్.
పద్య భావం→ బాలిక బాల్యదశలో ఉన్నప్పుడు, ఆమెకు రక్షణగా నిలిచి, ఆమె లజ్జను–గౌరవాన్ని కాపాడే బాధ్యత తండ్రిది.
→ ఆమె యౌవనంలోకి వచ్చినప్పుడు, సజ్జనుడైన భర్త ఆమెకు తోడుగా ఉండి, రక్షణ, ఆదరణ బాధ్యతను స్వీకరించాలి.→ వృద్ధాప్యంలో, ఆపన్న పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు, పుత్రుడు తల్లిని ఆదరించి, సేవ చేసి, ఆమెకు అండగా నిలవాలి.→ అవసరమైన సందర్భాల్లో ఈ విధమైన కుటుంబ బాధ్యతా క్రమం భావితరాల తల్లులకు రక్షణగా, న్యాయంగా ఉండాలి.
*****
మనసుపెట్టి ఆలోచన మనది తెలుగు
మనుగడకుమార్గసంతస మానసంబు
తెలుగు గుణకార విలువలే తేట పరచు
జీవ జీవనాధారలు గీత తెలుగు
****
పూజ లన్నిజేయ పుడమి తృప్తిగ గాంచ
జాలి గుండె కలిగి చక్ర ధారి
ఫలము కోరకుండ భక్తులమనసున
లలిత హృదయమగుట లహరి తీరు
ముప్పులన్ని నున్న ముక్తిప్రసన్నతా
****
25/08, 08:54] Mallapragada Ramakrishna: డబ్బు కాదు ధర్మము నిల్పు డప్పు వద్దు
సత్య బలుకు నీకు సబబు సమయ మందు
నిత్య రాదు చేతనుకాదు నీడ వద్దు
యనుచు బ్రతుకు దేనికీ మీకు యాస వలదు
సరళ భావం:
డబ్బు సంపాదించడం కంటే ధర్మాన్ని నిలబెట్టుకోవడమే ముఖ్యము; ఆడంబరంగా గొప్పలు చెప్పుకోవడం అవసరం లేదు. సరైన సమయంలో నిజం మాట్లాడాలి. శాశ్వతంగా ఏదీ మనతో ఉండదు; మనకు సాధ్యం కాని విషయాల కోసం, ఇతరుల నీడ కోసం ఆశపడకూడదు. అందువల్ల జీవితంలో అనవసరమైన ఆశలు, ఆడంబరాలు విడిచి ధర్మం, సత్యం, స్వయంకృషితో జీవించాలి.
****
[25/08, 11:05] Mallapragada Ramakrishna: గతపు చీకటి గూల్చకాంతిగ గమ్యమేయగు నిత్యమున్
హితపు దీప్తిగ సర్వవేళల తీవ్ర తాపమునాపగన్
సతము జీవ మనస్సురక్షగ శాంతి దామము సఖ్యతన్
మితులుగాంచ శుభంబు తీరున మిత్ర భావము జీవితమ్
గతాన్ని తలచి చీకటిలో మిగలకుండా, జ్ఞానవెలుగుతో వర్తమానాన్ని నడిపి, శాంతి–సఖ్యత–మిత్రభావాలతో జీవించడమే శుభమైన జీవిత మార్గము
[25/08, 11:26] Mallapragada Ramakrishna: విస్తరేదగు తిండినందున విద్యతీవ్రత కొత్తగన్
విస్తృతాభావ అక్కరేయగువీక్షనంబగు తీరుగన్
మస్తకంబున తృప్తి పొందుట మంచి నాడుల మూలమున్
వస్తువేభవ జిహ్వకోరిక వాంఛ లన్నియు తీర్చగన్
భావసారం” — ఆహారం శరీరానికి శక్తినిచ్చినట్లే, సరైన ఆహారం విద్యాభ్యాసానికి, జ్ఞానగ్రహణానికి ఉత్సాహాన్ని కలిగించాలి. — మన ఆలోచనా పరిధి విస్తరించి, అవసరాన్ని గుర్తించే దృష్టి ఏర్పడాలి. — శరీర ఆరోగ్యం, నాడీవ్యవస్థ సమతుల్యతతో మనస్సుకు ప్రశాంతత, తృప్తి కలగాలి — భౌతిక వస్తువులపై, రుచులపై, జిహ్వకోరికలపై కలిగే వాంఛలను అదుపులో ఉంచి, అవసరమైనంత మాత్రమే స్వీకరించాలి.
****
[25/08, 07:31] Mallapragada Ramakrishna: ఘడియ జలముత్రాగదలచి గణము నైతి
తడి తపనలుగ తనువుకు దరిగ నైతి
వడి వలపులనుకుదురుగా వరుస నైతి
గుడి తలుపులును మూయగా కుంగి పోతి
భావసారం :
దాహంతో ఒక ఘడియ నీరు త్రాగాలని కోరుకున్నాను. శరీరంలోని తపనలు, అలసటలు కొంత ఉపశమనం పొందాలని ఆశించాను. మనసులోని వలపులు, కోరికలు కూడా క్రమంగా సద్దుమణగాలని కోరుకున్నాను. కానీ గుడి తలుపులు మూసివేయబడినప్పుడు, దైవదర్శనం లభించక మనసు నిరాశతో కుంగిపోయింది.
***
[25/08, 07:36] Mallapragada Ramakrishna: దర్శనంబు కోసము నీదు దరికి చేర
స్పర్శ నాసించి సమయము బలుకు మీర
వర్ష మొచ్చి పోవ విధము వయసు తీర
ఘర్షణలుకావు మనిషిగా గుణము తీర
భావసారం :
నీ దర్శనం కోసం నీ సన్నిధికి చేరుతాను. నీ దివ్యస్పర్శను పొందాలని హృదయం ఆరాటపడుతుంది. అయితే కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు; వర్షం వచ్చి వెళ్లినట్లే వయస్సు కూడా క్రమంగా గడిచిపోతుంది. అందుచేత జీవితాన్ని ఘర్షణలు, కలహాలతో గడపకుండా, సద్గుణాలతో, మానవతతో నింపుకోవడమే మనిషికి తగిన మార్గము
****
[25/08, 07:43] Mallapragada Ramakrishna: గడచి పోయిన తెలియును కాల మహిమ
విడిచి పోయిన సుఖము గా విలువ మహిమ
మడిచి యుంచిన వస్త్రము మహిమ చెదలు
తడిపొడి తపన చూపుటే తత్వ మహిమ
సరళ భావం :
గడిచిపోయిన కాలం విలువ అది వెళ్లిపోయిన తరువాతే తెలుస్తుంది. మన నుండి దూరమైన సుఖం కూడా దాని విలువను తెలియజేస్తుంది. ఉపయోగించకుండా మడిచి దాచిన వస్త్రం కాలక్రమంలో చెదలు పట్టి తన విలువను కోల్పోతుంది. అలాగే జీవితంలో తడిపొడి, కష్టం–సుఖం, తపన–అనుభవం వంటి మార్పులను ఎదుర్కొంటూ జీవించడం ద్వారానే జీవిత తత్వం, దాని అసలైన విలువ తెలుస్తుంది.
***
[25/08, 07:51] Mallapragada Ramakrishna: సంతోషం సమయమ్మునందనమగున్ సామర్థ్య తోడుండగన్
సంతానం సహచర్యతాభవము విశ్వాసంబు తీరేయగున్
శాంతీ సఖ్యత ప్రేమజీవనముగన్ సాధుత్వ లక్ష్యంబుగన్
ఎంతోకొంతయు బాధ దుఃఖముగనున్ యే మార్పు జీవంబుగన్
సరళ భావం:
సామర్థ్యం, అనుకూల పరిస్థితులు ఉన్నప్పుడు జీవితంలో సంతోషం కలుగుతుంది. సంతానం, సహచరుల సాన్నిహిత్యం, పరస్పర విశ్వాసం ఉంటే జీవితం మరింత ఆనందంగా సాగుతుంది. శాంతి, సఖ్యత, ప్రేమ, మంచితనం జీవనానికి లక్ష్యాలుగా ఉండాలి. అయితే జీవితంలో ఎంతో కొంత బాధ, దుఃఖం, మార్పులు సహజమే. సుఖదుఃఖాలు, మార్పులన్నింటినీ సమంగా స్వీకరించడమే జీవన సత్యం.
****
చట్టమైనను దొంగ బుద్ధియు చాప క్రిందన నీరుగా
చుట్ట మైనను మాటనేర్పుగ చూపు లన్నియు సంపదే
కట్ట తెంచిన నీరు వేగము కాడి కెక్కిన మోహమే
పొట్ట గల్గిన వాని నందురు భూమిపైన బుధుండుగన్
సరళ భావం :
కొంతమంది బయటకు చట్టబద్ధంగా, మంచివారిలా కనిపించినా, లోపల దొంగబుద్ధిని చాపకింద నీరులా దాచుకుంటారు. బంధువులైనా, ఇతరులైనా చక్కని మాటలు, ఆకర్షణీయమైన ప్రవర్తనతో సంపదను లేదా స్వార్థ ప్రయోజనాలను కోరవచ్చు.
కట్ట తెంచుకున్న నీరు ఎలా వేగంగా ప్రవహిస్తుందో, అదుపులేని మోహం కూడా మనిషిని తప్పుదారిలోకి నడిపిస్తుంది. అయితే కేవలం ధనం కలిగి ఉండడమే జ్ఞానానికి గుర్తు కాదు; వివేకం, సద్గుణాలు ఉన్నవాడే భూమిపై నిజమైన బుధుడు (జ్ఞాని) అని భావం.
*****
తరళము
తెలుగు యన్న సుదీర్ఘవాక్యము తెల్ప లేని తనంబుగన్
వెలుగు చూపెడి భాషగౌరవ విద్యయేమరిచారుగా
నాలుగురేగతి ధర్మ సత్యము నమ్మకం బ్రతుకేకదా
జిలుగు బుద్ది మనస్సుగాగతి జీవనంబుగ యేలనో
సరళ భావం:
తెలుగు భాష గొప్పదైనా, దాని సుదీర్ఘమైన భావాలను సరిగా వ్యక్తపరచలేని స్థితి రావడం బాధాకరం. మనకు వెలుగు చూపే భాషను, దాని గౌరవాన్ని, విద్యను మరచిపోకూడదు. ధర్మం, సత్యం, నమ్మకం—ఇవే మనిషి జీవితానికి ప్రధాన ఆధారాలు. మంచి బుద్ధితో, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో జీవనాన్ని నడిపించుకోవాలని ఈ పద్యం సూచిస్తోంది.
*****
మకో.
: ఒడ్డు మీద యొడుపుగాను నోర్పు జూప
మాటలాడవచ్చు మహిమ మాయజేయ
నీళ్ళలోన దిగక నిర్ణయింతునన్న
జెప్ప మనిషి జాతరగాను జీవనంబు
సరళ భావం:
ఒడ్డున నిలబడి నీటిలోకి దిగకుండా ఈత గురించి ఎన్నో మాటలు చెప్పవచ్చు. కానీ నిజంగా నీటిలో దిగినప్పుడే తన సామర్థ్యం, ఓర్పు, నైపుణ్యం తెలుస్తాయి. అలాగే జీవితాన్ని అనుభవించకుండా, కేవలం మాటలతో నిర్ణయాలు చేయడం సరైనది కాదు. మనిషి జీవితం ఒక జాతర వంటిది—అందులోకి ప్రవేశించి అనుభవించినప్పుడే దాని అసలు స్వరూపం తెలుస్తుంది.
****
మకో
అండగాయగు సమ్మతంబగు అక్కరేయగు విద్యగన్
బండబారి సుబుద్దిగాంచియు బంధతీరగు విద్యగన్
దండనామది నాడితీరగు దారియేయగు విద్యగన్
కుండబద్దల కొట్టినట్లగు కూడుతీర్చుట విద్యగన్
భావసారం:
అండగా నిలిచి, అందరికీ సమ్మతమై, అవసర సమయంలో అక్కరకు వచ్చేది విద్య.
మనిషి మొండితనాన్ని, అజ్ఞానాన్ని తొలగించి సుబుద్ధిని ప్రసాదించేది విద్య.
తప్పులను సరిదిద్ది, జీవితానికి సరైన మార్గాన్ని చూపించి గమ్యానికి చేర్చేది విద్య.
కుండ బద్దలు కొట్టినట్లుగా సందేహాలను, అపోహలను ఛేదించి సత్యాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేసేది కూడా విద్యయే.
****
సంతసంబువేళ లగుట సత్య శీల సౌమ్యతల్
పొంత నంబు లేని పలుకు పోరు చిత్తమేయగన్
దంత మేను సన్నగిల్ల దాత చింతనేయగున్
నంత గొప్ప దారి యనుచు నాణ్యతంబు జీవనమ్
భావసారం :
సంతోష సమయాల్లో సత్యశీలత, సౌమ్యత మనిషికి నిజమైన అలంకారాలు. ఇతరులతో పొంతనలేని మాటలు, కలహాలకు దారితీసే వాక్యాలు మనశ్శాంతిని దూరం చేస్తాయి. శరీరం క్షీణించినా, వయస్సు పెరిగినా దాతృత్వ భావన తగ్గకూడదు. పరులకు మేలు చేయాలనే చింతన జీవనానికి మహత్తును ఇస్తుంది. ఇలాంటి సద్గుణాల మార్గమే గొప్పదని గ్రహించి, నాణ్యతతో కూడిన జీవనాన్ని గడపాలి.
*****
దేహ జ్ఞానశరీరంబు దీక్ష శిరము
కంఠము గనుండి నాభి నుపాస దేహ
నాభి నుండి పాదాలకు కర్మ దేహ
త్రిపుర సుందర దిష్టాన తీవ్ర తరము
భావసారం:
దేహము కేవలం భౌతిక నిర్మాణం మాత్రమే కాదు. శిరస్సు వరకు విస్తరించిన భాగం జ్ఞానమయమైన దీక్షా స్వరూపంగా నిలుస్తుంది. కంఠము నుండి నాభి వరకు ఉపాసన, ధ్యాన, భక్తి మార్గాలకు ఆధారమైన ఉపాసక దేహంగా భావించబడుతుంది. నాభి నుండి పాదాల వరకు కర్మాచరణకు, సేవకు, కార్యసాధనకు సంబంధించిన కర్మదేహంగా పేర్కొనబడుతుంది. ఈ మూడు స్థితులనూ ఏకీకరించి నడిపించే అధిష్ఠాన శక్తి త్రిపురసుందరి; ఆమె అనుగ్రహమే జీవుని జ్ఞాన, ఉపాసన, కర్మ మార్గాలను పరిపక్వతకు చేర్చుతుంది.
****
[24/08, 15:49] Mallapragada Ramakrishna: స్థితియున్నాకళ వైభవమ్ పరముగన్ శ్రేష్ఠంబు విశ్వాస యా
స్థితిసర్వార్ధసహాయమున్ మనసుగన్ స్నేహంబు ధర్మార్ధ యా
స్థితిసఖ్యార్ధత ప్రేమతత్వముగనున్ శ్రీ లక్ష్మి శ్రీ గౌరి యా
స్థిత రూపమ్మును చూచి పల్కుమిపుడే శ్రీదేవియో?గౌరియో?
భావసారం:
ప్రపంచ స్థితి, కళా వైభవం, విశ్వాసం, ధర్మం, స్నేహం, ప్రేమ — ఇవన్నీ దైవశక్తి ప్రసాదాలే. సర్వార్థాలకు సహాయంగా నిలిచే మనస్సు, ధర్మార్థాలను నడిపించే స్నేహం, ప్రేమతత్వాన్ని ప్రసరింపజేసే సఖ్యత — ఇవన్నీ లక్ష్మీదేవి, గౌరీదేవి స్వరూపాలే. అటువంటి దివ్యరూపాన్ని దర్శించినప్పుడు, అది శ్రీదేవి రూపమా? గౌరీదేవి రూపమా? అని వేరుచెప్పడం సాధ్యంకాదు. ఎందుకంటే ఆ ఇద్దరూ పరాశక్తి యొక్క ఏకరూప ప్రకాశాలే.
*****
[24/08, 16:20] Mallapragada Ramakrishna: నగలు మాదిరి ఆకర్షణగను చలిస్తు
పొగలు యంబరాన యెగసి కొలత కొలుస్తు
ప్రగతి పేరున గొప్పలు రంగ రిస్తు
జగము నంతట వ్యాపించి సంచరిస్తు
భావసారం:
నేటి ప్రపంచంలో భౌతిక ఆకర్షణలు నగల వలె మనసులను మోహింపజేస్తున్నాయి. పరిశ్రమలు, యంత్రాలు, వాహనాల నుంచి వెలువడే పొగలు ఆకాశాన్ని కమ్ముతూ కాలుష్య స్థాయిని పెంచుతున్నాయి. "ప్రగతి" అనే పేరుతో గొప్పలు చెప్పుకుంటూ మానవుడు అభివృద్ధి సాధించినా, దాని దుష్పరిణామాలు కూడా ప్రపంచమంతట వ్యాపిస్తున్నాయి. ఈ విధంగా ఆధునిక నాగరికత తన ప్రభావాన్ని జగత్తంతటా విస్తరించి సంచరిస్తోంది.
***
[24/08, 16:26] Mallapragada Ramakrishna: విత్తు మొగ్గలు పూలగా విస్తరించి
మత్తు వెదజల్లి మహిమగా మోహ పరచి
సత్తువంత అందముగాను సక్య పరచి
చిత్తుగానైన మరునాడు చెలిమి పువ్వు
భావసారం:
ఒక చిన్న విత్తనం మొలకెత్తి, మొగ్గగా మారి, చివరకు అందమైన పువ్వుగా వికసిస్తుంది. ఆ పువ్వు తన సువాసనను వెదజల్లుతూ అందరినీ మోహింపజేస్తుంది. తన సౌందర్యం, సుగంధంతో స్నేహభావాన్ని పెంపొందిస్తుంది. అయితే ఆ వికాస వైభవం శాశ్వతం కాదు; మరుసటి రోజుకే ఆ పువ్వు వాడిపోవచ్చు. అయినప్పటికీ, అది పంచిన చెలిమి, ఆనందం, సౌరభం మాత్రం మనసుల్లో నిలిచి ఉంటుంది.
****
[25/08, 07:09] Mallapragada Ramakrishna: చట్టమైనను దొంగ బుద్ధియు చాప క్రిందన నీరుగా
చుట్ట మైనను మాటనేర్పుగ చూపు లన్నియు సంపదే
కట్ట తెంచిన నీరు వేగము కాడి కెక్కిన మోహమే
పొట్ట గల్గిన వాని నందురు భూమిపైన బుధుండుగన్
సరళ భావం :
కొంతమంది బయటకు చట్టబద్ధంగా, మంచివారిలా కనిపించినా, లోపల దొంగబుద్ధిని చాపకింద నీరులా దాచుకుంటారు. బంధువులైనా, ఇతరులైనా చక్కని మాటలు, ఆకర్షణీయమైన ప్రవర్తనతో సంపదను లేదా స్వార్థ ప్రయోజనాలను కోరవచ్చు.
కట్ట తెంచుకున్న నీరు ఎలా వేగంగా ప్రవహిస్తుందో, అదుపులేని మోహం కూడా మనిషిని తప్పుదారిలోకి నడిపిస్తుంది. అయితే కేవలం ధనం కలిగి ఉండడమే జ్ఞానానికి గుర్తు కాదు; వివేకం, సద్గుణాలు ఉన్నవాడే భూమిపై నిజమైన బుధుడు (జ్ఞాని) అని భావం.
*****
[25/08, 07:31] Mallapragada Ramakrishna: ఘడియ జలముత్రాగదలచి గణము నైతి
తడి తపనలుగ తనువుకు దరిగ నైతి
వడి వలపులనుకుదురుగా వరుస నైతి
గుడి తలుపులును మూయగా కుంగి పోతి
భావసారం :
దాహంతో ఒక ఘడియ నీరు త్రాగాలని కోరుకున్నాను. శరీరంలోని తపనలు, అలసటలు కొంత ఉపశమనం పొందాలని ఆశించాను. మనసులోని వలపులు, కోరికలు కూడా క్రమంగా సద్దుమణగాలని కోరుకున్నాను. కానీ గుడి తలుపులు మూసివేయబడినప్పుడు, దైవదర్శనం లభించక మనసు నిరాశతో కుంగిపోయింది.
***
[25/08, 07:36] Mallapragada Ramakrishna: దర్శనంబు కోసము నీదు దరికి చేర
స్పర్శ నాసించి సమయము బలుకు మీర
వర్ష మొచ్చి పోవ విధము వయసు తీర
ఘర్షణలుకావు మనిషిగా గుణము తీర
భావసారం :
నీ దర్శనం కోసం నీ సన్నిధికి చేరుతాను. నీ దివ్యస్పర్శను పొందాలని హృదయం ఆరాటపడుతుంది. అయితే కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు; వర్షం వచ్చి వెళ్లినట్లే వయస్సు కూడా క్రమంగా గడిచిపోతుంది. అందుచేత జీవితాన్ని ఘర్షణలు, కలహాలతో గడపకుండా, సద్గుణాలతో, మానవతతో నింపుకోవడమే మనిషికి తగిన మార్గము
****
[25/08, 07:43] Mallapragada Ramakrishna: గడచి పోయిన తెలియును కాల మహిమ
విడిచి పోయిన సుఖము గా విలువ మహిమ
మడిచి యుంచిన వస్త్రము మహిమ చెదలు
తడిపొడి తపన చూపుటే తత్వ మహిమ
సరళ భావం :
గడిచిపోయిన కాలం విలువ అది వెళ్లిపోయిన తరువాతే తెలుస్తుంది. మన నుండి దూరమైన సుఖం కూడా దాని విలువను తెలియజేస్తుంది. ఉపయోగించకుండా మడిచి దాచిన వస్త్రం కాలక్రమంలో చెదలు పట్టి తన విలువను కోల్పోతుంది. అలాగే జీవితంలో తడిపొడి, కష్టం–సుఖం, తపన–అనుభవం వంటి మార్పులను ఎదుర్కొంటూ జీవించడం ద్వారానే జీవిత తత్వం, దాని అసలైన విలువ తెలుస్తుంది.
***
[25/08, 07:51] Mallapragada Ramakrishna: సంతోషం సమయమ్మునందనమగున్ సామర్థ్య తోడుండగన్
సంతానం సహచర్యతాభవము విశ్వాసంబు తీరేయగున్
శాంతీ సఖ్యత ప్రేమజీవనముగన్ సాధుత్వ లక్ష్యంబుగన్
ఎంతోకొంతయు బాధ దుఃఖముగనున్ యే మార్పు జీవంబుగన్
సరళ భావం:
సామర్థ్యం, అనుకూల పరిస్థితులు ఉన్నప్పుడు జీవితంలో సంతోషం కలుగుతుంది. సంతానం, సహచరుల సాన్నిహిత్యం, పరస్పర విశ్వాసం ఉంటే జీవితం మరింత ఆనందంగా సాగుతుంది. శాంతి, సఖ్యత, ప్రేమ, మంచితనం జీవనానికి లక్ష్యాలుగా ఉండాలి. అయితే జీవితంలో ఎంతో కొంత బాధ, దుఃఖం, మార్పులు సహజమే. సుఖదుఃఖాలు, మార్పులన్నింటినీ సమంగా స్వీకరించడమే జీవన సత్యం.
****
[25/08, 08:31] Mallapragada Ramakrishna: తరళము
తెలుగు యన్న సుదీర్ఘవాక్యము తెల్ప లేని తనంబుగన్
వెలుగు చూపెడి భాషగౌరవ విద్యయేమరిచారుగా
నాలుగురేగతి ధర్మ సత్యము నమ్మకం బ్రతుకేకదా
జిలుగు బుద్ది మనస్సుగాగతి జీవనంబుగ యేలనో
సరళ భావం:
తెలుగు భాష గొప్పదైనా, దాని సుదీర్ఘమైన భావాలను సరిగా వ్యక్తపరచలేని స్థితి రావడం బాధాకరం. మనకు వెలుగు చూపే భాషను, దాని గౌరవాన్ని, విద్యను మరచిపోకూడదు. ధర్మం, సత్యం, నమ్మకం—ఇవే మనిషి జీవితానికి ప్రధాన ఆధారాలు. మంచి బుద్ధితో, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో జీవనాన్ని నడిపించుకోవాలని ఈ పద్యం సూచిస్తోంది.
[25/08, 08:36] Mallapragada Ramakrishna: ఒడ్డు మీద యొడుపుగాను నోర్పు జూప
మాటలాడవచ్చు మహిమ మాయజేయ
నీళ్ళలోన దిగక నిర్ణయింతునన్న
జెప్ప మనిషి జాతరగాను జీవనంబు
సరళ భావం:
ఒడ్డున నిలబడి నీటిలోకి దిగకుండా ఈత గురించి ఎన్నో మాటలు చెప్పవచ్చు. కానీ నిజంగా నీటిలో దిగినప్పుడే తన సామర్థ్యం, ఓర్పు, నైపుణ్యం తెలుస్తాయి. అలాగే జీవితాన్ని అనుభవించకుండా, కేవలం మాటలతో నిర్ణయాలు చేయడం సరైనది కాదు. మనిషి జీవితం ఒక జాతర వంటిది—అందులోకి ప్రవేశించి అనుభవించినప్పుడే దాని అసలు స్వరూపం తెలుస్తుంది.
****
[25/08, 08:54] Mallapragada Ramakrishna: డబ్బు కాదు ధర్మము నిల్పు డప్పు వద్దు
సత్య బలుకు నీకు సబబు సమయ మందు
నిత్య రాదు చేతనుకాదు నీడ వద్దు
యనుచు బ్రతుకు దేనికీ మీకు యాస వలదు
సరళ భావం:
డబ్బు సంపాదించడం కంటే ధర్మాన్ని నిలబెట్టుకోవడమే ముఖ్యము; ఆడంబరంగా గొప్పలు చెప్పుకోవడం అవసరం లేదు. సరైన సమయంలో నిజం మాట్లాడాలి. శాశ్వతంగా ఏదీ మనతో ఉండదు; మనకు సాధ్యం కాని విషయాల కోసం, ఇతరుల నీడ కోసం ఆశపడకూడదు. అందువల్ల జీవితంలో అనవసరమైన ఆశలు, ఆడంబరాలు విడిచి ధర్మం, సత్యం, స్వయంకృషితో జీవించాలి.
****
[25/08, 11:05] Mallapragada Ramakrishna: గతపు చీకటి గూల్చకాంతిగ గమ్యమేయగు నిత్యమున్
హితపు దీప్తిగ సర్వవేళల తీవ్ర తాపమునాపగన్
సతము జీవ మనస్సురక్షగ శాంతి దామము సఖ్యతన్
మితులుగాంచ శుభంబు తీరున మిత్ర భావము జీవితమ్
గతాన్ని తలచి చీకటిలో మిగలకుండా, జ్ఞానవెలుగుతో వర్తమానాన్ని నడిపి, శాంతి–సఖ్యత–మిత్రభావాలతో జీవించడమే శుభమైన జీవిత మార్గము
[25/08, 11:26] Mallapragada Ramakrishna: విస్తరేదగు తిండినందున విద్యతీవ్రత కొత్తగన్
విస్తృతాభావ అక్కరేయగువీక్షనంబగు తీరుగన్
మస్తకంబున తృప్తి పొందుట మంచి నాడుల మూలమున్
వస్తువేభవ జిహ్వకోరిక వాంఛ లన్నియు తీర్చగన్
భావసారం” — ఆహారం శరీరానికి శక్తినిచ్చినట్లే, సరైన ఆహారం విద్యాభ్యాసానికి, జ్ఞానగ్రహణానికి ఉత్సాహాన్ని కలిగించాలి. — మన ఆలోచనా పరిధి విస్తరించి, అవసరాన్ని గుర్తించే దృష్టి ఏర్పడాలి. — శరీర ఆరోగ్యం, నాడీవ్యవస్థ సమతుల్యతతో మనస్సుకు ప్రశాంతత, తృప్తి కలగాలి — భౌతిక వస్తువులపై, రుచులపై, జిహ్వకోరికలపై కలిగే వాంఛలను అదుపులో ఉంచి, అవసరమైనంత మాత్రమే స్వీకరించాలి.
****
[25/08, 11:38] Mallapragada Ramakrishna: త్రి సామా త్రికాలమ్ త్రిగుణ్యమ్ త్రినేత్రమ్
ప్రశాంతీ ప్రపూర్ణమ్ ప్రభావమ్ ప్రకీర్తిమ్
విశాలమ్ వివాదమ్ వినోదమ్ విపర్యమ్
నిసానమ్ నినాదమ్ నిదానమ్ నిరీక్ష్యమ్
పదార్థం
త్రిసామమ్ – మూడు సామవేద గానాల స్వరూపుడు.
త్రికాలమ్ – భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు కాలాలకు అతీతుడు.
త్రిగుణ్యమ్ – సత్వ, రజ, తమోగుణాల ఆధారభూతుడు.
త్రినేత్రమ్ – త్రినేత్ర స్వరూపుడు (శివతత్త్వ సూచన).
ప్రశాంతీ – పరమశాంతి స్వరూపుడు.
ప్రపూర్ణమ్ – సంపూర్ణుడు, సర్వవ్యాపకుడు.
ప్రభావమ్ – అపార శక్తి, ప్రభావము కలవాడు.
ప్రకీర్తిమ్ – సర్వలోకాలలో కీర్తింపబడువాడు.
విశాలమ్ – అనంత విశాల స్వరూపుడు.
వివాదమ్ – వివాదాలకు కారణమైన సందేహాలను నివృత్తి చేయువాడు.
వినోదమ్ – లీలావినోద స్వరూపుడు.
విపర్యమ్ – జగత్తులోని పరివర్తనలకు ఆధారభూతుడు.
నిసానమ్ – లక్ష్యం, గమ్యం.
నినాదమ్ – ఓంకారాది నాదస్వరూపుడు.
నిదానమ్ – సమస్త సృష్టికి మూలకారణము.
నిరీక్ష్యమ్ – ధ్యానించదగినవాడు, దర్శనీయుడు.
భావసారం
మూడు కాలాలకు, మూడు గుణాలకు, మూడు వేదసామ గానాలకు ఆధారమైన పరమాత్మ పరిపూర్ణ శాంతి స్వరూపుడు. ఆయన ప్రభావం, కీర్తి అనంతం. విశ్వమంతా వ్యాపించి, సృష్టికి మూలకారణమై, ఓంకార నాదరూపుడై, సమస్త జీవుల ధ్యేయంగా నిలుస్తాడు. ఆయనను ధ్యానించి దర్శించినవారికి శాంతి, జ్ఞానం, పరిపూర్ణత లభిస్తాయి.
*****
[25/08, 15:05] Mallapragada Ramakrishna: కాలమాగదు కలతీరు కాంచ నంబు
సంపద కదలి పోవుట సమయ మందు
సాటి మనిషికి దానము సరయు చున్న
మనిషిగా శాంతి సౌఖ్యము మాయ గెలుపు
భావసారం:
కాలం ఎవరి కోసం ఆగదు. సంపద, ఐశ్వర్యం కూడా శాశ్వతంగా నిలవవు; సమయం వచ్చినప్పుడు అవి కరిగిపోతాయి. అలాంటి నశ్వరమైన ధనాన్ని కేవలం కూడబెట్టుకోవడం కన్నా, తోటి మనుషులకు సహాయం చేయడం, దానం చేయడం ఉత్తమం. దానగుణం మనిషికి నిజమైన శాంతి, సౌఖ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. స్వార్థం, మోహం వంటి మాయలను జయించి మానవతతో జీవించినవాడే నిజమైన మనిషిగా నిలుస్తాడు.
*****
[25/08, 15:08] Mallapragada Ramakrishna: రోత బుట్టెను బతుకంత రోజు గడప
చేతకానితనమువల్ల జీవి నడక
వాత లైనబ్రతుకువల్ల వ్యాధి జరుగు
రాతబట్టి జీవన మేను రమ్య మేల
భావసారం:
జీవితమంతా కేవలం రోజులు గడపడం కోసమే సాగితే విసుగు కలుగుతుంది. చేతకానితనం, అలసత్వం వల్ల జీవన ప్రయాణం సక్రమంగా ముందుకు సాగదు. అస్తవ్యస్తమైన జీవన విధానం, చెడు అలవాట్లు అనేక శారీరక–మానసిక వ్యాధులకు కారణమవుతాయి. అయితే విధి రాసిన పరిస్థితులను ధైర్యంగా స్వీకరించి, కర్తవ్యపరంగా జీవిస్తే జీవితం రమ్యంగా, మేలుకొలుపుగా మారుతుంది.
*****
[25/08, 15:12] Mallapragada Ramakrishna: నిముషమైనను కడపము నీదు చెంత
సముఖ తృప్తియే రమ్మనా చనువు చెంత
విముఖత వలనా కథలుగా విద్య చెంత
ప్రముఖమైన విలువలన్ని ప్రాస చెంత
భావసారం:
జీవితమంతా కేవలం రోజులు గడపడం కోసమే సాగితే విసుగు కలుగుతుంది. చేతకానితనం, అలసత్వం వల్ల జీవన ప్రయాణం సక్రమంగా ముందుకు సాగదు. అస్తవ్యస్తమైన జీవన విధానం, చెడు అలవాట్లు అనేక శారీరక–మానసిక వ్యాధులకు కారణమవుతాయి. అయితే విధి రాసిన పరిస్థితులను ధైర్యంగా స్వీకరించి, కర్తవ్యపరంగా జీవిస్తే జీవితం రమ్యంగా, మేలుకొలుపుగా మారుతుంది.
*****
[25/08, 15:30] Mallapragada Ramakrishna: మచ్చు తునకగా బలుకులు మరమరాలు
వచ్చు చుండును వరుసగా వత్స రాలు
పుచ్చుకొను వాయ నంబుయు పూజ్య రాలు
నచ్చు నచ్చకపోతేనునటన మేలు
భావసారం:
జీవితమంతా కేవలం రోజులు గడపడం కోసమే సాగితే విసుగు కలుగుతుంది. చేతకానితనం, అలసత్వం వల్ల జీవన ప్రయాణం సక్రమంగా ముందుకు సాగదు. అస్తవ్యస్తమైన జీవన విధానం, చెడు అలవాట్లు అనేక శారీరక–మానసిక వ్యాధులకు కారణమవుతాయి. అయితే విధి రాసిన పరిస్థితులను ధైర్యంగా స్వీకరించి, కర్తవ్యపరంగా జీవిస్తే జీవితం రమ్యంగా, మేలుకొలుపుగా మారుతుంది.
-***
[25/08, 15:41] Mallapragada Ramakrishna: విడిచినావిద్య వదలదు వినయ మందు
గడిచిపోయెను యుగములు గమన మందు
నడిచి వెళ్లిన సమయము నాట్య మవదు
గడిచి పోయిన కార్యము గమ్య మవదు
భావసారం:
జీవితమంతా కేవలం రోజులు గడపడం కోసమే సాగితే విసుగు కలుగుతుంది. చేతకానితనం, అలసత్వం వల్ల జీవన ప్రయాణం సక్రమంగా ముందుకు సాగదు. అస్తవ్యస్తమైన జీవన విధానం, చెడు అలవాట్లు అనేక శారీరక–మానసిక వ్యాధులకు కారణమవుతాయి. అయితే విధి రాసిన పరిస్థితులను ధైర్యంగా స్వీకరించి, కర్తవ్యపరంగా జీవిస్తే జీవితం రమ్యంగా, మేలుకొలుపుగా మారుతుంది.
*****
[25/08, 15:56] Mallapragada Ramakrishna: కాచివడపోసినజలము గరము వోలె
పూచి నేలపై రాలెడి పూలవోలె
తోచి లెక్క కట్టినగీత తోడు వోలె
దాచినా దాగనిది నిజం దంచు వోలె
భావసారం:
మాటలు మంచు తునకల్లా క్షణంలో కరిగిపోయే స్వభావం కలవే. కాలం గడుస్తూ సంవత్సరాలు వరుసగా వస్తూనే ఉంటాయి. మనిషి జీవితంలో ప్రశంసలు, గౌరవాలు, కానుకలు కూడా సందర్భానుసారంగా లభిస్తుంటాయి. అయితే ఏదైనా విషయం మనసుకు నచ్చినా, నచ్చకపోయినా మర్యాదను పాటిస్తూ, సంయమనంతో ప్రవర్తించడం మంచిది. అలా నడుచుకోవడం వల్ల సంబంధాలు నిలిచి, వ్యక్తిత్వం గౌరవాన్ని పొందుతుంది.
******
[25/08, 15:57] Mallapragada Ramakrishna: పగలు రాత్రులు నెన్నియో పరుగు తీసె
నిజము సుఖదుఃఖ ములుగాను విలువ తీసె
తరము మారినా తహతహ తప్పు చేసె
మనసు మార్చలేని బ్రతుకు మాయ చేసె
భావసారం:
మనిషి చదివి సంపాదించిన విద్యను కొంతకాలం ఉపయోగించకపోయినా, అది వినయంతో కూడి మనలో నిలిచి ఉంటుంది. యుగాలు గడిచిపోతుంటాయి; కాలగమనాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు. ఒకసారి నడిచి వెళ్లిపోయిన సమయం తిరిగి వచ్చి నాట్యం చేయదు. అలాగే గడిచిపోయిన అవకాశం గానీ, పూర్తి కాని కార్యం గానీ తిరిగి అదే రూపంలో గమ్యాన్ని అందించదు. అందుకే కాలాన్ని సద్వినియోగం చేసుకొని, చేయవలసిన పనిని సమయానుకూలంగా పూర్తి చేయాలి.
*****
[25/08, 15:59] Mallapragada Ramakrishna: కాల మాగక క్షణమైనా కదులు చుండె
చెప్పలేని స్థితియు వచ్చి చేరుచుండె
మూగవాని సైగలు గాను మూగుచుండె
నిన్న నేడురేపు యనుచు నీడ గుండె
భావసారం:
కాలం ఒక్క క్షణమైనా ఆగకుండా నిరంతరం ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది. జీవితంలో మాటల్లో చెప్పలేని పరిస్థితులు కూడా అనూహ్యంగా వచ్చి చేరుతుంటాయి. అలాంటి సందర్భాల్లో మూగవాని సైగలవలె భావాలు వ్యక్తం కాక మనసులోనే మిగిలిపోతాయి. నిన్న, నేడు, రేపు అనే కాలచక్రం మనిషిని వెంటాడే నీడలాగా ఎల్లప్పుడూ తోడుగా ఉంటుంది. కాలగమనాన్ని గ్రహించి ప్రతి క్షణాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవడమే జీవన సార్ధకత.
*****
నేటి అంశం.. జగద్గురు ఆది శంకర భగవత్పాదులు
[18/08, 05:: 001. ఉ
ధర్మ కళావిధానమగు ధారిగ నిత్యము సేవ చేయగా
కర్మసుపక్వ ధారణలు కార్య విపర్యము కాకయుండగా
నిర్మల మార్గతత్త్వముయు నిశ్చయ మూల్యము యేల నాకుగన్
నిర్మిత సత్య ధర్మములు నీదయ పీఠము రక్షగాయగున్
[18/08, 05:26] 02..చం.
సకల సుధామదీ భవము సన్నుతి సఖ్యత భాగ్యమేయగున్
సకల సుబేధతత్వములు సాధు జనంబు సుబుద్ధిగాయగున్
ప్రకటిత దుఃఖ సౌఖ్యములు పాపము పుణ్యము తీర్పుయేయగున్
వికసిత విద్యలన్నియును విశ్వముచుట్టును జీవ రక్షగన్
[18/08, 05:34] 003.ఉ.
కాలడి జన్మ సంభవము కారణమేదగుటే మహేశ్వరా
కాల విశేష ధర్మమును కామ్యత లక్ష్యముతెల్ప విద్యగన్
మాలల మాదిరే బ్రతుకు మాధురి దుఃఖము జన్మసార్థతన్
పాలను నీల్లనూ తలచి పాఠ్య ప్రభావము గాను యీశ్వరా
[18/08, 05:45]: 04.శా
శ్రీ సాధుత్వముదివ్య తత్వమగుటన్ సీఘ్రoబు జీవాత్మగన్
నేసాధించు భవార్ధమేసహజ మున్ నిర్మాణ మేనీదయా
పాశం బంధముయేల జీవణముగన్ భాంధవ్య భావార్ధమున్
శాసించే మది నీదిగా శివ శివా శాంతించు మార్గంబుగన్
[18/08, 05:56] 05. ఉ
శంకర పాధ్యమేయగుట శాంతిగ సౌఖ్యము చక్షతేయగున్
సంకట మార్చవాణిగను సంశయ మనస్సు పాద పద్మమున్
అంకిత భావ వాక్యములు ఆశయ దీప్తిగ ధర్మ తత్త్వమున్
బింకము మాపసారమును పేరుగ శంకర బోధ తత్వమున్
[18/08, 06:04]
06..
శృంగా గమ్ముగ విద్య యవుతన్ శృంగేరి పీఠంబుగన్
రంగాగమ్మగు సర్వవేళలుగనున్ రమ్యత్వ సిద్ధాంతిగన్
అంగీకారము నీ దయాకరుణగన్ ఆత్మీయ సేవార్దిగన్
ఈ గాంభీర్యతగా శివా ర్పణముగన్ యీప్సిత ధర్మంబుగన్
[18/08, 06:19]
07..: వయసు వృద్ధి సేవలుగాను వరుస కలిపి
సహన జీవ విధానము సాధు బుద్ధి
సమయ బుద్ధి శాంతి గనునే స్వచ్ఛత యగును
ముదిమినెంచవిద్యలుగను ముఖ్యమగును
[18/08, 06:19]
08..
విచ్చలవిడి యనే కలి విద్య లగుట
మచ్చక మలుపే కథలుగా మానస మగు
విచ్చిన లత సువాసన విలువ వలన
జీవ పరిపక్వత సమయ జేత్ర యాత్ర
[18/08, 06:19] Mallapragada రామకృష్ణ
09..
: తాళి యెగతాళి కాదగు తంతుయదియు
కాళి రూపము గాంచక కథలు గాను
కేళి సమయ సంబరమేను కీలక మధు
మాలిక హృదయ వాంచల మార్గ బలము
***
జగద్గురు ఆది శంకర భగవత్పాదులు – సరళ భావం
1.
ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, సేవాభావంతో జీవిస్తే కర్మలు ఫలిస్తాయి. నిర్మలమైన మార్గంలో నడిచిన వారికి సత్యధర్మమే రక్షణగా ఉంటుంది.
2.
సత్సంగం, మంచి బుద్ధి, వివేకం మనిషికి మేలు చేస్తాయి. సుఖదుఃఖాలను సమంగా అర్థం చేసుకొని విద్య ద్వారా లోకహితం చేయాలి.
3.
కాలడిలో జన్మించిన ఆది శంకరులు జీవిత సత్యాన్ని బోధించారు. సుఖదుఃఖాలు కలిసిన జీవితంలో సత్యాన్ని గ్రహించడమే విద్య యొక్క పరమార్థం.
4.
సాధుత్వం, దివ్య తత్వం, ఆత్మజ్ఞానం జీవన లక్ష్యాన్ని చేరుస్తాయి. బంధాలను అధిగమించి శాంతిమార్గంలో నడవాలని శంకరుల బోధ.
5.
శంకరుల ఉపదేశం మనస్సుకు శాంతిని ఇస్తుంది. సందేహాలను తొలగించి ధర్మతత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకునే జ్ఞానదీపాన్ని వెలిగిస్తుంది.
6.
శృంగేరి పీఠం ద్వారా శంకరులు జ్ఞానప్రచారం చేశారు. దయ, కరుణ, సేవాభావం, ధర్మాచరణ జీవనాన్ని గంభీరంగా తీర్చిదిద్దుతాయి.
7.
వయస్సు పెరిగేకొద్దీ అనుభవం, సహనం, శాంతి, స్వచ్ఛమైన ఆలోచనలు పెరగాలి. వృద్ధాప్యంలో జ్ఞానమే ప్రధాన సంపద.
8.
కలియుగ ప్రభావంతో మనసు చంచలమవుతుంది. అయితే పరిపక్వత, మంచి ఆలోచనలు, సుగుణాలు జీవితాన్ని విజయపథంలో నడిపిస్తాయి.
9.
బాహ్య ఆడంబరాల కంటే హృదయ పవిత్రత ముఖ్యమైనది. ప్రేమ, ఆనందం, మంచి సంకల్పాలే జీవితానికి నిజమైన బలం.
సమగ్ర భావం
ఆది శంకర భగవత్పాదులు ధర్మం, జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఆత్మసాక్షాత్కారం అనే మార్గాన్ని చూపారు. సత్యాన్ని తెలుసుకొని, సేవాభావంతో, శాంతితో జీవించడమే వారి బోధనల సారం. 🙏 “బ్రహ్మ సత్యం – జగన్మిథ్యా – జీవో బ్రహ్మైవ నాపరః” అనే అద్వైత సందేశమే వారి జీవితం యొక్క మహోన్నత లక్ష్యం.
**
[24/08, 06:22] +:
మంచి శిక్ష నేది మనిషి చదువు తీరు
గుట్టు యన్నదేది గుర్తు గాను
తెలపగలిగియున్న స్థిరముగా చదువేది
విద్యకు విలువేది వినయ మున్న
[24/08, 06:44] +
సాంప్రదాయమనుచు సకల విషయబోధ
దీపకాంతి తీరు దివ్య బ్రతుకు
పుడమి తృప్తి పర్చ పూజ్యతాభవముగా
డులుచు సర్వ వేళలు జయ మగును
సంప్రదాయాన్ని నిలుపుకుంటూ జ్ఞానాన్ని పెంచి, దీపంలా వెలుగునిస్తూ, లోకహితాన్ని కోరే జీవితం పూజ్యతను, శాశ్వత విజయాన్ని అందిస్తుంది.
***
[24/08, 06:54]
: ఫలము లెన్నియున్న ఫలితము యిది యనా
జిహ్య జాప్య మైన జేదు తీపి
తీపి లడ్డు మనసు తేటపరచ లేక
కట్టు బొట్టు యున్న కాంత బ్రతుకు
బాహ్యమైన తీపి, అలంకారం కంటే మనసు తేటతనం, జీవన సార్థకత, అంతరంగ మాధుర్యమే నిజమైన ఫలితం అనే చక్కని తాత్త్విక భావం ఉంది.
[24/08, 06:58] +
: మంచి శిక్ష నేది మనిషి చదువు తీరు
గుట్టు యన్నదేది గుర్తు గాను
తెలపగలిగియున్న స్థిరముగా చదువేది
విద్యకు విలువేది వినయ మున్న
చదువు జ్ఞానాన్ని ఇస్తుంది; ఆ జ్ఞానానికి విలువను తెచ్చేది వినయం, ఆచరణ, ఇతరులకు ఉపయోగపడే గుణం.
[24/08, 07:29] +
గురువు విద్య బోధ గుర్తించ గుణరేరి
గుమ్మడి యని జెప్ప గుండు యనిరి
ధన మదంబు పెరిగి తరతమ భేదము
అణుకువగను విద్య ఆశ చుట్టు
గురువు బోధించిన విద్యను గుణంగా మార్చుకుని, ధనమదానికి దూరంగా, అందరినీ సమానంగా చూసే వినయంతో జీవించడమే నిజమైన విద్య.
***
[24/08, 08:58]
044.పాహి మురారి గోవిందా
ఉ.
పాహి మురారిగమ్యమగు పాఠమనస్సుగ సర్వ వేళలన్
దేహి యనామదీభవము దీక్షయశస్సగు విశ్వమందునన్
ద్రోహియనాసహాయముగు దివ్య మహత్త్యము జూప భక్తిగన్
దాహము వేంకటేశ్వర విధాన పరంబగు పూజ్య భావమున్
— భావసారం
మురారియైన గోవిందుడు జీవుని పరమగమ్యము. సర్వకాలాలలో ఆయన స్మరణ, ఆయన బోధించిన ధర్మపాఠమే మనస్సుకు మార్గదర్శకము. అహంకారాన్ని విడిచి, దైవదీక్షతో జీవించినవారికి యశస్సు, శ్రేయస్సు కలుగును. సహాయహీనులకూ ఆశ్రయమై, భక్తులకు తన దివ్యమహిమను అనుగ్రహిస్తాడు. సంసారదాహాన్ని శాంతింపజేసి, వేంకటేశ్వరుని పూజా విధానంలో మనస్సును నిలిపి, పూజ్యభావంతో భక్తిని పెంపొందించుటయే ఈ నామముని అంతరార్థము.
****
[24/08, 09:42]
ముక్తిగా విముక్తివిలువముక్త పదము
ఇదియు ఆముక్తమాల్యాద యిచ్చ తీరు
ముక్తకంఠ మనోవిధ ముద్ర భవము
ముక్తి పద గ్రస్తముక్తమై ముడుపులగుట
భావసారం
ముక్తి అనగా బంధనాల నుండి సంపూర్ణ విముక్తి పొంది పరమపదాన్ని చేరుట. భగవంతుని అనుగ్రహమే ఆ ముక్తిపదాన్ని ప్రసాదించే ఆముక్తమాల్యద వంటి దివ్య వరం. భక్తుడు ముక్తకంఠంతో భగవన్నామాన్ని స్మరించి, మనస్సును దైవముద్రతో నిలిపినప్పుడు సంసారబంధాలన్నీ క్రమంగా తొలగిపోతాయి. చివరకు కర్మముడుపులు, మమకారబంధాలు వీడి ఆత్మ ముక్తిపదంలో లీనమవుతుంది.
ద్విపద
ముక్తి మార్గముదెలిపి ముడుపు బంధ ఛేదకా
భక్తి తోడ పరపదంబు ప్రసాదించు నాథుడా॥
ముక్తకంఠ నామస్మరణ ముదమునిచ్చు మాధవా
ఆముక్తమాల్యద కృపతో ఆత్మను గాచు కేశవా॥ 🙏
[24/08, 09:54]
ఆ. వె
కనులు చూడ చూడ కాకులకలకల
కాపురమగు విధము గరము చెట్టు
ఎన్ని తీగ లున్న యెంతవిద్యుత్తుగా
ఏమిపట్టని విధి యెంత వింత
[24/08, 10:01]
నీదు పాదము నెంత కoదెనొ
నాదు తృప్తియు నీకు సేవలు
నీదు ప్రేమను నెంత పొందితి
నాదు భక్తియు నీకు శాంతియు
నాదు యుక్తియు నీదు మౌనము
నాదు విద్యలు నీకుగ ముక్తియే
[24/08, 10:17]
న్యస్తాక్షరీ....నాగ భూష
గీ
నాయను విధము వదలియే నమ్మ కమున
గమక సిరులుగాంచ మనసు గలుగు విధియు
భూరి నిర్ణయం ఫలముగా భుక్తి కోరి
షరతులు గనక జీవన సన్నుతిగను
పద్య భావ0
– తండ్రి, గురువు లేదా పెద్దలు చెప్పిన సన్మార్గాన్ని విడిచిపెట్టకుండా విశ్వాసంతో అనుసరించాలి.– జీవితంలో ఐశ్వర్యం, గౌరవం, ప్రతిభ వంటి సంపదలను పొందాలంటే మనస్సు సరైన దిశలో స్థిరపడాలి.– వివేకంతో తీసుకున్న మంచి నిర్ణయాల ఫలితంగా భౌతిక సుఖాలు, జీవనోపాధి, విజయాలు లభిస్తాయి.– జీవితానికి కొన్ని నియమాలు, పరిమితులు, క్రమశిక్షణ అవసరం. వాటిని పాటించినప్పుడే జీవితం ప్రశంసనీయంగా, ఆదర్శప్రాయంగా ఉంటుంది.
****
[24/08, 10:22]
: సిగపట్లువలన జపమై
పగబట్టినతీరుగాను పాఠము చెప్పెన్
నగలన్నియు మంటగనే
సెగలను బెంచె నెలరాజు చీకటి వేళన్
సమగ్ర భావం
మనసులోని మక్కువ ఒక విషయంపై నిరంతర ధ్యానాన్ని కలిగించినట్లే, ద్వేషం కూడా జీవితానికి ఒక హెచ్చరికగా నిలుస్తుంది. అలాగే చీకటి వేళలో చంద్రకాంతి ఆభరణాల మెరుపును మరింత పెంచినట్లుగా, మనసులోని భావాలు కూడా అనుకూల పరిస్థితుల్లో మరింత స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతాయి
***
[24/08, 15:49]
స్థితియున్నాకళ వైభవమ్ పరముగన్ శ్రేష్ఠంబు విశ్వాస యా
స్థితిసర్వార్ధసహాయమున్ మనసుగన్ స్నేహంబు ధర్మార్ధ యా
స్థితిసఖ్యార్ధత ప్రేమతత్వముగనున్ శ్రీ లక్ష్మి శ్రీ గౌరి యా
స్థిత రూపమ్మును చూచి పల్కుమిపుడే శ్రీదేవియో?గౌరియో?
భావసారం:
ప్రపంచ స్థితి, కళా వైభవం, విశ్వాసం, ధర్మం, స్నేహం, ప్రేమ — ఇవన్నీ దైవశక్తి ప్రసాదాలే. సర్వార్థాలకు సహాయంగా నిలిచే మనస్సు, ధర్మార్థాలను నడిపించే స్నేహం, ప్రేమతత్వాన్ని ప్రసరింపజేసే సఖ్యత — ఇవన్నీ లక్ష్మీదేవి, గౌరీదేవి స్వరూపాలే. అటువంటి దివ్యరూపాన్ని దర్శించినప్పుడు, అది శ్రీదేవి రూపమా? గౌరీదేవి రూపమా? అని వేరుచెప్పడం సాధ్యంకాదు. ఎందుకంటే ఆ ఇద్దరూ పరాశక్తి యొక్క ఏకరూప ప్రకాశాలే.
*****
23/8
శా
కాలాతీతుడుదేవుడేయనుచున్ జ్ఞానంబు యత్యాసగన్
లీలా వైభవమౌను తోడగుటయున్ లోకoబు ధర్మంబుగన్
యేలేబుద్ధిగనుండుటేమనసుగన్ యిచ్ఛాను మూలంబుగన్
కేలుంచిన్ స్థితి ఔషదంకలుషమున్ కారవ్య దోషంబుగన్
భావసారం :
కాలానికి అతీతుడైన పరమేశ్వరుడే ఈ జగత్తుకు ఆధారం అని జ్ఞానం గ్రహించినప్పుడు, సృష్టి అంతా ఆయన లీలావైభవమని తెలుస్తుంది. లోకం ధర్మమనే పునాదిపై నడవాలని మనిషి గ్రహించాలి. కోరికలే మనస్సుకు మూలకారణమని తెలుసుకొని, బుద్ధిని సదా వివేకంతో నిలుపుకోవాలి. కలుషితమైన ఆలోచనలు, దుష్ప్రవర్తనలు వ్యాధులకు ఔషధం కాక, దోషాలకు కారణమవుతాయి. అందువల్ల మనస్సును పరిశుద్ధంగా ఉంచి ధర్మమార్గంలో నడవడం శ్రేయస్కరం.
****
కం.
శపధమైకదలాడుట
కుపకరము విధానమౌను కూరిమి తోడున్
నణుకువబుద్దిగ నౌనులె
ముదరక ముందున మనస్సు మోదము ఫలమున్
భావసారం :
శపథాలు చేస్తూ ఆవేశంగా ప్రవర్తించడం మంచిది కాదు. ఉపకారభావంతో, స్నేహపూర్వకంగా వ్యవహరించడం ఉత్తమ విధానం. వినయంతో, అణకువతో కూడిన బుద్ధి మనిషికి అలంకారం. ఏ విషయం ముదిరి సమస్యగా మారకముందే మనస్సును నియంత్రించి సత్సంకల్పంతో నడిస్తే ఆనందకరమైన ఫలితాలు లభిస్తాయి.
*****
న్యస్తాక్షరీ.. శ కు న ము
శరము సక్రమ విద్యల సాగు మార్గము తోడుగన్
కురము యశ్వపు గాలిగిట్టయు కూడువేగము తీరుగన్
నరము రక్తము కాచియుండుట నమ్మ మూలము జీవనమ్
మురము యున్నను కంపుచేరును ముద్దకష్టము తిండిగన్
భావసారం :
శరము లక్ష్యాన్ని చేరే బాణంలా, విద్య కూడా సక్రమ మార్గంలో సాగితేనే ఫలితాన్ని అందిస్తుంది. కురము (గుర్రపు గిట్ట) గుర్రం వేగానికి ఆధారమైనట్లే, జీవితంలో పురోగతికి కృషి, చురుకుదనం అవసరం. నరము శరీరంలో రక్తప్రసరణను, జీవశక్తిని నిలబెట్టే మూలాధారంగా ఉంటుంది. మురము (ధాన్యరాశి లేదా కుప్ప) ఎంత ఉన్నా, దానిని సంపాదించడానికి కష్టం, శ్రమ తప్పవు; అప్పుడే అన్నం ముద్దగా మారి జీవనాన్ని పోషిస్తుంది.
*****
ఆ. వె.
ఆకురాలుచుండు ఆశవదలకుండు
వర్షమెండచలియు వ్యాధి యుండు
పువ్వు కాయ మారు బుద్ధివక్రముగుండు
మనిషి గుణము పాప మార్గ మెండు
భావసారం :
ఆకులు రాలిపోతూనే ఉంటాయి, కానీ చెట్టు మళ్లీ కొత్త చిగుర్ల కోసం ఆశను వదలదు. అలాగే వర్షం, ఎండ, చలి, వ్యాధులు జీవనంలో సహజంగా వస్తూనే ఉంటాయి. పువ్వు కాయగా మారినట్లు ప్రకృతిలో మార్పు నిరంతరం జరుగుతుంది. అయితే మనిషి బుద్ధి వక్రమార్గంలో నడిస్తే, అతని గుణాలు క్షీణించి పాపమార్గం విస్తరిస్తుంది. కాబట్టి ప్రకృతి చూపే సహనం, మార్పును అంగీకరించే తత్వం నేర్చుకొని సద్గుణాలను పెంపొందించుకోవాలని అందరూ
****
ఇంద్రియనిగ్రహం తోస్వామి యిచ్చ కోరి
ఒంటరిగనే ఒంకార నోర్పు జపము
దేహ తాపధర్మముబట్టి దివ్య తపము
మనసు లయము విద్యలతీరు మాయ జయము
ఆత్మ సంయమయోగము అక్షరమగు
భావసారం :
ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, పరమస్వామి అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ ఏకాంతంలో ఓంకార జపం చేయడం ఆధ్యాత్మిక సాధనకు మూలం. శరీర ధర్మాలను నియమబద్ధంగా నిర్వహిస్తూ తపస్సు ఆచరించినప్పుడు అంతరంగం పవిత్రమవుతుంది. మనస్సు లయస్థితిని పొంది, విద్య ద్వారా వివేకం పెరిగినప్పుడు మాయాబంధాలు తొలగిపోతాయి. ఈ విధంగా ఆత్మను నియంత్రించి పరమాత్మతో ఏకత్వాన్ని అనుభవించుటే ఆత్మసంయమయోగం. అది నశించని అక్షరతత్వానికి దారి చూపుతుంది.
భావరూపం :
ఇంద్రియ నిగ్రహమే యోగమునకు ద్వారమగు
ఓంకార జపమే ఆత్మసంయమ మార్గమగు॥
మనోలయముతో మాయబంధము మాయమగు
అక్షర తత్వమే ఆత్మయోగ ఫలమగు॥ 🙏
*****
580..మ. కో.
తల్లి దండ్రులు లేనివాడగు త్యాగ బుద్ధియు నుండగన్
తల్లి యోనిగ జన్మ లేకయు తండ్రి యోగ్యత గాయగున్
కల్ల లాడక దాన ధర్మము కాలమర్మము తీరుగన్
వల్లమాలిన లక్ష్మితోసరి వానయోనిజ
హృద్యమున్
తల్లిదండ్రుల ద్వారా జన్మించని వాడైనా, సమస్త జగత్తుకు మూలకారణుడై తండ్రి స్థానాన్ని అలంకరించువాడు పరమాత్మ. ఆయనకు జన్మబంధం లేకపోయినా, సృష్టి పోషణలలో అపారమైన బాధ్యత, త్యాగబుద్ధి వ్యక్తమవుతుంది. అసత్యానికి తావివ్వకుండా దానధర్మాలను స్థాపించి, కాలతత్వ రహస్యాలను జీవులకు బోధిస్తాడు. ఎల్లప్పుడూ శ్రీమహాలక్ష్మితో కూడి వెలసే ఆ అయోనిజుడైన శ్రీమహావిష్ణువు హృదయాలను ఆకట్టుకొనే దివ్యస్వరూపుడు.
*****
తరళము
శృతిలయతీరుసఖ్యతయుకృత్యముసంభవకాలమేయగన్
స్థితిలయమార్గమేబలుకుసీఘ్రము సంపదగాను నిత్యమున్
గతిలయనన్నదేబ్రతుకుగమ్యముసవ్యత శాంతి సౌఖ్యమున్
మతినటనాస్థిరoబగుటమాయలు దాటుచు సత్యజీవితమ్
భావసారం :
శృతి, లయల సమన్వయం సంగీతానికి ఎంత ముఖ్యమో, సఖ్యతతో కూడిన సత్కార్యాలు జీవితానికి అంతే అవసరం. సృష్టి, స్థితి, లయ అనే ప్రకృతి ధర్మాలను గ్రహించి వాటికి అనుగుణంగా నడచినవారికి సంపద, శ్రేయస్సు, స్థిరత్వం లభిస్తాయి. జీవన గమనం సరైన దిశలో సాగినప్పుడు శాంతి, సౌఖ్యాలు సిద్ధిస్తాయి. చంచలమైన మనస్సు కలిగించే మాయలను అధిగమించి సత్యమార్గంలో నడవడమే నిజమైన జీవితం.
****
ఉ.
సమ్యత కష్టమున్న కళ సర్వము యిచ్చియు పుచ్చు కోవటమ్
తమ్యము లేకయే తరము జూచియు తానుచరించగన్
గమ్యము గానువిద్యలగు జ్ఞానము చేరు శుభంబు తీరుగన్
రమ్యముగాను కోరికలు రంగుల తీరున మార్పు నోర్పుగన్
భావసారం :
జీవితంలో సమతాభావాన్ని పాటించడం సులభం కాదు. అయినప్పటికీ, అవసరమైన చోట ఇవ్వడం, స్వీకరించడం అనే పరస్పర సహకార భావం ఉండాలి. పక్షపాతం లేకుండా కాలానుగుణ పరిస్థితులను గమనించి తగిన విధంగా నడుచుకోవడం విజ్ఞత. విద్య ద్వారా జ్ఞానం పెరిగి, అది శుభఫలితాలకు దారితీస్తుంది. మనిషి కోరికలు రంగులు మార్చే ఇంద్రధనుస్సుల వలె మారుతూ ఉంటాయి; వాటిని ఓర్పుతో, వివేకంతో నియంత్రించగలిగినవారే జీవిత సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించగలరు.
****
కొబ్బరి చెట్టుగా తలను కొబ్బరి బొండము నీళ్ల కుండగన్
ఉబ్బర మున్నచల్లగ సాయోధ్యత దాహము తీర్చ బుద్ధిగన్
పబ్బము తీర్చ మానవుడు పాఠము తీరుగ నీరు పోయుటన్
కొబ్బరి చెట్టు సజ్జనులు నిత్యము పూజకు యోగ్యతేయగున్
భావసారం :
కొబ్బరి చెట్టు ప్రకృతిలోని సజ్జనుని స్వభావానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. తలపై కొబ్బరి బొండాలను ధరించి, వాటిలోని చల్లని నీటితో దాహాన్ని తీర్చే ఉపకారం చేస్తుంది. మనిషి దాహాన్ని నివారించడమే కాక, తన జీవనానికి అవసరమైన ఎన్నో విధాలుగా ఉపయోగపడుతుంది. నీరు పోసి పెంచిన వారికి మరింత ప్రయోజనం చేకూరుస్తూ కృతజ్ఞతను చాటుతుంది. అంతేకాక, కొబ్బరికాయ దేవపూజలలో ముఖ్య స్థానాన్ని పొంది పవిత్రతకు చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.
****
తరళము
ఎపటి కృత్యము పుణ్యపాపము యెంత యైనను పొందుటే
స్వపర బేధము కర్మ తీరగు సాగు జీవన మెచ్చుటే
ఉపవిధానము యెట్లు యెoతన ఉన్నతంబగు నచ్చుటే
తపము ప్రేమ మనస్సు గంచుచు తన్మయoబగు జీవితమ్
భావసారం :
మనిషి చేసిన ప్రతి కార్యమూ పుణ్యమో పాపమో అనే ఫలితాన్ని తప్పక అందిస్తుంది. స్వపర భేదాలను అధిగమించి, కర్మసూత్రాన్ని గ్రహించి జీవితం సాగించినప్పుడే జీవన సార్థకత తెలుస్తుంది. ఏ విధానమైనా ఉన్నత లక్ష్యాన్ని చేరేలా ఉండాలి. తపస్సు, ప్రేమ, నిర్మల మనస్సు కలిసినప్పుడు జీవితం తన్మయత్వాన్ని పొంది పరిపూర్ణత వైపు పయనిస్తుంది.
***
ఆ. వె
చెట్టు కొండ మనిషి చింతను మరిపించు
మధువు మనసు మగువ మధుర తగను
కాల ప్రకృతి హరిని నామ స్మరణగాను
నిత్య భక్తి తత్వ నీడ జయము
భావం:
చెట్లు, కొండలు వంటి ప్రకృతి సౌందర్యం మనిషి చింతలను మరిపించి మనసుకు ప్రశాంతతను కలిగించాలి. మధువులాంటి మాధుర్యంతో మనసు, మగువ సౌందర్యభావం ఆనందాన్ని కలిగించాలి. కాలమూ ప్రకృతీ అంతా హరినామస్మరణతో నిండిపోవాలి. నిత్యమైన భక్తితత్త్వం నీడలో జీవిస్తూ విజయాన్ని, శుభాన్ని పొందాలి.
****
గీతమాలిక
నీవు నా దేవుడనచును నెరిగి కూడ
నేను నా మనసును పంచ నీడ కూడ
నీదు భక్తిగా లేదుగా నేమి చెప్ప
నన్ను వెంటాడు ప్రశ్నలు నావి నీవి
నీకు దూరంగ నిలుతునా నిముషమైన
నన్ను నేను మరవకయే నమ్మ బలుకు
నాదు భక్తి మేఘ మధనం కాల మదియు
నమ్మ లేవులే నాగతి నడుమ నున్న
తండ్రి నీవంచు మదిలోన తలచి కూడ
తల్లి నీవంచు నేనుగా తల్లి డిల్లి
తత్త్వమును చెప్ప బ్రతుకుగా తన్మ యంబు
తల్లి దండ్రుల కళలుగా తపన జపము
శిరము నొంచన పాదాల చెంత సుంత
కరముగా సహకారము గాంచ నంత
తరుణ మాయలు కమ్మినా తహతహలగు
వరము లన్ని సేవమదిగా వాక్య బ్రతుకు
ప్రాణ హితుడు నీవనచును భ్రమసి కూడ
మాన ప్రాణము అర్పణ మార్గ మేను
జ్ఞాన సంపద మూలము జ్ఞప్తి గాను
ధ్యాన మేగతి లక్ష్యము ధరణి నందు
చేయి చేతితో కలపనా చెంత జేరి
వేయి ఏనుగుల బలము విద్య గాను
నేయి తీరుగా ఆజ్యము నియమమేను
సేవ విష్ణుగా శివగాను సీఘ్ర జీవి
నింగి నొదలి నాకోసము నేల దిగగ
ఒంగి దండాలు పెట్టుట ఓర్పు తోను
నంగి మాటలు యన్నాను నమ్మ బలుకు
కుంగి పోక సమయతృప్తి కూడు గాను
నిలచి యుందు నచ్చోటనే నిన్ను జూడ
తలచి వేసారి నేమన తప్పు జాడ
మలచు బుద్ధి నీదగు తీరు మంచి జాడ
కలచి వేయు మనసు నందు కామ్య జాడ
నీదు చెలిమిని కోరెద నిజము గాను
వాదు లాటలు కావులే వాది గాను
చేదు తీపిగా బ్రతుకునా చిత్త మేను
కాదు నవును యనేదియు కాల మేను
భ్రాత లందున నీవొక భ్రాతవైన
వ్రాత లందున కవినైన వ్రాయ నైన
దాత నీవగు తీరుగా ధాత్రి పైన
నేతవై జీవనము చేయ నిజము పైన
వలదు వారితో నెయ్యము వలదు వలదు
కలలు తీరనికయ్యము కలదు కలదు
మలుపు లన్నియు వియ్యము మలదు మలదు
తలపులన్నియు తత్వము తలచి తలచి
అనుభవించను వారితో యాస్తిపాస్తి
తనకు ధర్మము తెలుపుతూ జాస్తి జాస్తి
అణువణువు గాను అక్కర ఆస్తి యాస్తి
క్షణము క్షణముగా తృప్తియు గాంచు యాస్తి
లాభ నష్టాలు పరులతో లంకె లేదు
కలసి నడచెద నీతోనె కడమదాక
కడలి పొంగిన నాకేమి కలత లేదు
*****
నిత్య శ్రీరంగలీలలు నిర్మలంబు
మనిషి విశ్వాస నేర్పుకు మానసంబు
సరళ మార్గము చూపేటి సక్య తంబు
అర మరికలు లేనిగమన ఆశ్ర యంబు
భావసారం:
నిత్యమూ శ్రీరంగనాథుని దివ్యలీలలు నిర్మలమైనవి, పవిత్రమైనవి. అవి మనిషి హృదయంలో విశ్వాసాన్ని పెంపొందించి, మనస్సుకు స్థిరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ఆ లీలలు సరళమైన ధర్మమార్గాన్ని చూపించి, సఖ్యతా భావాన్ని పెంపొందిస్తాయి. సందేహాలు, భేదభావాలు, అహంకారాలు లేని జీవనగమనానికి అవే ఆశ్రయంగా నిలుస్తాయి.
****
కొంపన కల్లా లాడుచు
జంపుకు తినబుద్దిగాను జాతరగానున్
పంపక మానస రోగము
గంపలలో మోయదగును గౌరవము బుదుల్
భావం:
కొంతమంది అబద్ధాలు మాట్లాడుతూ, మోసపూరితంగా ప్రవర్తిస్తూ, స్వార్థ ప్రయోజనాల కోసం పరుగులు తీస్తుంటారు. అలాంటి మనస్తత్వం ఒక రకమైన మానసిక రోగంలాంటిది. గౌరవం అనేది వస్తువులా గంపలలో మోసుకొచ్చేది కాదు; అది సద్గుణాలు, నిజాయితీ, మంచి ప్రవర్తన వల్ల సంపాదించుకోవాల్సినది. అబద్ధాలు, మోసాలు, స్వార్థం గౌరవాన్ని ఇవ్వవు; అవి మనిషిని మరింత దిగజార్చుతాయి.
***
మనసు అజ్ఞాని నుండియు మనసు మార్చ
జ్ఞాని శ్రేష్ఠడు గ్రంధసజాతి చదవ
మనిషి కంఠస్థ శ్రేష్టుడు మంచి బ్రతుకు
ఆదరణ పొందు శ్రేష్ఠడు అక్కరగను
భావసారం:
అజ్ఞానిగా ఉన్నవాడు తన మనస్సును మార్చుకొని జ్ఞానాన్ని స్వీకరించగలిగితే అతడు శ్రేష్ఠుడు. గ్రంథాలను చదివి జ్ఞానం సంపాదించినవాడు గొప్పవాడు. చదివిన విషయాలను కంఠస్థం చేసుకున్నవాడు మరింత శ్రేష్ఠుడు. అయితే వాటిని జీవితంలో ఆచరించి మంచి జీవనం గడిపి, ఇతరుల ఆదరణను పొందినవాడే అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠుడు.
నీతి:
జ్ఞానం సంపాదించడం గొప్పది; దానిని జ్ఞాపకం ఉంచుకోవడం ఇంకా గొప్పది. కానీ ఆ జ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టి సత్ప్రవర్తనతో జీవించి సమాజ గౌరవాన్ని పొందడం పరమ శ్రేష్ఠత.
*****
మొగుడు మొట్టమగువతిట్టమొట్టి కాయ
లెగుడు దిగుడుగాబొప్పియు లిపుడు చెప్ప
కెగుడు మాటల తీరుగా చెలిమిగ యగు
డుగుడు గాను ఆటలతీరు దిగువు మార్చు
భావసారం:
మొగుడు–మగువల మధ్య అప్పుడప్పుడు తిట్లు, అలకలు, మాటల మొరటుదనం, ఎగుడు–దిగుడు పరిస్థితులు సహజమే. అయితే అవి శత్రుత్వానికి కాకుండా పరస్పర చెలిమిని పెంచేవిగా ఉండాలి. కఠినమైన మాటల తీరును విడిచిపెట్టి, ఆటపాటలతో, స్నేహభావంతో వ్యవహరిస్తే దాంపత్య జీవితం సుఖసంతోషాలతో నిండుతుంది. కలహాలను దిగువ స్థాయికి తీసుకెళ్లకుండా, ప్రేమతో మార్చుకోవడం దాంపత్య ధర్మమని కవి సూచిస్తున్నారు.
*****
శా.
రోషంబున్ మరి మోహమున్ సకళ ధీరోతత్వ భూపాలకో
శ్రోషంబున్ సిరి మూలమున్ సమయమున్ స్నేహత్వ జాగోప్రియః
దోషంబున్ తరుణీ మదీబలముగన్ ధాత్రుత్వ స ఖ్యార్ధతః
వేషంబున్ నిజమార్గతత్త్వముగనున్ విశ్వాస సౌలభ్యతః
భావసారం:
రోషం, మోహం వంటి భావోద్వేగాలు మనిషిలో సహజంగా ఉన్నప్పటికీ, ధీరత్వమున్న నాయకుడు వాటిని అదుపులో ఉంచాలి. శ్రద్ధగా వినడం, సమయపాలన, స్నేహభావం సంపదలకు, విజయాలకు మూలాధారాలు. దోషాలను గుర్తించి సరిదిద్దడం, యువశక్తిని సద్వినియోగం చేయడం, పోషకత్వం మరియు సఖ్యతను పెంపొందించడం సమాజ శ్రేయస్సుకు అవసరం. బాహ్య వేషధారణకన్నా నిజమైన మార్గతత్త్వం, పరస్పర విశ్వాసం, సౌలభ్యమే జీవితాన్ని సార్థకం చేస్తాయి.
****
మకో.
ఒక్కరొక్కరి వాక్కులన్నియు ఒక్కపల్కుగ నుండవే
చక్కచేసెది బుద్దియేదన చాకచక్యత లేదుగా
ముక్కముక్కకువేరుగారుచిముద్దుమప్పుకువేరుయే
చుక్కలాబ్రతుకoత చిక్కియు చూపుచూపుల లోకమే
భావసారం:
ప్రతి ఒక్కరి మాటలు, అభిప్రాయాలు ఒకే విధంగా ఉండవు. అందరూ ఒకేలా ఆలోచించాలని ఆశించడం చాకచక్యమైన బుద్ధి కాదు. ఒక్కో ముక్కకు ఒక్కో రుచి ఉన్నట్లే, ఒక్కో వ్యక్తికి ఒక్కో అభిరుచి, ఒక్కో భావజాలం ఉంటుంది. ఆకాశంలో చుక్కలు ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినట్లే, ఈ ప్రపంచంలో జీవితం అనేక భిన్న దృక్కోణాలతో నిండి ఉంటుంది. అందువల్ల పరస్పర భేదాలను అంగీకరించి, అవగాహనతో మెలగడమే సముచితం.
****
శా..
గోమద్గోభవ గోయుగో వినత గోహస్తాది గోపాలకో
గోऽ జా రాధిత పాద గోజ యుగళో గోరాశి జాగో ప్రియః
గోభిర్మర్దిత గోపివైరి తరుణీ గోవిభ్రమో గోప్రదో
గోపీ గోనిచయైక గోస్థల తను ర్గోపాలకః పాతువః
భావసారం:
గోవులను పోషించి రక్షించే గోపాలకుడు, గోవులచే సేవింపబడే వాడు, గోపికలచే ఆరాధింపబడే పవిత్ర పాదయుగళములు కలవాడు, గోకులవాసులందరికీ ప్రియమైనవాడు శ్రీకృష్ణుడు. గోపికలకు హాని కలిగించిన శత్రువులను సంహరించిన వీరుడు, భక్తులకు వరాలను ప్రసాదించేవాడు, గోపికా జనసమూహమధ్య విహరించేవాడు, గోకులమే తన శరీరమై భావించిన దయామయ గోపాలుడు మనలను ఎల్లప్పుడూ రక్షించుగాక.
*****
అంతర్జాతీయ వృద్ధాప్య దినోత్సవ సందర్భంగా శుభాకాంక్షలు
శా..
ప్రాబల్యంబగు ప్రేమ గామనసుగాప్రాధా న్యతా భాగ్యమున్
మా భాగ్యంబును దల్లిదండ్రులుగనామానంబు తీరేయగున్
శోభాయమ్ముగ విద్యలన్నియునొకే విశ్వాస మార్గంబుగన్
మాభారంయనకేమదీయ
భవమున్ మార్గంబు వృద్ధాప్యమున్
వరుస భావం
ప
– ప్రేమతో నిండిన హృదయం మనిషికి గొప్ప బలం. ప్రేమను ప్రధానంగా భావించడం ఒక వరం.
– తల్లిదండ్రులే మన అదృష్టానికి మూలం. వారిని గౌరవించడం ద్వారా మన కర్తవ్యం నెరవేరుతుంది.
– విద్యలన్నీ మనిషిని ఉన్నతుడిగా తీర్చిదిద్దినా, వాటి సారాంశం విశ్వాసం మరియు సద్వర్తనే.
– వృద్ధాప్యాన్ని భారంగా భావించకూడదు. అది జీవన ప్రయాణంలో సహజమైన దశ, అనుభవజ్ఞానాన్ని అందించే మార్గం.
****
నారి నడ్డుపెట్టిరణము నమ్మలేను
హారి తోడుయేదనమాయ హారతిగను
రారి యస్త్రదేవతలుసరాగ బేరి
చారి వేషమేయిదియేమి చలన బుద్ధి
పద్యభావం:
స్త్రీగా జన్మించిన శిఖండిని అడ్డుపెట్టి చేసిన యుద్ధాన్ని నేను ధర్మయుద్ధంగా పూర్తిగా అంగీకరించలేను. హరి (కృష్ణుడు) తన మాయా వ్యూహాలతో ఆ యుద్ధాన్ని నడిపించాడు. దేవతల దివ్యాస్త్రాలకైనా ఫలితం లేకపోయిన చోట, శిఖండిని ముందుంచి భీష్ముని ఆయుధత్యాగం చేయించాడు. ఇదంతా కృష్ణుని చాతుర్యమా? లేక ధర్మరక్షణకై అవసరమైన వ్యూహమా? అని భీష్ముని మనసులో కలిగిన చలనం ఈ పద్యంలో వ్యక్తమవుతోంది.
****
నిజము యిదియని తెలిపేది నీడ గాను
భుజము తడుతూ మనసు గాంచ భూక్తి గాను
గజము తీరు మదము జూప గమ్య మేను
రుజువు యనుచునే కరిగేటి ఋతువు నేను
నీడ ఎల్లప్పుడూ మన వెంట నడుస్తూ మన ఉనికిని తెలియజేసినట్లే, నిజం కూడా మన జీవితంలో ఎప్పటికీ తోడుగా ఉండి తన ఉనికిని వెల్లడిస్తుంది.
భుజం తడుతూ మనసును చేరే భుక్తి అంటే శ్రమకు తగిన ఫలితం, జీవనానుభవం మనసుకు సంతృప్తిని కలిగిస్తుంది.
గజము (ఏనుగు) మదము అహంకారానికి ప్రతీక. అది తన గర్వాన్ని ప్రదర్శించినా, చివరికి జీవన గమ్యాన్ని తెలుసుకోవలసిందే.
ఋతువులు మారుతూ కరిగిపోవడం కాలగమనానికి సూచన. ప్రతి మార్పు, ప్రతి పరిణామం ఒక రుజువుగా నిలిచి జీవితం నశ్వరమని బోధిస్తుంది.
*****
నడక నేర్చిన చీమయు నదిని దాటె
పడక నేర్చినా గుఱ్ఱము పరుగు నడకె
మనిషిగాఅదృష్టపు గర్వ మాయ దడుపె
నమ్మకమ్ జీవనమగుటే నటన కళలె
చీమ తన నడకను నేర్చుకుని నదిని దాటుతుంది.
గుర్రం పడినా పరుగును విడిచిపెట్టదు.
కానీ మనిషి మాత్రం అదృష్టమనే గర్వమాయలో పడిపోయి, నిజమైన శ్రమకంటే నమ్ముతున్నట్టు నటించడం, జీవిస్తున్నట్టు నటించడం ఎక్కువ చేస్తున్నాడు
****
మకో.
చుట్ట తాగుడొకండుచేత్త వేసియు జూదమాడెడి డొక్కడున్
గట్టు గుట్టున త్రాగి తాండవ గమ్యమేయన నొక్కడున్
చట్టమేయని చేయరానివి చాల చేయగ నొక్కడున్
పట్ట నొక్కడు గుట్క పీల్చియు పాడి గోకుడు నొక్కడున్
తాత్పర్యం:
పొగత్రాగడం, జూదం, మద్యపానం, చట్టవిరుద్ధ ప్రవర్తనలు, గుట్కా వంటి దుర్వ్యసనాలు మనిషి ఆరోగ్యాన్నీ, ఆర్థిక స్థితినీ, కుటుంబ శాంతినీ నాశనం చేస్తాయి. అలాంటి చెడు అలవాట్లకు దూరంగా ఉండి సత్ప్రవర్తనతో జీవించడం శ్రేయస్కరం.
****
ఉ.
వ్యాప్తిగ విష్ణువేమనసు వాక్యము భావము లక్ష్యమేయగున్
ఆప్తుడు రుద్రుడే మనసు నట్టిన మాయను మార్చ ధీరుడున్
క్లుప్తము విద్యలేననిన కుబ్జుడనావిధి తీరుకావ్యమున్
గుప్తము గానునున్నను సుగుర్తుగ కావ్యము తెల్పగల్గగన్
భావసారం:
విష్ణువు వలె సర్వవ్యాపకమైన మనస్సు, వాక్కు, భావం, లక్ష్యం కలిగి ఉండాలి. రుద్రుని వలె ఆత్మీయ గురువు మనసులోని మాయను, అజ్ఞానాన్ని తొలగించి ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. విద్య లేనివాడు శారీరకంగా కాదు గాని జ్ఞానపరంగా కుబ్జుడివలె పరిమితుడవుతాడు. అయితే అంతరంగంలో దాగి ఉన్న ప్రతిభ, భావసంపద సరైన మార్గదర్శకత్వం లభిస్తే కావ్యరూపంలో వెలుగులోకి వచ్చి అందరికీ సుపరిచితమవుతుంది.
***
[శ్రీ వరలక్ష్మీ వ్రత మహోత్సవ శుభాకాంక్షలతో.....
శ్రీంసౌభాగ్యాం శరథితనయాం స్వర్ణభాసాం సుహాసామ్
గీర్వాణానాం శుభదమహిమాం సర్వైశ్యర్యప్రదాత్రీమ్
స్త్రీణాం మాంగల్యకలితహితాం సౌఖ్యసంధాయినీమ్ తామ్
వందేలక్ష్మీం వనజనిలయాం సర్వలోకాధినేత్రీమ్
***
ఉ.
శ్రావణ మాసభాగ్యగరిమ సంద్ర కుమారిత పద్మజాలయన్
దేవగణార్చితాంఘ్రియుగ దివ్య సువర్ణ నిభాంగి నాసిరిన్
క్ష్మా వనితాహితైషిని ప్రసాద శుభేక్షణ నావరప్రదన్
సేవక బృంద రక్ష గుణ శీలను లక్ష్మిని నేభజించెదన్
భావసారం:
శ్రావణమాసపు పుణ్యమహిమతో ప్రకాశించే, క్షీరసాగర మథనంలో అవతరించిన సముద్రకుమార్తెయైన లక్ష్మీదేవి పద్మాలయంలో నివసించువారు.
దేవతలందరూ పూజించే దివ్యపాదయుగళములు కలిగి, బంగారు కాంతిని పోలిన దివ్యస్వరూపిణి.
భూదేవికి హితకారిణిగా, కరుణామయ దృష్టితో భక్తులపై శుభాలను కురిపించి వరాలు ప్రసాదించువారు.
సేవకులైన భక్తజనులను రక్షించడం స్వభావంగా కలిగిన సద్గుణశీలవతియైన శ్రీలక్ష్మీదేవిని నేను భజిస్తున్నాను.
****
ద్విపద
వరలక్ష్మి జయలక్ష్మి వాక్యలక్ష్మిగను
ధరలక్ష్మి ధరణిగా దాన్యలక్ష్మిగను
మొరలక్ష్మి ముదమునా మోక్షలక్ష్మిగను
స్వరలక్ష్మి సుమలక్ష్మి సక్యలక్ష్మిగను
ద్విపద భావసారం
వరాలను ప్రసాదించే వరలక్ష్మిగా, విజయాన్ని అనుగ్రహించే జయలక్ష్మిగా, వాక్పటుత్వాన్ని ప్రసాదించే వాక్యలక్ష్మిగా అమ్మవారు వెలుగొందుతుంది. భూమిరూపిణిగా ధరలక్ష్మిగా, ధాన్యసమృద్ధిని ప్రసాదించే ధాన్యలక్ష్మిగా జగత్తును పోషిస్తుంది.
భక్తుల మొరలను ఆలకించే మొరలక్ష్మిగా, ఆనందాన్ని పంచే ముదలక్ష్మిగా, మోక్షప్రదాయినిగా మోక్షలక్ష్మిగా కరుణ కురిపిస్తుంది. సంగీత–సాహిత్య సౌందర్యానికి మూలమైన స్వరలక్ష్మిగా, సుగుణసంపదల ప్రసాదినిగా సుమలక్ష్మిగా, సఖ్యత–సౌభ్రాతృత్వాలను పెంపొందించే సఖ్యలక్ష్మిగా సర్వజనులను అనుగ్రహిస్తుంది.
****
స్వరనాదంబగు స్త్రీలపర్వమిదియేసంగీత సాహిత్యమున్
స్థిరమున్గాంచుచు అంబ పూజలుగనున్ సంతాన సౌభాగ్యమున్
వరమాశించియు భక్తిమార్గముననే వర్ధిల్ల సంసారమున్
వరలక్ష్మీవ్రతమాచరించియుసుఖమ్ వాత్యల్య మైప్రార్ధనల్
స్త్రీల సమూహాలు స్వరనాదాలతో, సంగీత–సాహిత్యాలతో ఈ పర్వదినాన్ని శోభాయమానం చేస్తాయి.
అమ్మవారిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తూ సంతానం, సౌభాగ్యం, శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థిస్తారు.
వరాలను ఆశించినా, వాటి మూలం భక్తిమార్గమేనని గ్రహించి కుటుంబ జీవితం అభివృద్ధి చెందాలని కోరుకుంటారు.
వరలక్ష్మీ వ్రతాన్ని ఆచరించడం ద్వారా సుఖశాంతులు, పరస్పర ప్రేమ, వాత్సల్యం, ఐకమత్యం కుటుంబంలో పెంపొందాలని ప్రార్థిస్తారు
****
23/08, 05:46] Mallapragada Ramakrishna: 23/08..దత్తపది
కమ్మరి, కుమ్మరి, దొమ్మరి, నమ్మరె
కమ్మరి కొలిమినందున కష్ట పనియె
కుమ్మరిగమట్టితోబొమ్మ కుండచేయు ।
దొమ్మరిగ విన్యాసము చూపి జీవనంబు
నమ్మరె శ్రమకన్నను నాన్య తేది ॥
భావసారం:
కమ్మరి కొలిమిలో ఇనుమును మలిచి ఉపయోగకరమైన వస్తువులు తయారుచేస్తాడు. కుమ్మరి మట్టితో బొమ్మలు, కుండలు చేసి ప్రజల అవసరాలను తీర్చుతాడు. దొమ్మరి తన విన్యాసాలతో ప్రేక్షకులను అలరించి జీవనోపాధి పొందుతాడు. ఈ విధంగా ప్రతి వృత్తి శ్రమపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టి శ్రమకన్నా గొప్పది మరొకటి లేదని ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది.
*****
[23/08, 05:53] Mallapragada Ramakrishna: 23/08..న్యస్తాక్షరీ – అనర్ధాలు
అక్కరకు రాని చుట్టము ఆశ జూప
నటన నేర్చిన మగువ సనాతనము య
ర్ధాలు తెలుపుట వలననే రమ్య చరిత
లు చెడునర్ధములకుకూడి లోనగుదురు ॥
భావం:
అవసరానికి పనికిరాని బంధువుల తీపి మాటలు, కపట నటన, మాటల అపార్థాలు—ఇవన్నీ కలిసివచ్చినప్పుడు మంచి సంబంధాలు, మంచి చరిత్రలు కూడా చెడిపోవచ్చు. అపార్థాలే అనర్థాలకు కారణమవుతాయని పద్యం సూచిస్తోంది.
*****
భగవద్గీత (10-04)
బుద్ధినిచ్చుచుందు ఫలము పుట్టనాశ
నిష్టనిడుదు మనసుగాను నిగ్రహమ్ము
నిలను సత్యగుణముగాను నింద్రియంబు
వాసిగానభయముతోను వాక్యనిడుదు
ముదము గానునిత్తుగుణము మోహరహిత
క్షమ సత్యము మరియు జ్ఞానమిత్తు
చూడ నావలనను సుఖదుఃఖములగు
నిత్య మల్లాప్రగడ గీత బలుకు
భావసారం – భగవద్గీత (10-04)
ఈ పద్యంలో భగవంతుడు సర్వగుణాల మూలకారణమని చెప్పబడింది. బుద్ధి, జ్ఞానం, మనోనిగ్రహం, ఇంద్రియనిగ్రహం, సత్యగుణం, నిర్భయత్వం, మోహరాహిత్యం, క్షమ వంటి శ్రేష్ఠ గుణాలన్నీ భగవంతుని అనుగ్రహం వల్లనే కలుగుతాయి. అలాగే సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జీవన అనుభవాలన్నీ కూడా ఆయన సంకల్పానుసారమే సంభవిస్తాయి. అందువల్ల సృష్టిలోని గుణదోషాలు, అనుభూతులు, భావాలన్నిటికీ పరమాత్మయే ఆధారమని గీతా తత్త్వం బోధిస్తోంది.
****
[22/08, 16:15] Mallapragada Ramakrishna: రుబ్బు పిండిపత్రముగాను రుజువు కుంటు
మబ్బు ముక్కనై గగనాల మసలు కుంటు
ఉబ్బరముతగ్గించువిధము ఊదుకుంటు
జబ్బు చేసిన వాడిలా జారుకుంటు
భావసారం:
రుబ్బిన పిండిలా ఆకారం కోల్పోయి, తనను తాను సమర్థించుకోవడానికి రుజువులు వెతుక్కుంటూ ఉంటాడు. మబ్బు ముక్కలా స్థిరత్వం లేకుండా అటూ ఇటూ తిరుగుతుంటాడు. మనసులోని ఉబ్బరాన్ని, ఆందోళనను తగ్గించుకోవాలని నిట్టూర్పులు విడుస్తూ ఉంటాడు. చివరకు తప్పు చేసిన వాడిలా అందరి చూపులకు దూరంగా జారుకుంటూ వెళ్లిపోతాడు.
****
[22/08, 16:21] Mallapragada Ramakrishna: నీదు స్పర్శకై వేచితి నింగి లోన
నాకు రక్షణ లేదనినాను లోన
నీదు మహిమయేదనిచెప్ప నీడ లోన
నాకు కనరాని కాలమైనదియు లోన
భావసారం:
ఓ దైవమా! నీ దివ్యస్పర్శ కోసం ఆకాశమంత ఆశతో ఎదురు చూస్తున్నాను. నీ అనుగ్రహం లేక నాకు రక్షణ లేదని అంతరంగంలో గ్రహించాను. నీ మహిమను వర్ణించాలని ప్రయత్నించినా, అది మాటలకు అందనిది. నీ సాన్నిధ్యం కనబడక చాలాకాలమై, నా హృదయం నీ దర్శనానికై తపిస్తూ ఉంది.
****
[22/08, 16:32] Mallapragada Ramakrishna: వేడి కిరణాలు సోకిన వెన్నలాగ
వాడిన లతలై విలవిలా వాడె లాగ
మాడిన మనసు విలువ సుమాలు లాగ
తాడిక వయసు కనులుగా తపనలాగ
భావసారం:
వేడి సూర్యకిరణాలు తాకిన వెన్న ఎలా కరిగిపోతుందో, అలాగే కష్టాల వేడి తాకిడికి జీవితం నిస్సహాయంగా మారుతుంది. నీరు లేక వాడిపోయిన లతలా మనసు విలవిలలాడుతుంది. మాడిపోయిన పుష్పాల వలె హృదయంలోని ఆనందం, ఉత్సాహం క్షీణిస్తాయి. వృద్ధాప్యపు అంచులకు చేరిన వయస్సు, గతస్మృతులను తలచుకుంటూ ఎన్నో తపనలతో నిండిన కన్నులుగా మారుతుంది.
***
[22/08, 16:39] Mallapragada Ramakrishna: కరిగి పోదున నీలోన కలసి పోదు
జరిగి పోదునీలోమచ్చ జాశ్య మవదు
మరిచి పోదు నీ బుద్ధి మాన్యమవదు
విరిగిపోదును గుణమంత వినయ మీదు
భావసారం:
మనిషి దైవంలో లీనమైపోయినంత మాత్రాన తన కర్తవ్యాలు అంతరించిపోవు. జరిగిన తప్పుల మచ్చలు కాలంతోనే పోతాయి గానీ వాటిని విస్మరించడం వల్ల తొలగిపోవు. బుద్ధి మంచి మార్గంలో నడవకపోతే గౌరవాన్ని పొందదు. అలాగే వినయం లేకపోతే ఎంతటి గొప్ప గుణాలున్నా అవి క్రమంగా దెబ్బతిని విలువ కోల్పోతాయి.
*****
[22/08, 16:46] Mallapragada Ramakrishna: కాల గణనంబు చేయుచు కాచు కొందు
మాలలసువాసన మనసు మారకొందు
తాళన తహతహలు గాను తపన కొందు
మేళము బ్రతకు తీరుగా మేలు కొందు
భావసారం:
కాలగమనాన్ని లెక్కిస్తూ ఆశతో ఎదురు చూస్తుంటాను. పూలమాలల సువాసనలా మనసులోని ప్రేమ, భక్తి, మధురస్మృతులు మారకుండా నిలిచి ఉంటాయి. సహనంతో కూడిన తహతహలు, తపనలు హృదయాన్ని నింపుతాయి. ఈ జీవితం ఒక మేళంలా సాగుతూ, అనుభవాల ద్వారా మేలును, పరిపక్వతను ప్రసాదిస్తుంది.
****
[22/08, 17:11] Mallapragada Ramakrishna: సీస
కనలేని కదలని కమనీయ కరువుగా
వినలేను విధిగాను వింతలైన
మన మాట మనసుగా మహనీయ మెరుపుగా
మనలేను మమతగా మంత లోన
గుణమేను గణముగా గురుతుగా గరుకుగా
గణగనా ననుచునే నంతలోన
అణువనా బ్రతుకుగా అనుకువా మలుపుగా
ఘనమైన గమనము గాంచ లోన
వాన రాకడప్రాణ సువాసనవ్వ
గాన మాధురిగాంచుట గమ్యమవ్వ
క్షణము తృప్తి క్షణముదుఃఖ క్షామ మవ్వ
గణము గుణము గనలేని కాల మవ్వ
[22/08, 17:21] Mallapragada Ramakrishna: గాలి అలలపై స్వేచ్ఛగా కదలనిమ్ము
రాలిన లతలు మనసుకు రమ్య సొమ్ము
జాలి తలపులు మలుపుల జాతరమ్ము
ఆలి కనువిప్పు కనుసైగ ఆశరమ్ము
భావసారం:
గాలి అలలపై స్వేచ్ఛగా తేలియాడే ప్రకృతి వలె జీవితం కూడా నిర్బంధాలు లేకుండా సాగాలని కవి కోరుతున్నాడు. రాలిపోయిన లతలు కూడా గతస్మృతుల రూపంలో మనసుకు మధురమైన సంపదగా నిలుస్తాయి. జాలితో నిండిన తలపులు జీవిత మలుపులలో జరిగే జాతరలాంటివి. ప్రియురాలి కనువిప్పు, కనుసైగలు ఆశలకు ఆధారమై హృదయానికి ఆనందాన్ని, జీవనానికి ఉత్సాహాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.
****
[22/08, 17:30] Mallapragada Ramakrishna: నీదు లీలలు ముగియిoచు నిముష మందు
నీదు భక్తయో నను దినం నితము నందు
నీదు యనునది కదలగు నిరతమందు
నీదు కళలన్ని కనుజుపు నియమ మందు
భావసారం:
ఓ ప్రభూ! నీ లీలలు ఒక నిమిషంలోనే అనేక రూపాల్లో ప్రత్యక్షమై జగత్తును నడిపిస్తుంటాయి. నేను నీ భక్తునిగా ప్రతిరోజూ, ప్రతి క్షణం నిన్నే స్మరిస్తూ ఉంటాను. "నీదే, నీదే" అనే భావన నా హృదయంలో నిరంతరం కదులుతూ ఉంటుంది. నీ దివ్యకళలన్నీ నా దృష్టికి ప్రత్యక్షమై, నీ నియమబద్ధమైన సృష్టి వైభవాన్ని దర్శింపజేస్తుంటాయి.
****
[22/08, 17:35] Mallapragada Ramakrishna: తరుగు జీవ కొవ్వత్తిలాగ తపన పోదు
జరుగు ప్రకృతిలా కదిలిన జయము పోదు
మరిగిపోవు మనగడ లో మాయపోదు
కరిగిపోదును చీకట్లో కలిసి పోదు
భావసారం:
జీవితం కొవ్వత్తిలా క్రమంగా కరిగిపోతూ ఉన్నప్పటికీ, మనసులోని తపన అంత సులభంగా తగ్గిపోదు. ప్రకృతి తన సహజ గమనంలో నిరంతరం కదులుతున్నట్లే, ధర్మమార్గంలో సాధించిన విజయం కూడా నశించదు. జీవితంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చినా సత్యమైన జీవనవిలువలు మాయమవవు. చీకటి ఎంత వ్యాపించినా, అది వెలుగులో కరిగిపోతుంది గానీ వెలుగుతో ఏకమై నిలవలేదు.
****
[22/08, 17:46] Mallapragada Ramakrishna: వాలు చూపుల తలపులు వలల యందు
మేలు మలపులు మనసున మీరనందు
చాలు యని భావనలు లేని చపలమందు
వీలుకాకున్న మరుదిన వేకు వందు
భావసారం:
వాలుచూపులతో కలిగిన జ్ఞాపకాలు మనసును ప్రేమవలల్లో బంధిస్తాయి. ఆ మధురస్మృతుల మలుపులు హృదయాన్ని దాటి వెళ్లలేక, అంతరంగంలోనే నిలిచి ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. "చాలు" అని తృప్తి చెందలేని చపలమైన మనసు మరిన్ని తలపుల కోసం పరితపిస్తుంది. కలుసుకునే వీలు లేకున్నా, మరుసటి ఉదయాన్ని ఆశగా ఎదురుచూస్తూ ఉంటుంది.
****
[22/08, 18:12] Mallapragada Ramakrishna: తరుణ తహతహలు వలన తపన పోదు
కరుణ కమనీయ కనుచూపు కమ్మి పోదు
చిరుత నగవుల పదవిపై చేరిపోదు
చరణ మెరుపుల కదలిక చలన మవదు
భావసారం:
తరుణవయస్సులో కలిగే తహతహలు, ఆశలు, అనురాగాలు సులభంగా తగ్గిపోవు. కరుణతో నిండిన కమనీయమైన చూపులు కాలగమనంలోనూ మసకబారవు. చిరునవ్వుల మాధుర్యం మనసులో ఉన్నత స్థానాన్ని సంపాదించి చిరస్థాయిగా నిలుస్తుంది. ప్రియమైన వారి అడుగుల మెరుపులాంటి కదలికలు జ్ఞాపకాలలో సజీవంగా నిలిచి, హృదయాన్ని నిరంతరం కదిలిస్తూనే ఉంటాయి.
***
స్వాతంత్ర్యం మనసేవ కారణముగా సామర్థ్య త్యాగంబుగన్
స్వాతంత్ర్యం సహ దేశ సంపదగనున్ సామాన్య విశ్వాసమున్
స్వాతంత్య్రం జనసత్యతా భవముగన్ సాకార లక్ష్యoబుగన్
స్వాతంత్య్రం దిశ దేశపాఠముగనున్ వాక్యంబు ప్రేమంబుగన్
భావం:
స్వాతంత్ర్యం అనేది మనస్సులో ఉద్భవించే స్వేచ్ఛా భావానికి ప్రతీక. అది వ్యక్తిలోని సామర్థ్యాన్ని వెలికితీస్తూ, త్యాగస్ఫూర్తిని పెంపొందిస్తుంది. దేశ సంపదను కాపాడే శక్తిగా, ప్రజల మధ్య పరస్పర విశ్వాసాన్ని పెంచే బలంగా నిలుస్తుంది.
ప్రజలు సత్యనిష్ఠతో జీవించే సమాజ నిర్మాణానికి స్వాతంత్ర్యం పునాది. జాతి ఆశయాలను సాకారం చేసే లక్ష్యరూపంగా అది వెలుగొందుతుంది. దేశ ప్రగతికి దిశానిర్దేశం చేసే పాఠంగా, పరస్పర ప్రేమను పెంపొందించే జీవన సందేశంగా స్వాతంత్ర్యం నిలుస్తుంది.
అందువల్ల స్వాతంత్ర్యం కేవలం రాజకీయ స్వేచ్ఛ మాత్రమే కాదు; అది మనస్సు, సమాజం, దేశం, ప్రేమ, సత్యం, విశ్వాసం అనే విలువల సమన్వయంగా వికసించే మహోన్నత జీవన విధానం. 🇮🇳🙏
మండే గుండెలు మౌనవీణకలగన్ మాధుర్య భావంబుగన్
నిండాసంతసమేను నిత్యమగుటన్ నిర్వాహ సామర్ధ్యమున్
పండై పువ్వు విద్య తీరగటయిన్ పాఠ్యంబు విజ్ఞానమున్
జెండా పండుగ గానుజేతు భరతా జీవాస సత్యంబుగన్
భావం:
మండే గుండెలు మౌనవీణలై మాధుర్యభావాన్ని పలికినప్పుడు, జీవితం ఆనందంతో నిండిపోతుంది. సమర్థమైన నిర్వహణ, క్రమశిక్షణ మనిషిని ఉన్నత స్థితికి చేర్చుతాయి. విద్య పువ్వు పండుగా వికసించి విజ్ఞాన ఫలితాన్ని అందిస్తుంది. అప్పుడు భారత జెండా పండుగలాగా ఎగురుతూ, దేశ జీవనాశయమైన “సత్యమేవ జయతే” అనే సత్యాన్ని ప్రపంచానికి చాటుతుంది.
****
