23/8

 శా 

కాలాతీతుడుదేవుడేయనుచున్ జ్ఞానంబు యత్యాసగన్ 

లీలా వైభవమౌను తోడగుటయున్ లోకoబు ధర్మంబుగన్ 

యేలేబుద్ధిగనుండుటేమనసుగన్ యిచ్ఛాను మూలంబుగన్ 

కేలుంచిన్ స్థితి ఔషదంకలుషమున్ కారవ్య దోషంబుగన్

భావసారం :

కాలానికి అతీతుడైన పరమేశ్వరుడే ఈ జగత్తుకు ఆధారం అని జ్ఞానం గ్రహించినప్పుడు, సృష్టి అంతా ఆయన లీలావైభవమని తెలుస్తుంది. లోకం ధర్మమనే పునాదిపై నడవాలని మనిషి గ్రహించాలి. కోరికలే మనస్సుకు మూలకారణమని తెలుసుకొని, బుద్ధిని సదా వివేకంతో నిలుపుకోవాలి. కలుషితమైన ఆలోచనలు, దుష్ప్రవర్తనలు వ్యాధులకు ఔషధం కాక, దోషాలకు కారణమవుతాయి. అందువల్ల మనస్సును పరిశుద్ధంగా ఉంచి ధర్మమార్గంలో నడవడం శ్రేయస్కరం.

****

కం.

శపధమైకదలాడుట 

కుపకరము విధానమౌను కూరిమి తోడున్ 

నణుకువబుద్దిగ నౌనులె 

ముదరక ముందున మనస్సు మోదము ఫలమున్ 

భావసారం :

శపథాలు చేస్తూ ఆవేశంగా ప్రవర్తించడం మంచిది కాదు. ఉపకారభావంతో, స్నేహపూర్వకంగా వ్యవహరించడం ఉత్తమ విధానం. వినయంతో, అణకువతో కూడిన బుద్ధి మనిషికి అలంకారం. ఏ విషయం ముదిరి సమస్యగా మారకముందే మనస్సును నియంత్రించి సత్సంకల్పంతో నడిస్తే ఆనందకరమైన ఫలితాలు లభిస్తాయి.

*****

న్యస్తాక్షరీ.. శ కు న ము

శరము సక్రమ విద్యల సాగు మార్గము తోడుగన్

కురము యశ్వపు గాలిగిట్టయు కూడువేగము తీరుగన్

నరము రక్తము కాచియుండుట నమ్మ మూలము జీవనమ్

మురము యున్నను కంపుచేరును ముద్దకష్టము తిండిగన్

భావసారం :

శరము లక్ష్యాన్ని చేరే బాణంలా, విద్య కూడా సక్రమ మార్గంలో సాగితేనే ఫలితాన్ని అందిస్తుంది. కురము (గుర్రపు గిట్ట) గుర్రం వేగానికి ఆధారమైనట్లే, జీవితంలో పురోగతికి కృషి, చురుకుదనం అవసరం. నరము శరీరంలో రక్తప్రసరణను, జీవశక్తిని నిలబెట్టే మూలాధారంగా ఉంటుంది. మురము (ధాన్యరాశి లేదా కుప్ప) ఎంత ఉన్నా, దానిని సంపాదించడానికి కష్టం, శ్రమ తప్పవు; అప్పుడే అన్నం ముద్దగా మారి జీవనాన్ని పోషిస్తుంది.

*****

ఆ. వె.

ఆకురాలుచుండు ఆశవదలకుండు 

వర్షమెండచలియు వ్యాధి యుండు 

పువ్వు కాయ మారు బుద్ధివక్రముగుండు 

మనిషి గుణము పాప మార్గ మెండు 

భావసారం :

ఆకులు రాలిపోతూనే ఉంటాయి, కానీ చెట్టు మళ్లీ కొత్త చిగుర్ల కోసం ఆశను వదలదు. అలాగే వర్షం, ఎండ, చలి, వ్యాధులు జీవనంలో సహజంగా వస్తూనే ఉంటాయి. పువ్వు కాయగా మారినట్లు ప్రకృతిలో మార్పు నిరంతరం జరుగుతుంది. అయితే మనిషి బుద్ధి వక్రమార్గంలో నడిస్తే, అతని గుణాలు క్షీణించి పాపమార్గం విస్తరిస్తుంది. కాబట్టి ప్రకృతి చూపే సహనం, మార్పును అంగీకరించే తత్వం నేర్చుకొని సద్గుణాలను పెంపొందించుకోవాలని అందరూ 

****

ఇంద్రియనిగ్రహం తోస్వామి యిచ్చ కోరి 

ఒంటరిగనే ఒంకార నోర్పు జపము 

దేహ తాపధర్మముబట్టి దివ్య తపము 

మనసు లయము విద్యలతీరు మాయ జయము 

ఆత్మ సంయమయోగము అక్షరమగు 

భావసారం :

ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, పరమస్వామి అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ ఏకాంతంలో ఓంకార జపం చేయడం ఆధ్యాత్మిక సాధనకు మూలం. శరీర ధర్మాలను నియమబద్ధంగా నిర్వహిస్తూ తపస్సు ఆచరించినప్పుడు అంతరంగం పవిత్రమవుతుంది. మనస్సు లయస్థితిని పొంది, విద్య ద్వారా వివేకం పెరిగినప్పుడు మాయాబంధాలు తొలగిపోతాయి. ఈ విధంగా ఆత్మను నియంత్రించి పరమాత్మతో ఏకత్వాన్ని అనుభవించుటే ఆత్మసంయమయోగం. అది నశించని అక్షరతత్వానికి దారి చూపుతుంది.

 భావరూపం :

ఇంద్రియ నిగ్రహమే యోగమునకు ద్వారమగు

ఓంకార జపమే ఆత్మసంయమ మార్గమగు॥

మనోలయముతో మాయబంధము మాయమగు

అక్షర తత్వమే ఆత్మయోగ ఫలమగు॥ 🙏

*****

580..మ. కో.

తల్లి దండ్రులు లేనివాడగు త్యాగ బుద్ధియు నుండగన్ 

తల్లి యోనిగ జన్మ లేకయు తండ్రి యోగ్యత గాయగున్

కల్ల లాడక దాన ధర్మము కాలమర్మము తీరుగన్ 

వల్లమాలిన లక్ష్మితోసరి వానయోనిజ 

హృద్యమున్ 

తల్లిదండ్రుల ద్వారా జన్మించని వాడైనా, సమస్త జగత్తుకు మూలకారణుడై తండ్రి స్థానాన్ని అలంకరించువాడు పరమాత్మ. ఆయనకు జన్మబంధం లేకపోయినా, సృష్టి పోషణలలో అపారమైన బాధ్యత, త్యాగబుద్ధి వ్యక్తమవుతుంది. అసత్యానికి తావివ్వకుండా దానధర్మాలను స్థాపించి, కాలతత్వ రహస్యాలను జీవులకు బోధిస్తాడు. ఎల్లప్పుడూ శ్రీమహాలక్ష్మితో కూడి వెలసే ఆ అయోనిజుడైన శ్రీమహావిష్ణువు హృదయాలను ఆకట్టుకొనే దివ్యస్వరూపుడు.

*****

తరళము 

శృతిలయతీరుసఖ్యతయుకృత్యముసంభవకాలమేయగన్ 

స్థితిలయమార్గమేబలుకుసీఘ్రము సంపదగాను నిత్యమున్ 

గతిలయనన్నదేబ్రతుకుగమ్యముసవ్యత శాంతి సౌఖ్యమున్ 

మతినటనాస్థిరoబగుటమాయలు దాటుచు సత్యజీవితమ్ 

భావసారం :

శృతి, లయల సమన్వయం సంగీతానికి ఎంత ముఖ్యమో, సఖ్యతతో కూడిన సత్కార్యాలు జీవితానికి అంతే అవసరం. సృష్టి, స్థితి, లయ అనే ప్రకృతి ధర్మాలను గ్రహించి వాటికి అనుగుణంగా నడచినవారికి సంపద, శ్రేయస్సు, స్థిరత్వం లభిస్తాయి. జీవన గమనం సరైన దిశలో సాగినప్పుడు శాంతి, సౌఖ్యాలు సిద్ధిస్తాయి. చంచలమైన మనస్సు కలిగించే మాయలను అధిగమించి సత్యమార్గంలో నడవడమే నిజమైన జీవితం.

****

ఉ.

సమ్యత కష్టమున్న కళ సర్వము యిచ్చియు పుచ్చు కోవటమ్ 

తమ్యము లేకయే తరము జూచియు తానుచరించగన్ 

గమ్యము గానువిద్యలగు జ్ఞానము చేరు శుభంబు తీరుగన్ 

రమ్యముగాను కోరికలు రంగుల తీరున మార్పు నోర్పుగన్

భావసారం :

జీవితంలో సమతాభావాన్ని పాటించడం సులభం కాదు. అయినప్పటికీ, అవసరమైన చోట ఇవ్వడం, స్వీకరించడం అనే పరస్పర సహకార భావం ఉండాలి. పక్షపాతం లేకుండా కాలానుగుణ పరిస్థితులను గమనించి తగిన విధంగా నడుచుకోవడం విజ్ఞత. విద్య ద్వారా జ్ఞానం పెరిగి, అది శుభఫలితాలకు దారితీస్తుంది. మనిషి కోరికలు రంగులు మార్చే ఇంద్రధనుస్సుల వలె మారుతూ ఉంటాయి; వాటిని ఓర్పుతో, వివేకంతో నియంత్రించగలిగినవారే జీవిత సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించగలరు.

****

కొబ్బరి చెట్టుగా తలను కొబ్బరి బొండము నీళ్ల కుండగన్ 

ఉబ్బర మున్నచల్లగ సాయోధ్యత దాహము తీర్చ బుద్ధిగన్ 

పబ్బము తీర్చ మానవుడు పాఠము తీరుగ నీరు పోయుటన్ 

కొబ్బరి చెట్టు సజ్జనులు నిత్యము పూజకు యోగ్యతేయగున్ 

భావసారం :

కొబ్బరి చెట్టు ప్రకృతిలోని సజ్జనుని స్వభావానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. తలపై కొబ్బరి బొండాలను ధరించి, వాటిలోని చల్లని నీటితో దాహాన్ని తీర్చే ఉపకారం చేస్తుంది. మనిషి దాహాన్ని నివారించడమే కాక, తన జీవనానికి అవసరమైన ఎన్నో విధాలుగా ఉపయోగపడుతుంది. నీరు పోసి పెంచిన వారికి మరింత ప్రయోజనం చేకూరుస్తూ కృతజ్ఞతను చాటుతుంది. అంతేకాక, కొబ్బరికాయ దేవపూజలలో ముఖ్య స్థానాన్ని పొంది పవిత్రతకు చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.

****

తరళము 

ఎపటి కృత్యము పుణ్యపాపము యెంత యైనను పొందుటే 

స్వపర బేధము కర్మ తీరగు సాగు జీవన మెచ్చుటే 

ఉపవిధానము యెట్లు యెoతన ఉన్నతంబగు నచ్చుటే 

తపము ప్రేమ మనస్సు గంచుచు తన్మయoబగు జీవితమ్ 

భావసారం :

మనిషి చేసిన ప్రతి కార్యమూ పుణ్యమో పాపమో అనే ఫలితాన్ని తప్పక అందిస్తుంది. స్వపర భేదాలను అధిగమించి, కర్మసూత్రాన్ని గ్రహించి జీవితం సాగించినప్పుడే జీవన సార్థకత తెలుస్తుంది. ఏ విధానమైనా ఉన్నత లక్ష్యాన్ని చేరేలా ఉండాలి. తపస్సు, ప్రేమ, నిర్మల మనస్సు కలిసినప్పుడు జీవితం తన్మయత్వాన్ని పొంది పరిపూర్ణత వైపు పయనిస్తుంది.

***

ఆ. వె

చెట్టు కొండ మనిషి చింతను మరిపించు

మధువు మనసు మగువ మధుర తగను

కాల ప్రకృతి హరిని నామ స్మరణగాను

నిత్య భక్తి తత్వ నీడ జయము

భావం:

చెట్లు, కొండలు వంటి ప్రకృతి సౌందర్యం మనిషి చింతలను మరిపించి మనసుకు ప్రశాంతతను కలిగించాలి. మధువులాంటి మాధుర్యంతో మనసు, మగువ సౌందర్యభావం ఆనందాన్ని కలిగించాలి. కాలమూ ప్రకృతీ అంతా హరినామస్మరణతో నిండిపోవాలి. నిత్యమైన భక్తితత్త్వం నీడలో జీవిస్తూ విజయాన్ని, శుభాన్ని పొందాలి.

****

గీతమాలిక

నీవు నా దేవుడనచును నెరిగి కూడ

నేను నా మనసును పంచ నీడ కూడ 

నీదు భక్తిగా లేదుగా నేమి చెప్ప

నన్ను వెంటాడు ప్రశ్నలు నావి నీవి 

నీకు దూరంగ నిలుతునా నిముషమైన

నన్ను నేను మరవకయే నమ్మ బలుకు 

నాదు భక్తి మేఘ మధనం కాల మదియు 

నమ్మ లేవులే నాగతి నడుమ నున్న 

తండ్రి నీవంచు మదిలోన తలచి కూడ 

తల్లి నీవంచు నేనుగా తల్లి డిల్లి 

తత్త్వమును చెప్ప బ్రతుకుగా తన్మ యంబు 

తల్లి దండ్రుల కళలుగా తపన జపము 

శిరము నొంచన పాదాల చెంత సుంత

కరముగా సహకారము గాంచ నంత 

తరుణ మాయలు కమ్మినా తహతహలగు 

వరము లన్ని సేవమదిగా వాక్య బ్రతుకు 

ప్రాణ హితుడు నీవనచును భ్రమసి కూడ 

మాన ప్రాణము అర్పణ మార్గ మేను 

జ్ఞాన సంపద మూలము జ్ఞప్తి గాను 

ధ్యాన మేగతి లక్ష్యము ధరణి నందు 

చేయి  చేతితో కలపనా చెంత జేరి

వేయి ఏనుగుల బలము విద్య గాను 

నేయి తీరుగా ఆజ్యము నియమమేను 

సేవ విష్ణుగా శివగాను సీఘ్ర జీవి 

నింగి నొదలి నాకోసము నేల దిగగ

ఒంగి దండాలు పెట్టుట ఓర్పు తోను 

నంగి మాటలు యన్నాను నమ్మ బలుకు 

కుంగి పోక సమయతృప్తి కూడు గాను 

నిలచి యుందు నచ్చోటనే నిన్ను జూడ 

తలచి వేసారి నేమన తప్పు జాడ 

మలచు బుద్ధి నీదగు తీరు మంచి జాడ 

కలచి వేయు మనసు నందు కామ్య జాడ 

నీదు చెలిమిని కోరెద నిజము గాను

వాదు లాటలు కావులే వాది గాను 

చేదు తీపిగా బ్రతుకునా చిత్త మేను 

కాదు నవును యనేదియు కాల మేను 

భ్రాత లందున  నీవొక భ్రాతవైన

వ్రాత లందున కవినైన వ్రాయ నైన

దాత నీవగు తీరుగా ధాత్రి పైన 

నేతవై జీవనము చేయ నిజము పైన 

వలదు వారితో నెయ్యము  వలదు వలదు

 కలలు తీరనికయ్యము కలదు కలదు 

 మలుపు లన్నియు వియ్యము మలదు మలదు 

 తలపులన్నియు తత్వము తలచి తలచి 

అనుభవించను వారితో  యాస్తిపాస్తి

 తనకు ధర్మము తెలుపుతూ జాస్తి జాస్తి 

 అణువణువు గాను అక్కర ఆస్తి యాస్తి 

 క్షణము క్షణముగా తృప్తియు గాంచు యాస్తి 

లాభ నష్టాలు  పరులతో లంకె లేదు 

కలసి నడచెద నీతోనె కడమదాక

కడలి పొంగిన నాకేమి కలత లేదు

*****

నిత్య శ్రీరంగలీలలు నిర్మలంబు 

 మనిషి విశ్వాస నేర్పుకు మానసంబు

సరళ మార్గము చూపేటి సక్య తంబు 

 అర మరికలు లేనిగమన ఆశ్ర యంబు 

భావసారం:

నిత్యమూ శ్రీరంగనాథుని దివ్యలీలలు నిర్మలమైనవి, పవిత్రమైనవి. అవి మనిషి హృదయంలో విశ్వాసాన్ని పెంపొందించి, మనస్సుకు స్థిరత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ఆ లీలలు సరళమైన ధర్మమార్గాన్ని చూపించి, సఖ్యతా భావాన్ని పెంపొందిస్తాయి. సందేహాలు, భేదభావాలు, అహంకారాలు లేని జీవనగమనానికి అవే ఆశ్రయంగా నిలుస్తాయి.

****

కొంపన కల్లా లాడుచు 

 జంపుకు తినబుద్దిగాను జాతరగానున్ 

 పంపక మానస రోగము 

 గంపలలో మోయదగును గౌరవము బుదుల్ 

భావం:

కొంతమంది అబద్ధాలు మాట్లాడుతూ, మోసపూరితంగా ప్రవర్తిస్తూ, స్వార్థ ప్రయోజనాల కోసం పరుగులు తీస్తుంటారు. అలాంటి మనస్తత్వం ఒక రకమైన మానసిక రోగంలాంటిది. గౌరవం అనేది వస్తువులా గంపలలో మోసుకొచ్చేది కాదు; అది సద్గుణాలు, నిజాయితీ, మంచి ప్రవర్తన వల్ల సంపాదించుకోవాల్సినది. అబద్ధాలు, మోసాలు, స్వార్థం గౌరవాన్ని ఇవ్వవు; అవి మనిషిని మరింత దిగజార్చుతాయి.

***

మనసు అజ్ఞాని నుండియు మనసు మార్చ 

జ్ఞాని శ్రేష్ఠడు గ్రంధసజాతి చదవ 

మనిషి కంఠస్థ శ్రేష్టుడు మంచి బ్రతుకు 

ఆదరణ పొందు శ్రేష్ఠడు అక్కరగను

భావసారం:

అజ్ఞానిగా ఉన్నవాడు తన మనస్సును మార్చుకొని జ్ఞానాన్ని స్వీకరించగలిగితే అతడు శ్రేష్ఠుడు. గ్రంథాలను చదివి జ్ఞానం సంపాదించినవాడు గొప్పవాడు. చదివిన విషయాలను కంఠస్థం చేసుకున్నవాడు మరింత శ్రేష్ఠుడు. అయితే వాటిని జీవితంలో ఆచరించి మంచి జీవనం గడిపి, ఇతరుల ఆదరణను పొందినవాడే అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠుడు.

నీతి:

జ్ఞానం సంపాదించడం గొప్పది; దానిని జ్ఞాపకం ఉంచుకోవడం ఇంకా గొప్పది. కానీ ఆ జ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టి సత్ప్రవర్తనతో జీవించి సమాజ గౌరవాన్ని పొందడం పరమ శ్రేష్ఠత.

*****

మొగుడు మొట్టమగువతిట్టమొట్టి కాయ 

లెగుడు దిగుడుగాబొప్పియు లిపుడు చెప్ప

కెగుడు మాటల తీరుగా చెలిమిగ యగు 

డుగుడు గాను ఆటలతీరు దిగువు మార్చు

భావసారం:

మొగుడు–మగువల మధ్య అప్పుడప్పుడు తిట్లు, అలకలు, మాటల మొరటుదనం, ఎగుడు–దిగుడు పరిస్థితులు సహజమే. అయితే అవి శత్రుత్వానికి కాకుండా పరస్పర చెలిమిని పెంచేవిగా ఉండాలి. కఠినమైన మాటల తీరును విడిచిపెట్టి, ఆటపాటలతో, స్నేహభావంతో వ్యవహరిస్తే దాంపత్య జీవితం సుఖసంతోషాలతో నిండుతుంది. కలహాలను దిగువ స్థాయికి తీసుకెళ్లకుండా, ప్రేమతో మార్చుకోవడం దాంపత్య ధర్మమని కవి సూచిస్తున్నారు.

*****

శా.

రోషంబున్ మరి మోహమున్ సకళ ధీరోతత్వ భూపాలకో

శ్రోషంబున్ సిరి మూలమున్ సమయమున్ స్నేహత్వ జాగోప్రియః

దోషంబున్ తరుణీ మదీబలముగన్ ధాత్రుత్వ స ఖ్యార్ధతః

వేషంబున్ నిజమార్గతత్త్వముగనున్ విశ్వాస సౌలభ్యతః

భావసారం:

రోషం, మోహం వంటి భావోద్వేగాలు మనిషిలో సహజంగా ఉన్నప్పటికీ, ధీరత్వమున్న నాయకుడు వాటిని అదుపులో ఉంచాలి. శ్రద్ధగా వినడం, సమయపాలన, స్నేహభావం సంపదలకు, విజయాలకు మూలాధారాలు. దోషాలను గుర్తించి సరిదిద్దడం, యువశక్తిని సద్వినియోగం చేయడం, పోషకత్వం మరియు సఖ్యతను పెంపొందించడం సమాజ శ్రేయస్సుకు అవసరం. బాహ్య వేషధారణకన్నా నిజమైన మార్గతత్త్వం, పరస్పర విశ్వాసం, సౌలభ్యమే జీవితాన్ని సార్థకం చేస్తాయి.

****

మకో.

ఒక్కరొక్కరి వాక్కులన్నియు ఒక్కపల్కుగ నుండవే 

చక్కచేసెది బుద్దియేదన చాకచక్యత లేదుగా 

ముక్కముక్కకువేరుగారుచిముద్దుమప్పుకువేరుయే 

చుక్కలాబ్రతుకoత చిక్కియు చూపుచూపుల లోకమే

భావసారం:

ప్రతి ఒక్కరి మాటలు, అభిప్రాయాలు ఒకే విధంగా ఉండవు. అందరూ ఒకేలా ఆలోచించాలని ఆశించడం చాకచక్యమైన బుద్ధి కాదు. ఒక్కో ముక్కకు ఒక్కో రుచి ఉన్నట్లే, ఒక్కో వ్యక్తికి ఒక్కో అభిరుచి, ఒక్కో భావజాలం ఉంటుంది. ఆకాశంలో చుక్కలు ఎన్నో విధాలుగా కనిపించినట్లే, ఈ ప్రపంచంలో జీవితం అనేక భిన్న దృక్కోణాలతో నిండి ఉంటుంది. అందువల్ల పరస్పర భేదాలను అంగీకరించి, అవగాహనతో మెలగడమే సముచితం.

****

శా..

గోమద్గోభవ గోయుగో వినత గోహస్తాది గోపాలకో

గోऽ జా రాధిత పాద గోజ యుగళో గోరాశి జాగో ప్రియః

గోభిర్మర్దిత గోపివైరి తరుణీ గోవిభ్రమో గోప్రదో

గోపీ గోనిచయైక గోస్థల తను ర్గోపాలకః పాతువః

భావసారం:

గోవులను పోషించి రక్షించే గోపాలకుడు, గోవులచే సేవింపబడే వాడు, గోపికలచే ఆరాధింపబడే పవిత్ర పాదయుగళములు కలవాడు, గోకులవాసులందరికీ ప్రియమైనవాడు శ్రీకృష్ణుడు. గోపికలకు హాని కలిగించిన శత్రువులను సంహరించిన వీరుడు, భక్తులకు వరాలను ప్రసాదించేవాడు, గోపికా జనసమూహమధ్య విహరించేవాడు, గోకులమే తన శరీరమై భావించిన దయామయ గోపాలుడు మనలను ఎల్లప్పుడూ రక్షించుగాక.

*****

అంతర్జాతీయ వృద్ధాప్య దినోత్సవ సందర్భంగా శుభాకాంక్షలు 

శా..

ప్రాబల్యంబగు ప్రేమ గామనసుగాప్రాధా న్యతా భాగ్యమున్ 

మా భాగ్యంబును దల్లిదండ్రులుగనామానంబు తీరేయగున్ 

శోభాయమ్ముగ విద్యలన్నియునొకే విశ్వాస మార్గంబుగన్ 

మాభారంయనకేమదీయ

భవమున్ మార్గంబు వృద్ధాప్యమున్

వరుస భావం

ప

– ప్రేమతో నిండిన హృదయం మనిషికి గొప్ప బలం. ప్రేమను ప్రధానంగా భావించడం ఒక వరం.

– తల్లిదండ్రులే మన అదృష్టానికి మూలం. వారిని గౌరవించడం ద్వారా మన కర్తవ్యం నెరవేరుతుంది.

– విద్యలన్నీ మనిషిని ఉన్నతుడిగా తీర్చిదిద్దినా, వాటి సారాంశం విశ్వాసం మరియు సద్వర్తనే.

– వృద్ధాప్యాన్ని భారంగా భావించకూడదు. అది జీవన ప్రయాణంలో సహజమైన దశ, అనుభవజ్ఞానాన్ని అందించే మార్గం.

****

నారి నడ్డుపెట్టిరణము నమ్మలేను 

హారి తోడుయేదనమాయ హారతిగను 

రారి యస్త్రదేవతలుసరాగ బేరి 

చారి వేషమేయిదియేమి చలన బుద్ధి 

పద్యభావం:

స్త్రీగా జన్మించిన శిఖండిని అడ్డుపెట్టి చేసిన యుద్ధాన్ని నేను ధర్మయుద్ధంగా పూర్తిగా అంగీకరించలేను. హరి (కృష్ణుడు) తన మాయా వ్యూహాలతో ఆ యుద్ధాన్ని నడిపించాడు. దేవతల దివ్యాస్త్రాలకైనా ఫలితం లేకపోయిన చోట, శిఖండిని ముందుంచి భీష్ముని ఆయుధత్యాగం చేయించాడు. ఇదంతా కృష్ణుని చాతుర్యమా? లేక ధర్మరక్షణకై అవసరమైన వ్యూహమా? అని భీష్ముని మనసులో కలిగిన చలనం ఈ పద్యంలో వ్యక్తమవుతోంది.

****

నిజము యిదియని తెలిపేది నీడ గాను 

భుజము తడుతూ మనసు గాంచ భూక్తి గాను 

గజము తీరు మదము జూప గమ్య మేను 

రుజువు యనుచునే కరిగేటి ఋతువు నేను 

నీడ ఎల్లప్పుడూ మన వెంట నడుస్తూ మన ఉనికిని తెలియజేసినట్లే, నిజం కూడా మన జీవితంలో ఎప్పటికీ తోడుగా ఉండి తన ఉనికిని వెల్లడిస్తుంది.

భుజం తడుతూ మనసును చేరే భుక్తి అంటే శ్రమకు తగిన ఫలితం, జీవనానుభవం మనసుకు సంతృప్తిని కలిగిస్తుంది.

గజము (ఏనుగు) మదము అహంకారానికి ప్రతీక. అది తన గర్వాన్ని ప్రదర్శించినా, చివరికి జీవన గమ్యాన్ని తెలుసుకోవలసిందే.

ఋతువులు మారుతూ కరిగిపోవడం కాలగమనానికి సూచన. ప్రతి మార్పు, ప్రతి పరిణామం ఒక రుజువుగా నిలిచి జీవితం నశ్వరమని బోధిస్తుంది.

*****

నడక నేర్చిన చీమయు నదిని దాటె 

పడక నేర్చినా గుఱ్ఱము పరుగు నడకె 

మనిషిగాఅదృష్టపు గర్వ మాయ దడుపె 

నమ్మకమ్ జీవనమగుటే నటన కళలె 

చీమ తన నడకను నేర్చుకుని నదిని దాటుతుంది.

గుర్రం పడినా పరుగును విడిచిపెట్టదు.

కానీ మనిషి మాత్రం అదృష్టమనే గర్వమాయలో పడిపోయి, నిజమైన శ్రమకంటే నమ్ముతున్నట్టు నటించడం, జీవిస్తున్నట్టు నటించడం ఎక్కువ చేస్తున్నాడు

****

మకో.

చుట్ట తాగుడొకండుచేత్త వేసియు జూదమాడెడి డొక్కడున్ 

గట్టు గుట్టున త్రాగి తాండవ గమ్యమేయన నొక్కడున్ 

చట్టమేయని చేయరానివి చాల చేయగ నొక్కడున్ 

పట్ట నొక్కడు గుట్క పీల్చియు పాడి గోకుడు నొక్కడున్ 

తాత్పర్యం:

పొగత్రాగడం, జూదం, మద్యపానం, చట్టవిరుద్ధ ప్రవర్తనలు, గుట్కా వంటి దుర్వ్యసనాలు మనిషి ఆరోగ్యాన్నీ, ఆర్థిక స్థితినీ, కుటుంబ శాంతినీ నాశనం చేస్తాయి. అలాంటి చెడు అలవాట్లకు దూరంగా ఉండి సత్ప్రవర్తనతో జీవించడం శ్రేయస్కరం.

****

ఉ.

వ్యాప్తిగ  విష్ణువేమనసు వాక్యము భావము లక్ష్యమేయగున్ 

ఆప్తుడు రుద్రుడే మనసు నట్టిన మాయను మార్చ ధీరుడున్ 

క్లుప్తము విద్యలేననిన కుబ్జుడనావిధి తీరుకావ్యమున్ 

గుప్తము గానునున్నను సుగుర్తుగ కావ్యము తెల్పగల్గగన్

భావసారం:

విష్ణువు వలె సర్వవ్యాపకమైన మనస్సు, వాక్కు, భావం, లక్ష్యం కలిగి ఉండాలి. రుద్రుని వలె ఆత్మీయ గురువు మనసులోని మాయను, అజ్ఞానాన్ని తొలగించి ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. విద్య లేనివాడు శారీరకంగా కాదు గాని జ్ఞానపరంగా కుబ్జుడివలె పరిమితుడవుతాడు. అయితే అంతరంగంలో దాగి ఉన్న ప్రతిభ, భావసంపద సరైన మార్గదర్శకత్వం లభిస్తే కావ్యరూపంలో వెలుగులోకి వచ్చి అందరికీ సుపరిచితమవుతుంది.

***

[శ్రీ వరలక్ష్మీ వ్రత మహోత్సవ శుభాకాంక్షలతో.....

శ్రీంసౌభాగ్యాం శరథితనయాం స్వర్ణభాసాం సుహాసామ్

గీర్వాణానాం శుభదమహిమాం సర్వైశ్యర్యప్రదాత్రీమ్

స్త్రీణాం మాంగల్యకలితహితాం సౌఖ్యసంధాయినీమ్ తామ్

వందేలక్ష్మీం వనజనిలయాం సర్వలోకాధినేత్రీమ్

***

ఉ.

శ్రావణ మాసభాగ్యగరిమ సంద్ర కుమారిత పద్మజాలయన్

దేవగణార్చితాంఘ్రియుగ దివ్య సువర్ణ నిభాంగి నాసిరిన్

క్ష్మా వనితాహితై‌షిని ప్రసాద శుభేక్షణ నావరప్రదన్

సేవక బృంద రక్ష గుణ శీలను లక్ష్మిని నేభజించెదన్

భావసారం:

శ్రావణమాసపు పుణ్యమహిమతో ప్రకాశించే, క్షీరసాగర మథనంలో అవతరించిన సముద్రకుమార్తెయైన లక్ష్మీదేవి పద్మాలయంలో నివసించువారు.

దేవతలందరూ పూజించే దివ్యపాదయుగళములు కలిగి, బంగారు కాంతిని పోలిన దివ్యస్వరూపిణి.

భూదేవికి హితకారిణిగా, కరుణామయ దృష్టితో భక్తులపై శుభాలను కురిపించి వరాలు ప్రసాదించువారు.

సేవకులైన భక్తజనులను రక్షించడం స్వభావంగా కలిగిన సద్గుణశీలవతియైన శ్రీలక్ష్మీదేవిని నేను భజిస్తున్నాను.

****

ద్విపద 

వరలక్ష్మి జయలక్ష్మి వాక్యలక్ష్మిగను 

ధరలక్ష్మి ధరణిగా దాన్యలక్ష్మిగను 

మొరలక్ష్మి ముదమునా మోక్షలక్ష్మిగను 

స్వరలక్ష్మి సుమలక్ష్మి సక్యలక్ష్మిగను 

ద్విపద భావసారం

వరాలను ప్రసాదించే వరలక్ష్మిగా, విజయాన్ని అనుగ్రహించే జయలక్ష్మిగా, వాక్పటుత్వాన్ని ప్రసాదించే వాక్యలక్ష్మిగా అమ్మవారు వెలుగొందుతుంది. భూమిరూపిణిగా ధరలక్ష్మిగా, ధాన్యసమృద్ధిని ప్రసాదించే ధాన్యలక్ష్మిగా జగత్తును పోషిస్తుంది.

భక్తుల మొరలను ఆలకించే మొరలక్ష్మిగా, ఆనందాన్ని పంచే ముదలక్ష్మిగా, మోక్షప్రదాయినిగా మోక్షలక్ష్మిగా కరుణ కురిపిస్తుంది. సంగీత–సాహిత్య సౌందర్యానికి మూలమైన స్వరలక్ష్మిగా, సుగుణసంపదల ప్రసాదినిగా సుమలక్ష్మిగా, సఖ్యత–సౌభ్రాతృత్వాలను పెంపొందించే సఖ్యలక్ష్మిగా సర్వజనులను అనుగ్రహిస్తుంది.

****

స్వరనాదంబగు స్త్రీలపర్వమిదియేసంగీత సాహిత్యమున్ 

స్థిరమున్గాంచుచు అంబ పూజలుగనున్ సంతాన సౌభాగ్యమున్ 

వరమాశించియు భక్తిమార్గముననే వర్ధిల్ల సంసారమున్ 

వరలక్ష్మీవ్రతమాచరించియుసుఖమ్ వాత్యల్య మైప్రార్ధనల్

స్త్రీల సమూహాలు స్వరనాదాలతో, సంగీత–సాహిత్యాలతో ఈ పర్వదినాన్ని శోభాయమానం చేస్తాయి.

అమ్మవారిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తూ సంతానం, సౌభాగ్యం, శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థిస్తారు.

వరాలను ఆశించినా, వాటి మూలం భక్తిమార్గమేనని గ్రహించి కుటుంబ జీవితం అభివృద్ధి చెందాలని కోరుకుంటారు.

వరలక్ష్మీ వ్రతాన్ని ఆచరించడం ద్వారా సుఖశాంతులు, పరస్పర ప్రేమ, వాత్సల్యం, ఐకమత్యం కుటుంబంలో పెంపొందాలని ప్రార్థిస్తారు

****

23/08, 05:46] Mallapragada Ramakrishna: 23/08..దత్తపది 

 

  కమ్మరి, కుమ్మరి, దొమ్మరి, నమ్మరె 

కమ్మరి కొలిమినందున కష్ట పనియె 

కుమ్మరిగమట్టితోబొమ్మ  కుండచేయు ।

దొమ్మరిగ విన్యాసము చూపి జీవనంబు

నమ్మరె శ్రమకన్నను నాన్య తేది ॥

భావసారం:

కమ్మరి కొలిమిలో ఇనుమును మలిచి ఉపయోగకరమైన వస్తువులు తయారుచేస్తాడు. కుమ్మరి మట్టితో బొమ్మలు, కుండలు చేసి ప్రజల అవసరాలను తీర్చుతాడు. దొమ్మరి తన విన్యాసాలతో ప్రేక్షకులను అలరించి జీవనోపాధి పొందుతాడు. ఈ విధంగా ప్రతి వృత్తి శ్రమపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. కాబట్టి శ్రమకన్నా గొప్పది మరొకటి లేదని ఈ పద్యం తెలియజేస్తుంది.

*****

[23/08, 05:53] Mallapragada Ramakrishna: 23/08..న్యస్తాక్షరీ – అనర్ధాలు

అక్కరకు రాని చుట్టము ఆశ జూప

నటన నేర్చిన మగువ సనాతనము య

ర్ధాలు తెలుపుట వలననే రమ్య చరిత

లు చెడునర్ధములకుకూడి లోనగుదురు ॥

భావం:

అవసరానికి పనికిరాని బంధువుల తీపి మాటలు, కపట నటన, మాటల అపార్థాలు—ఇవన్నీ కలిసివచ్చినప్పుడు మంచి సంబంధాలు, మంచి చరిత్రలు కూడా చెడిపోవచ్చు. అపార్థాలే అనర్థాలకు కారణమవుతాయని పద్యం సూచిస్తోంది.

*****

భగవద్గీత (10-04)

బుద్ధినిచ్చుచుందు ఫలము పుట్టనాశ 

నిష్టనిడుదు మనసుగాను నిగ్రహమ్ము 

నిలను సత్యగుణముగాను నింద్రియంబు 

వాసిగానభయముతోను వాక్యనిడుదు 

ముదము గానునిత్తుగుణము మోహరహిత

క్షమ సత్యము మరియు  జ్ఞానమిత్తు 

చూడ నావలనను సుఖదుఃఖములగు 

నిత్య మల్లాప్రగడ గీత బలుకు 

భావసారం – భగవద్గీత (10-04)

ఈ పద్యంలో భగవంతుడు సర్వగుణాల మూలకారణమని చెప్పబడింది. బుద్ధి, జ్ఞానం, మనోనిగ్రహం, ఇంద్రియనిగ్రహం, సత్యగుణం, నిర్భయత్వం, మోహరాహిత్యం, క్షమ వంటి శ్రేష్ఠ గుణాలన్నీ భగవంతుని అనుగ్రహం వల్లనే కలుగుతాయి. అలాగే సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జీవన అనుభవాలన్నీ కూడా ఆయన సంకల్పానుసారమే సంభవిస్తాయి. అందువల్ల సృష్టిలోని గుణదోషాలు, అనుభూతులు, భావాలన్నిటికీ పరమాత్మయే ఆధారమని గీతా తత్త్వం బోధిస్తోంది.

****

[22/08, 16:15] Mallapragada Ramakrishna: రుబ్బు పిండిపత్రముగాను రుజువు కుంటు 

మబ్బు ముక్కనై గగనాల మసలు కుంటు 

ఉబ్బరముతగ్గించువిధము ఊదుకుంటు 

జబ్బు చేసిన వాడిలా జారుకుంటు 

భావసారం:

రుబ్బిన పిండిలా ఆకారం కోల్పోయి, తనను తాను సమర్థించుకోవడానికి రుజువులు వెతుక్కుంటూ ఉంటాడు. మబ్బు ముక్కలా స్థిరత్వం లేకుండా అటూ ఇటూ తిరుగుతుంటాడు. మనసులోని ఉబ్బరాన్ని, ఆందోళనను తగ్గించుకోవాలని నిట్టూర్పులు విడుస్తూ ఉంటాడు. చివరకు తప్పు చేసిన వాడిలా అందరి చూపులకు దూరంగా జారుకుంటూ వెళ్లిపోతాడు.

****

[22/08, 16:21] Mallapragada Ramakrishna: నీదు స్పర్శకై వేచితి నింగి లోన 

నాకు రక్షణ లేదనినాను లోన 

నీదు మహిమయేదనిచెప్ప నీడ లోన 

నాకు కనరాని కాలమైనదియు లోన 

భావసారం:

ఓ దైవమా! నీ దివ్యస్పర్శ కోసం ఆకాశమంత ఆశతో ఎదురు చూస్తున్నాను. నీ అనుగ్రహం లేక నాకు రక్షణ లేదని అంతరంగంలో గ్రహించాను. నీ మహిమను వర్ణించాలని ప్రయత్నించినా, అది మాటలకు అందనిది. నీ సాన్నిధ్యం కనబడక చాలాకాలమై, నా హృదయం నీ దర్శనానికై తపిస్తూ ఉంది.

****

[22/08, 16:32] Mallapragada Ramakrishna: వేడి కిరణాలు సోకిన వెన్నలాగ

వాడిన లతలై విలవిలా వాడె లాగ 

మాడిన మనసు విలువ సుమాలు లాగ

తాడిక వయసు కనులుగా తపనలాగ

భావసారం:

వేడి సూర్యకిరణాలు తాకిన వెన్న ఎలా కరిగిపోతుందో, అలాగే కష్టాల వేడి తాకిడికి జీవితం నిస్సహాయంగా మారుతుంది. నీరు లేక వాడిపోయిన లతలా మనసు విలవిలలాడుతుంది. మాడిపోయిన పుష్పాల వలె హృదయంలోని ఆనందం, ఉత్సాహం క్షీణిస్తాయి. వృద్ధాప్యపు అంచులకు చేరిన వయస్సు, గతస్మృతులను తలచుకుంటూ ఎన్నో తపనలతో నిండిన కన్నులుగా మారుతుంది.

***

[22/08, 16:39] Mallapragada Ramakrishna: కరిగి పోదున నీలోన కలసి పోదు 

 జరిగి పోదునీలోమచ్చ జాశ్య మవదు 

 మరిచి పోదు నీ బుద్ధి మాన్యమవదు 

 విరిగిపోదును గుణమంత వినయ మీదు 

భావసారం:

మనిషి దైవంలో లీనమైపోయినంత మాత్రాన తన కర్తవ్యాలు అంతరించిపోవు. జరిగిన తప్పుల మచ్చలు కాలంతోనే పోతాయి గానీ వాటిని విస్మరించడం వల్ల తొలగిపోవు. బుద్ధి మంచి మార్గంలో నడవకపోతే గౌరవాన్ని పొందదు. అలాగే వినయం లేకపోతే ఎంతటి గొప్ప గుణాలున్నా అవి క్రమంగా దెబ్బతిని విలువ కోల్పోతాయి.

*****

[22/08, 16:46] Mallapragada Ramakrishna: కాల గణనంబు చేయుచు కాచు కొందు 

మాలలసువాసన మనసు మారకొందు 

తాళన తహతహలు గాను తపన కొందు 

మేళము బ్రతకు తీరుగా మేలు కొందు 

భావసారం:

కాలగమనాన్ని లెక్కిస్తూ ఆశతో ఎదురు చూస్తుంటాను. పూలమాలల సువాసనలా మనసులోని ప్రేమ, భక్తి, మధురస్మృతులు మారకుండా నిలిచి ఉంటాయి. సహనంతో కూడిన తహతహలు, తపనలు హృదయాన్ని నింపుతాయి. ఈ జీవితం ఒక మేళంలా సాగుతూ, అనుభవాల ద్వారా మేలును, పరిపక్వతను ప్రసాదిస్తుంది.

****

[22/08, 17:11] Mallapragada Ramakrishna: సీస

కనలేని కదలని కమనీయ కరువుగా 

 వినలేను విధిగాను వింతలైన 

 మన మాట మనసుగా మహనీయ మెరుపుగా 

మనలేను మమతగా మంత లోన 

గుణమేను గణముగా  గురుతుగా గరుకుగా 

గణగనా ననుచునే నంతలోన 

అణువనా బ్రతుకుగా అనుకువా మలుపుగా 

ఘనమైన గమనము గాంచ లోన 

వాన రాకడప్రాణ సువాసనవ్వ 

గాన మాధురిగాంచుట గమ్యమవ్వ 

క్షణము తృప్తి క్షణముదుఃఖ క్షామ మవ్వ 

గణము గుణము గనలేని కాల మవ్వ

[22/08, 17:21] Mallapragada Ramakrishna: గాలి అలలపై స్వేచ్ఛగా కదలనిమ్ము 

రాలిన లతలు మనసుకు రమ్య సొమ్ము 

జాలి తలపులు మలుపుల జాతరమ్ము 

ఆలి కనువిప్పు కనుసైగ ఆశరమ్ము 

భావసారం:

గాలి అలలపై స్వేచ్ఛగా తేలియాడే ప్రకృతి వలె జీవితం కూడా నిర్బంధాలు లేకుండా సాగాలని కవి కోరుతున్నాడు. రాలిపోయిన లతలు కూడా గతస్మృతుల రూపంలో మనసుకు మధురమైన సంపదగా నిలుస్తాయి. జాలితో నిండిన తలపులు జీవిత మలుపులలో జరిగే జాతరలాంటివి. ప్రియురాలి కనువిప్పు, కనుసైగలు ఆశలకు ఆధారమై హృదయానికి ఆనందాన్ని, జీవనానికి ఉత్సాహాన్ని ప్రసాదిస్తాయి.

****

[22/08, 17:30] Mallapragada Ramakrishna: నీదు లీలలు ముగియిoచు నిముష మందు 

నీదు భక్తయో నను దినం నితము నందు 

 నీదు యనునది కదలగు నిరతమందు 

నీదు కళలన్ని కనుజుపు నియమ మందు 

భావసారం:

ఓ ప్రభూ! నీ లీలలు ఒక నిమిషంలోనే అనేక రూపాల్లో ప్రత్యక్షమై జగత్తును నడిపిస్తుంటాయి. నేను నీ భక్తునిగా ప్రతిరోజూ, ప్రతి క్షణం నిన్నే స్మరిస్తూ ఉంటాను. "నీదే, నీదే" అనే భావన నా హృదయంలో నిరంతరం కదులుతూ ఉంటుంది. నీ దివ్యకళలన్నీ నా దృష్టికి ప్రత్యక్షమై, నీ నియమబద్ధమైన సృష్టి వైభవాన్ని దర్శింపజేస్తుంటాయి.

****

[22/08, 17:35] Mallapragada Ramakrishna: తరుగు జీవ కొవ్వత్తిలాగ తపన పోదు 

జరుగు ప్రకృతిలా కదిలిన జయము పోదు 

 మరిగిపోవు మనగడ లో మాయపోదు 

కరిగిపోదును చీకట్లో కలిసి పోదు 

భావసారం:

జీవితం కొవ్వత్తిలా క్రమంగా కరిగిపోతూ ఉన్నప్పటికీ, మనసులోని తపన అంత సులభంగా తగ్గిపోదు. ప్రకృతి తన సహజ గమనంలో నిరంతరం కదులుతున్నట్లే, ధర్మమార్గంలో సాధించిన విజయం కూడా నశించదు. జీవితంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చినా సత్యమైన జీవనవిలువలు మాయమవవు. చీకటి ఎంత వ్యాపించినా, అది వెలుగులో కరిగిపోతుంది గానీ వెలుగుతో ఏకమై నిలవలేదు.

****

[22/08, 17:46] Mallapragada Ramakrishna: వాలు చూపుల తలపులు వలల యందు 

మేలు మలపులు మనసున మీరనందు 

చాలు యని భావనలు లేని చపలమందు 

వీలుకాకున్న మరుదిన వేకు వందు 

భావసారం:

వాలుచూపులతో కలిగిన జ్ఞాపకాలు మనసును ప్రేమవలల్లో బంధిస్తాయి. ఆ మధురస్మృతుల మలుపులు హృదయాన్ని దాటి వెళ్లలేక, అంతరంగంలోనే నిలిచి ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. "చాలు" అని తృప్తి చెందలేని చపలమైన మనసు మరిన్ని తలపుల కోసం పరితపిస్తుంది. కలుసుకునే వీలు లేకున్నా, మరుసటి ఉదయాన్ని ఆశగా ఎదురుచూస్తూ ఉంటుంది.

****

[22/08, 18:12] Mallapragada Ramakrishna: తరుణ తహతహలు వలన తపన పోదు 

కరుణ కమనీయ కనుచూపు కమ్మి పోదు 

చిరుత నగవుల పదవిపై చేరిపోదు 

చరణ మెరుపుల కదలిక చలన మవదు 

భావసారం:

తరుణవయస్సులో కలిగే తహతహలు, ఆశలు, అనురాగాలు సులభంగా తగ్గిపోవు. కరుణతో నిండిన కమనీయమైన చూపులు కాలగమనంలోనూ మసకబారవు. చిరునవ్వుల మాధుర్యం మనసులో ఉన్నత స్థానాన్ని సంపాదించి చిరస్థాయిగా నిలుస్తుంది. ప్రియమైన వారి అడుగుల మెరుపులాంటి కదలికలు జ్ఞాపకాలలో సజీవంగా నిలిచి, హృదయాన్ని నిరంతరం కదిలిస్తూనే ఉంటాయి.

***

01-05-2026 ప్రాంజలి ప్రభ ఛానల్ పోస్ట్స్...

 750. .. మహా స్రగ్ధరా .. స జ త న స ర ర గ .. యతి .. 9 ,16   

పద్యం (మహా స్రగ్ధరా):

జనకోటి పొందె విద్యాశరణము యగుటే జాతికంతా సమానమ్మే

నినుమేచ్చ విద్యాసాధ్యా నిరతము యగుటే నీడమల్లె నిదానమ్మే।

కనుమా విషాదలక్ష్యా గతులను తలచీ కర్మలన్ని విధానమ్మే

వినుమా విశాలవిద్యా వినయములుగనే విశ్వమందున శ్రీదేవీ॥

🌸 సరళ భావం:అనేక జనులకు విద్య శరణ్యమైతే, సమాజమంతా సమానత్వాన్ని పొందుతుంది।నిన్ను (దేవిని) స్మరించి విద్యలో నిత్యం శ్రద్ధతో ఉంటే, అది నీడలాగా శాంతిని ఇస్తుంది।విషాదకరమైన లక్ష్యాలను దాటి, కర్మలను సరిగా ఆచరించాలి।విశాలమైన విద్య, వినయంతో కలిసినప్పుడు, అది ప్రపంచమంతా వ్యాపిస్తుంది—ఓ శ్రీదేవీ!

*******

751.పద్యం (మాఘ – స భ భ గ గ (యతి 7) 

చిరునవ్వే జయచేష్టల గానున్ పలుకే పాఠ్యము పావనమేనున్

దరహాసమ్మగు ధ్యానముగానున్ తలపే ధ్యానము ధర్మముగానున్।

వరదానమ్మగు పాఠముగానున్ వలలే మూలము వాక్కులుగానున్

పరమార్థమ్మగు పాలనరూపం తలపుల్ నిత్యము తన్మయదేవీ॥

🌸 సరళ భావం:చిరునవ్వు, మంచి ప్రవర్తన మనిషికి జయాన్ని అందిస్తాయి; మంచి మాటలు పావనమైన పాఠంలా మారుతాయి.దరహాసం (స్మితం) ధ్యానంగా మారి, మన ఆలోచనలు ధర్మమార్గంలో నడిపిస్తాయి.జ్ఞానం, ఉపదేశం వరప్రదానంలా ఉండి, మాటలే మన జీవితానికి మూలంగా నిలుస్తాయి.పరమార్థం తెలిసిన జీవితం, దేవి స్మరణతో నిత్యం తన్మయత్వాన్ని (ఏకాగ్రత, ఆత్మలీనత) అందిస్తుంది.

🌼 సంక్షిప్త తాత్పర్యం:

👉 మాట – ధ్యానం – ధర్మం – దేవి స్మరణ

ఈ నాలుగు కలిస్తే జీవితం పావనమై పరమార్థమవుతుంది.

*******

752 “రతిశురతి – స భ న స గ (యతి 7)” పద్యం:

వయసే బంధము వరములొలుకేలే వరదతీరగు వనరుమలుపౌనున్

పయనమ్మే జయపలుకు తలపేలే సరళభావము సదరుసుఖమౌనున్।

భయమే నీడలు భజనకథయేలే మరుపుమాయలు మనసుమమతౌనున్

జయమే వీలుగ జపముకథ దేవీ తరువులన్నియు తపమువిధిదేవీ॥

🌸 సరళ భావం:వయసు బంధంలా అనిపించినా, అది ఒక వరంలా మారి జీవన మార్గాన్ని చూపుతుంది.ప్రయాణం (జీవితం) జయాన్ని అందించే మాటలు, సరళమైన భావాలతో సుఖాన్ని ఇస్తుంది.భయం నీడలాంటిది; భజన (దైవస్మరణ) దాన్ని తొలగిస్తుంది, కానీ మరుపు, మమకారం మనసును మాయలో పడేస్తాయి.జపం, దేవి స్మరణ జీవనంలో జయాన్ని ఇస్తాయి; ప్రతి దశ కూడా ఒక తపస్సుగా మారుతుంది.

****

753 “వేశ్యారత్న – తన తన తన గగ (యతి 13)” 

 పద్యం:

సత్యమ్ము పలుకు ధర్మాన్ని నిలుపు సంసారమలుపు దృష్ట్యా

నిత్యమ్ము విలువ నేస్తమ్ము ఘటన నిర్మాణతలపు దృష్ట్యా।

ముత్యమ్ము మురిపె మౌనత్వయలక ముఖ్యమ్ము తెలువు దృష్ట్యా

పైత్యమ్ము పెరిగ సర్వార్థబలుపు పైకమ్ము మనసు దృష్ట్యా॥

🌸 సరళ భావం: సత్యం మాట్లాడటం, ధర్మాన్ని నిలబెట్టడం — జీవితం సక్రమంగా మలుపు తిప్పుతుంది. నిత్య విలువలు, స్నేహం — మన జీవిత నిర్మాణానికి ఆధారం.మౌనం, సున్నిత భావాలు — ముత్యంలా విలువైనవి; అవి జ్ఞానాన్ని ఇస్తాయి.అజ్ఞానం (పైత్యం) పెరిగితే మనసు తప్పుదారిలో పడుతుంది; అందుకే జాగ్రత్త అవసరం.

******

754.“స్రగ్దర – మ ర భ న య య య (యతి 8, 15)” 

పద్యం 

సామర్థ్యమ్మే జయమ్మే సమరమగు సుధా సాధ్యసేవాసహాయం

ప్రామాణ్యమ్మే సమమ్మే ప్రణయమగు విధీ ప్రాభవమ్మే వివాహం।

కామత్వమ్మే భయమ్మే కనులకథసుధీ కామ్యలక్ష్యప్రభావం

సామాన్యమ్మే సుఖమ్మే సహనమగు సమా శ్రావ్యభావమ్ముఖాయం॥

🌸 సరళ భావం:సామర్థ్యం ఉంటేనే జయం; జీవితం ఒక సమరం, అందులో సేవా భావం అవసరం.ప్రామాణికత, సమత్వం, ప్రేమ — ఇవే వివాహ జీవితానికి ఆధారం. కామం భయానికి కారణమవుతుంది; కానీ అది లక్ష్యసాధనలో ప్రభావం చూపుతుంది.సామాన్యత, సహనం — ఇవే నిజమైన సుఖాన్ని ఇచ్చే శ్రావ్యమైన భావాలు.

****

755.  .. సేంద్ర వజ్ర .. త త జ త ర భ ర గ .. యతి ..12  

 పద్యం (సేంద్రవజ్ర సమీకరణం):

ప్రాణమ్ము నిస్తేజముగాను సాధ్యాపదం సమభోజ్యము సంతసమ్మున్

మానమ్ము విశ్వాసముగాను పంచే మనస్సుగ యోగము సంబరమ్మున్।

దానమ్ము నిత్యమ్ము చేసేటి విద్యా దయాసుఖమ్మేమది సాహసమ్మున్

వైనమ్ము లక్ష్యమ్మనేది సంధ్యావరమ్ముగానేగతి శోభదేవీ॥

🌸 సరళ భావం:ప్రాణం నిస్సత్తువగా ఉన్నా, సరైన మార్గం ఉంటే ఆనందం పొందవచ్చు.మానం, విశ్వాసం కలిగిన మనసు యోగంతో సంతోషాన్ని ఇస్తుంది.దానం, విద్య, దయ — ఇవే నిజమైన సుఖాన్ని ఇచ్చే సాహసాలు.లక్ష్యం సరిగ్గా ఉంటే జీవితం శోభాయమానంగా మారుతుంది, దేవి కృపతో గమ్యం లభిస్తుంది.

*****               

756 .. స్వరవర్షిణి .. స జ జ మ .. యతి ..6 

ఛందస్సు కాపాడుతూ సవరణ:

సహనమ్ముగాను సమాజ సాహిత్యం  వినయమ్ముగాను విధాన విశ్వాసం

ప్రహసమ్ముగాను సహాయ సమ్మోహం ప్రణయమ్ముగాను ప్రభావ మాధుర్యం

విహరమ్ముగాను వివాద సద్భావం గణనమ్ముగాను గుణాది ఔదార్యం

దహనమ్ము బుద్ధి సమూర్చ శ్రీదేవీ ధనమన్న భుక్తి తనమ్ము శ్రీదేవీ

🌸 సరళ భావం:సహనం, వినయం → సమాజానికి విలువైన సాహిత్యం, విశ్వాసంసహాయం, ప్రేమ → మాధుర్యాన్ని పెంచే శక్తులుసద్భావం, ఔదార్యం → మనసును విశాలం చేస్తాయిబుద్ధి, ధనం → సమతుల్యంగా ఉంటే జీవితం సార్థకం (దేవి కృపతో)

******

757. .. స్వర్ణాక్షి .. మ జ స స య .. యతి ..10

కోపమ్ముల్ విలోల గమనం విధిగాను సేవల్

తాపమ్ముల్ సమర్ధ సహనం తమకమ్ము సేవల్

పాపమ్ముల్ విశాల పయనం తరుణమ్ము సేవల్

శాపమ్ముల్ విధాన విజయం సమరంబు దేవీ

సరళ భావం:కోపం చంచలంగా నడిపించినా, అది విధి మార్గంలో సేవగా మారాలితాపం (కష్టం) ఉన్నా, సహనం ద్వారా అది సేవగా మారుతుందిపాపం కూడా మార్పుతో సతత ప్రయాణంగా మారవచ్చుశాపం కూడా విధి ప్రకారం సమరంలో విజయం అందిస్తుంది — దేవి కృపతో

*******

758 ప్రాంజలి. (1) ...న ర త స గ గ..7

తెలివి ఎక్కువైతే శత్రువులు తోడౌటన్

మలుపు లన్నియే మౌనమ్ము కల కోర్కౌటన్

సలప రింత సం సామాన్య దయ లేకౌటన్

పలుకు మార్చు సంప్రాప్తేను జయ  శ్రీదేవీ

 సరళ భావం:ఎక్కువ తెలివి ఉంటే, శత్రువులు కూడా పెరుగుతారుజీవితం మలుపుల్లో మౌనం అవసరం అవుతుందిసాధారణ దయ లేకపోతే, జీవితం కఠినమవుతుందిమాట మార్చడం ద్వారా విజయాన్ని పొందవచ్చు — దేవి కృపతో

*******

ప్రాంజలి (2)  (759 ) న ర మ న మ గ..10

నుదుటిరాత కష్టాలైతేను ఫలితం రాదేలా

కథలు మారి కోపాలైతే కలతలే యేలేలా।

ఎదను తట్టి ఒప్పుచెప్పే ఎరుకగ జాతేలా

పదును చూసి తప్పు మార్చే పలుకుయే శ్రీదేవీ॥

 సరళ భావం:నుదుటి రాత (విధి) కష్టంగా ఉన్నా, ఫలితం రావాలంటే ప్రయత్నం అవసరంకథలు కోపంగా మారితే, జీవితం కలతతో నిండిపోతుందిమన తప్పులను ఒప్పుకొని, అవగాహనతో మారాలిపదును చూసి (జాగ్రత్తగా) తప్పులు సరిచేసే మాటే నిజమైన మార్గం — దేవి కృపతో

******

ప్రాంజలి(3) (760  ) ర జ య భ న గ గ..10  

రాదు రాదనీ పలుకేలా రమ్యత మరచుటేలా

లేదు లేదనీ తలపేలా లాస్యము చిలుకుటేలా।

పోదు పోదనీ బతుకేలా పోరుగ వణుకుటేలా

కాదు కాదనీ అనకోయి కాలము మనసు దేవీ॥

సరళ భావం:“రాదు” అని ఎప్పుడూ చెప్పుకుంటూ ఉంటే, జీవితం లోని అందాన్ని మరచిపోతాం“లేదు” అనే భావంతో ఉంటే, ఆనందం తగ్గిపోతుంది“పోదు” అని భయపడితే, జీవితం ముందుకు సాగదుకాదు” అని నిరాకరించకుండా, కాలాన్ని అర్థం చేసుకుని మనసును మార్చుకోవాలి — దేవి కృపతో

********

ప్రాంజలి. (761) భ జ జ భ య గ..9

నిత్య అభివాద వృద్ధ పెద్దలకు సేవేలే

సత్య సహనమ్ము కీర్తి సేవలయశస్సే లే

ముత్యమువలే సహాయ మోక్షవయస్సేలే

పైత్యమును మార్చు వినమ్ర పైకము శ్రీదేవీ

సరళ భావం:ప్రతిరోజూ పెద్దలకు అభివాదం చేసి సేవ చేయడం మనిషి కర్తవ్యము; అది మంచి సంస్కారాన్ని ఇస్తుంది.సత్యం, సహనం కలిగిన జీవితం కీర్తిని, మంచి పేరును తెస్తుంది.ముత్యంలా విలువైన సహాయం చేయడం వల్ల జీవితం ఉన్నత స్థితికి (మోక్ష మార్గానికి) దారి తీస్తుంది.అజ్ఞానం (పైత్యం) ను మార్చి, వినయంతో ఉన్నత స్థాయికి ఎదగాలి — దేవి కృపతో.

******

 దేవీ.. శ్రీదేవీ.. నవశతి (అనుష్టన్ చందస్సు వృత్తమాల)

---

*801.లాటీవిట.. స స స స మ త  య.. యతి.. 13
వినుమో సుమతీ మనసైనసుధీ విశ్వాసా సంభావ్య చిదాత్మా
తనమార్గములన్ కృతమాచరణార్థా వేద్యా ప్రాప్తా పరమాత్మా
మన భావముగా చిరుహాసములన్ మాహాత్మ్యా భాగ్యంపు విధాతా
తనలక్ష్యముగా విధులన్ విహితా ధన్యాత్మీ సంభావ్యసు దేవీ ...

సరళ భావం :సుమతీ! విను — విశ్వాసంతో చైతన్యరూపమైన ఆత్మను గ్రహించినవాడే నిజమైన జ్ఞాని.మనిషి తన మార్గంలో సత్కార్యాలను ఆచరిస్తూ సాగితే పరమాత్మను తెలుసుకునే స్థితికి చేరుకుంటాడు. మనసులోని సద్భావాలు చిరునవ్వులా వికసిస్తే అది మహాత్మత్వానికి సంకేతం; అదే మనిషి భాగ్యం.అలాంటి ధర్మమార్గాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని విధులను ఆచరించినవాడు ధన్యాత్ముడు; ఆ దైవస్వరూపమే దేవీ.

---

*802.స్రగ్ధర.. మ  ర  భ  న య య య.. యతి.. 8,15 
ప్రాధాన్యమ్ముల్ మనో ప్రాభవ వరవిధి త్రుప్తల్ నివేద్యా వివేకుల్   
మేధాసం ధానశక్తిన్ మెలగ నియత సామీప్య సంధాను వాక్కుల్ 
వాదాప్రత్యుత్తరాతావక విపులపు సంవాద తత్త్వమ్ము వాదుల్ 
యాధారమ్ముల్ సుధా వాహములు విమల సహ్యా నివేదమ్ము, దేవీ  ..

సరళ భావం :మనసుకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, వివేకంతో ఆలోచించే వారు తమ భావాలను వినయంతో సమర్పిస్తారు.మేధస్సు, ధ్యానం, నియమం ద్వారా మాటలు సమీపతను కలిగించే విధంగా మెలుగుతాయి.వాద–ప్రత్యువాదాల ద్వారా విస్తృతమైన సంభాషణలో సత్యతత్త్వం వెలుగులోకి వస్తుంది.అవి అమృతధారలవలె ప్రవహించి మనసును నిర్మలంగా చేసి దేవికి అర్పణగా నిలుస్తాయి.

*803.మేఘవిస్పూర్జిత.. య మ న స ర ర గ.. యతి..13
సకాలమ్మున్ స్వేచ్ఛా వినుత మగుటే సానుకూలమ్ము భక్తీ 
ప్రకారమ్మున్ రాగాను వశ మగుటే  పాలనమ్ముల్ సశక్తీ 
వికాశమ్మున్ జూపన్ సమయ ప్రవరా వేద విద్యా వియుక్తీ 
ప్రకాశమ్ముల్ ప్రక్షిప్తములుగ విధీ ప్రత్యయమ్మేలు దేవీ   .. .. ..

సరళ భావం :సరైన సమయంలో స్వేచ్ఛగా దేవిని స్తుతించడం భక్తికి అనుకూలం.భక్తి రాగంతో దేవిని ఆశ్రయించినప్పుడు జీవన పాలనకు శక్తి కలుగుతుంది.సమయోచితంగా వేదజ్ఞానం వికసిస్తే అజ్ఞానం తొలగిపోతుంది.అప్పుడు ఆ జ్ఞానప్రకాశం జీవనంలో వ్యాపించి విధి మీద విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తుంది — ఓ దేవీ!

804 .. *మాఘ.. స భ భ గ గ  యతి .. 7 

పలుకే భాగ్య ప్రభావము గానున్,తలపే తన్మ య తత్త్వము గానున్ 

విలువే విజ్ఞత విశ్వము గానున్, కళలే కాలము గమ్యము దేవీ 

చిరునవ్వుల్ జయ నిష్టలు గానున్, దరహాసమ్మగు ధ్యానము గానున్ 

వరదానమ్ముగు వాసము గానున్, పరమార్దమ్మగు పాలన దేవీ  

సరళ భావం :మన మాటలలో ఉన్న శక్తి దైవానుగ్రహం వల్లే వస్తుంది.మన ఆలోచనలు కూడా పరమతత్త్వంతో నిండినవిగా ఉండాలి.విజ్ఞానం, వివేకం వల్లే ప్రపంచంలో విలువ తెలుస్తుంది; కళలు కాలగమనానికి మార్గం చూపుతాయి — ఓ దేవీ!

చిరునవ్వులు, విజయసంకల్పాలు జీవనానికి శక్తినిస్తాయి. సౌమ్యమైన హాసం ధ్యానముగా మారుతుంది.దేవి వరప్రసాదమే మన నివాసం, జీవితం;ఆమె పాలనే పరమార్థమయిన రక్షణ.

**805 .. మానవికావికాశ: ..త భ భ ర గ .. యతి .. 7 
కన్నుల్ దివాకర కాంతులు విశ్వమందున్, మిన్నుల్ విరాజలి మేనులు సర్వమందున్ 
మన్నున్ సహాయము మానస నేస్తమందున్, తెన్నుల్ విధించుమ తేర్చు సుఖమ్ము దేవీ
విఖ్యాత భావము విద్యల తీరుగానున్, ప్రఖ్యాత లక్ష్యము పాఠ్యము తీరుగానున్
ముఖ్యంబు మూర్తిగ మూలము తీరుగానున్, సఖ్యంబు కాలము సాక్షిగ తీరు దేవీ

 805. మానవికావికాశ వృత్తం పద్యంలో సరళ భావం :మన కళ్లలో సూర్యకాంతిలా జ్ఞానం వెలిగాలి; ప్రపంచమంతా ఆ కాంతితో ప్రకాశించాలి.మెరుపులా శక్తి ప్రతి జీవిలో ఉండాలి.మనసుకు మంచి సహాయం, స్నేహం లభిస్తే జీవితం సుఖంగా మారుతుంది — ఓ దేవీ, అలా కరుణించు.

జ్ఞానం విస్తరించి ప్రసిద్ధి చెందిన భావాలను అందించాలి.మంచి లక్ష్యాలు విద్య ద్వారా సాధ్యమవాలి.అన్నిటికీ మూలమైన దైవస్వరూపం ప్రధానంగా నిలవాలి.కాలమే సాక్షిగా స్నేహబంధం నిలిచి జీవితం సార్థకమవాలి — ఓ దేవీ 

807. మహాప్రస్థానం.. స త త న స ర ర గ గ 10,16
 కలకాలంమ్మున్ మనోశక్తి కళలకథగా కామ్యమ్మున్ దేహమ్మున్ యేలున్ 
విలపించేబుద్ధి కష్టమ్ము విలువల కధా వాదంమ్మున్  ద్రోహమ్మున్ యేలున్ 
తలపించే స్నేహ దాహమ్ము తపములకళా తత్వమ్మున్ బోధత్వం యేలున్ 
 పలుకే బంగారమున్ కోరె పద నిసలుగన్ పాండిత్యమ్మేలున్ శ్రీదేవీ

సరళ భావం :కాలం గడిచేకొద్దీ మనిషి మనోశక్తి, కళలు, ఆశలు శరీరాన్ని నడిపిస్తాయి. కానీ కష్టాలు వచ్చినప్పుడు బుద్ధి విచారంతో నిండుతుంది; విలువలు తగ్గితే ద్రోహం పెరుగుతుంది. స్నేహం, తపస్సు, తత్వజ్ఞానం మనసును ఉన్నతంగా చేస్తాయి. మాట బంగారంలా విలువైనదై, నిజాయితీతో కూడిన పాండిత్యం ఉన్నప్పుడు జీవితం సార్థకమవుతుంది.

808.  మహాశక్తి..  య స భ జ య గ.10
సమాధానముగాయుక్తియు సమర్ధత శక్తేలున్ 
చమత్కారముగా సేవల చరిత్రత యుక్తేలున్ 
విమర్శాలయగా కాలము విధాన పరమ్మేలున్ 
మమేకమ్ము జయమ్మున్ గతి మనమ్మది శ్రీదేవీ

సరళ భావం :సమాధానంగా ఆలోచించే యుక్తి, సమర్థత మనిషికి శక్తిని ఇస్తాయి. సేవాభావంతో చేసిన పనులు మంచి పేరు తెస్తాయి. కాలం మన పనులను పరీక్షిస్తుంది. మనసు ఏకాగ్రంగా ఉంటే విజయం సాధ్యమవుతుంది. 🌸

809. మహా శ్రగ్ధర.. త జ త న స ర ర గ..16

సామర్థ్యము చూపకాలమ్ము సమయమున సంసారమున్ శోధనేలున్ 

 సామాన్యము తెల్పగల్గేటి వినయ దయవిశ్వాసమున్ సాధనేలున్ 

ప్రామాణ్యము వృత్తిబట్టేను ప్రభ లగతి ప్రాధాన్యతన్ ప్రేమయేలున్ 

 క్షేమమ్ము సమాధనమ్మేను సకలసమసంక్షేమ సౌఖ్యమున్ దేవీ

809. మహాశ్రగ్ధర – భావం :దేవీ మానవుని లీలలు అంటూ తెలిపే మనిషి సామర్థ్యం కాలానుసారం పరీక్షకు వస్తుంది. వినయం, దయ, విశ్వాసం వంటి గుణాలు సాధనతో పెరుగుతాయి. వృత్తి, ప్రవర్తన మన విలువను నిర్ణయిస్తాయి. సమతా భావం, సమాధానం ఉన్నప్పుడు అందరికీ క్షేమం కలుగుతుంది.

810.రాజహంస వృత్తం....త త త త త త త త గగ ....13  యతి

శ్రీరామ నీనామ మెంతో రుచీ రాగ శ్రీ ప్రేమ మోహమ్ము దాహమ్ము  ధర్మమ్ముదేవీ 

శ్రీ రాగమే జేయగా నాశ శ్రీకార శ్రీ లక్ష్య  తత్వమ్ము మార్గమ్ము సత్యమ్ము దేవీ 

శ్రీరంజితమ్మేను దేహమ్ము శ్రీలక్ష్యశ్రీ శక్తి ప్రమోదంబు నేపొంద కాలమ్ముదేవీ 

శ్రీరమ్యతా శాంతి సౌభాగ్య మొందేటి శ్రీ దీక్ష శ్రీశ్రావ్య శ్రీ దేవ శ్రీలక్ష్మి మమ్మేలు దేవీ

810. రాజహంస వృత్తం – భావం :అమ్మవార్లతో అవేంకటేశ్వరుడు  రాముని గూర్చి ఏవిధముగా తెలిపే శ్రీరాముని నామం మధురమైనది; అది ప్రేమ, భక్తి, ధర్మాన్ని పెంచుతుంది. ఆ భక్తి జీవితం లో సత్యమార్గాన్ని చూపిస్తుంది. దేవుని కృపతో శాంతి, సౌభాగ్యం, ఆనందం మన జీవితంలో కలుగుతాయి.

 811..సంభోధ (జ త న స గ గ..9)

సహాయమున్ కోరుటయు సహనమ్మేలే, చరిత్ర తెల్పేది సహజ సమరమ్మమేలే 

విహారమే ప్రేమమగు వినయమ్మేలే, తరంబు మార్పేను సమత శభధంమేలే 

మహా మయమ్మున్ విధిగ మనస య్యేలే, విరాజ మౌనంబు సహ విజయం మేలే 

ప్రహాసనమ్మే ననకు ప్రియ శ్రీదేవీ, చిరాకు లేనట్టి వర జిత శ్రీదేవీ 

811. సంభోధ – సరళ భావం :సహాయం కోరడం సహనాన్ని పెంచుతుంది. జీవితం సహజమైన పోరాటాల ద్వారా మనకు పాఠాలు చెబుతుంది. ప్రేమతో కూడిన వినయం మనసుకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. కాలం మారినా సమతా భావమే మంచి మార్గం. జీవితంలో మాయలు ఉన్నా మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటే విజయం సాధ్యమవుతుంది. చిరాకు లేకుండా సంతోషంగా ఉండటం మంచిదని కవి ప్రియమైన శ్రీదేవిని సంభోదిస్తూ చెబుతున్నాడు. 🌸

812."ధూమ్రాలీ -- య య మ గ..యతి /8..

పరీక్షిoపనేలన్ చెప్పాగల్గున్, ప్రధానంబుజూపుల్ ప్రాబల్యంబున్ 

పరాకేలమీకున్ తప్పా నొ ప్పున్, చిదానందమేనున్ సాచేష్టల్ గన్

నిరాడంబరమ్మున్ సానిత్యమ్మున్ విధానంబు యేనున్ ప్రవీణ్యంబున్ 

స్వరాగమ్ము విశ్వాసశ్రీదేవీ, సదాన్యాయమేనున్ గా శ్రీదేవీ

సరళ భావం : 🌸అమ్మ మహిమను పూర్తిగా పరీక్షించి చెప్పడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. ఆమె కృపా దృష్టి చాలా బలంగా ఉంటుంది. ఆమె అనుగ్రహం లేకుండా మన ప్రయత్నాలు సఫలం కావు.శ్రీదేవి నిరాడంబర స్వరూపిణి. ఆమె మనకు నిత్యమైన మార్గాన్ని చూపి, సత్కార్యాలలో ప్రవీణతను కలిగిస్తుంది. ఆమెపై ఉన్న విశ్వాసమే మనకు బలం.

813..మమత..న. త. భ. త. ర. గ గ... యతి.. 7

మనసులో చిమ్మ చీకటి మార్చేది జ్ఞాన దీపమ్మున్ 

 తనువులో కూర్పు చీకటి తార్చేది ప్రేమ దీపమ్మున్ 

 అణువులో  ఆశ చీకటి మార్చేది మార్గ  దీపమ్మున్ 

 క్షణములో నోర్పు చీకటి క్షణ్తవ్య క్షామ  శ్రీదేవీ

సరళ భావం : 🌸మనసులో ఉన్న అజ్ఞాన అనే చీకటిని జ్ఞాన దీపం తొలగిస్తుంది. శరీరంలో ఉన్న కఠినత లేదా నిర్జీవతను ప్రేమ అనే దీపం తొలగిస్తుంది. జీవితం లోని చిన్న చిన్న ఆశలలో ఉండే చీకటిని సరైన మార్గం చూపే దీపం తొలగిస్తుంది. ఒక క్షణంలో కలిగే కోపం లేదా అసహనాన్ని క్షమాభావం తొలగిస్తుంది. ఈ క్షమ, శాంతి, దయలను ప్రసాదించేది శ్రీదేవియే.

814.. మయూర శారినీ.. ర జర గ.. 7

నీది నీది కాదు దేశమందున్, కాలమాయలన్ని కామ్యరీతిన్ 

నాది నీది ఒక్కటా భవమ్మున్, మాలలన్ని యేకమా మనస్సున్ 

ఏది యన్న దేహమే మనమ్మున్, సాల మానసమ్ము సాదనమ్మున్ 

వాద నేదిలేదు నమ్ము  దేవీ, తాల లేక నుండ తత్వ దేవీ 

814. మయూర శారినీ

ఈ ప్రపంచంలో “ఇది నాది – అది నీది” అనే భావం నిజం కాదు. కాలమాయ వల్ల మనుషులు అలా భావిస్తారు. జీవితం లో చూస్తే అందరూ ఒకటే. శరీరం కూడా తాత్కాలికమే. మనసును సద్గుణాలతో సాధన చేస్తే తత్వసత్యం తెలుస్తుంది. అందుకే తత్వాన్ని గ్రహించమని దేవిని ప్రార్థిస్తున్నారు.

815. మానవికావికాశ: ..త భ భ ర గ .. యతి .. 7 

కన్నుల్ దివాకర కాంతులు విశ్వమందున్ 

మిన్నుల్ విరాజలి మేనులు సర్వమందున్ 

మన్నున్ సహాయము మానస నేస్తమందున్ 

తెన్నుల్ విధించుమ తేర్చు సుఖమ్ము దేవీ  

815. మానవికా వికాశ

సూర్యుడి కాంతి ప్రపంచమంతట వెలుగును ఇస్తుంది. అలాగే మంచి మనుషుల మహిమ కూడా అందరికీ కనిపిస్తుంది. భూమి మనకు ఆధారంగా ఉన్నట్లు, మనసుకు మంచి స్నేహితులు సహాయంగా ఉంటారు. ఓ దేవీ! మాకు సుఖమార్గాన్ని చూపి జీవితం సరిచేయమని ప్రార్థిస్తున్నారు. 🌹

816 .. మాణిక్య .. మ జ జ గ గ .. యతి ..7 

ఇష్టమ్మౌను కాల హితమ్ము వల్లన్, ప్రాణమ్మేను సాధ్య ఫలంబుగానున్ 

కష్టమ్మౌను సాస్త్ర  కథల్లె మెల్లన్, జ్ఞానమ్మున్ శుభంబు గణంబుగానున్ 

నష్టమ్ముల్ యనేవి నయాన మెల్లన్, వైనంబున్ సహాయ వరంబు గానున్ 

దృష్టాంతమ్ముగాను దృడత్వ దేవీ, ధ్యానంబున్ విధాన దయావిధానమ్ 

816. మాణిక్య

కాలం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు కోరికలు నెరవేరి జీవితం సార్థకమవుతుంది. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు శాస్త్రజ్ఞానం, అనుభవం మనకు మార్గం చూపుతాయి. నష్టాలు వచ్చినా అవి మనకు పాఠాలుగా మారి ముందుకు నడిపిస్తాయి. ధ్యానం, ధైర్యం, దయతో జీవిస్తే జీవితం స్థిరంగా సాగుతుంది అని దేవిని ప్రార్థిస్తున్నారు.

817.. ముగ్దక.. య మ న న ర ర గ గ..7, 14

నిదానం ప్రాధాన్యం నిజము తెలుపు సన్నిదానమ్ము నీలీలల్ 

ప్రధానం ప్రాముఖ్యం పలుకు మలుపు దీపమై స్నేహమై లీలల్ 

 విధానం సామాన్యం వినయ కృపయు విద్యగా దైవమై లీలల్ 

 కథా ఓర్పే జీవం కనికరమగు కామ్యమై భవ్య శ్రీదేవీ

817. ముగ్దకని

దానం (ఆలోచనతో వ్యవహరించడం) జీవితం లో చాలా ముఖ్యమైనది; అది నిజాన్ని తెలియజేస్తుంది. మంచి మాటలు, స్నేహం మనసుకు వెలుగులా ఉంటాయి. వినయం, కరుణ, విద్య ఇవి మనిషిని దైవస్వరూపంగా మార్చుతాయి. ఓర్పు, కనికరం ఉంటే జీవితం అందంగా, శ్రేయస్కరంగా మారుతుంది అని దేవిని స్మరిస్తున్నారు. 🌹

818 .. రణసూర .. మ స శర  ర మ .. యతి.. 11 

సామర్ధ్యమ్ము కధే మనసౌయే సరాగమ్ముగా సంతోషమ్ 

ప్రామాణ్యమ్ము విధీ విధమౌనే ప్రధానమ్ముగన్ 

కామమ్ము గనుటే బలమౌనే విధానమ్ము గా సందర్భమ్   

సామాన్యమ్ము నిధీ పరమౌనే సహాయముగా శ్రీదేవీ

818. రణసూర

మనసులో ఉత్సాహం, సామర్థ్యం ఉంటే జీవితం ఆనందంగా సాగుతుంది. విధి, నియమం మనకు మార్గం చూపుతాయి. కోరికలు కూడా సందర్భానుసారం మనిషిని ముందుకు నడిపిస్తాయి. సంపద, సహాయం వంటి వాటితో జీవితం సాధారణంగా సాఫీగా సాగాలని దేవిని ప్రార్థిస్తున్నారు.

819. మహాప్రస్థానం.. స త త న స ర ర గ గ 9,16

 కలకాలమ్మున్ మనోశక్తి కళల కథగన్ కామ్యమున్ దేహమున్ యేలున్ 

విలపించున్ బుద్ధి కష్టమ్ము విలువల కధా వాదమ్మున్ ద్రోహమ్మున్ యేలున్ 

తలపించే స్నేహ దాహమ్ము తపములకళా తత్వమ్మున్ బోధత్వమ్ యేలున్ 

పలుకే బంగారమున్ కోరె పదనిసలుగన్ పాండిత్యమ్మేలున్ శ్రీదేవీ

819. మహాప్రస్థానం

మనిషి మనోశక్తి, శరీర శక్తితో కోరికలు నెరవేర్చుకోవాలని ప్రయత్నిస్తాడు. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు బుద్ధి బాధపడుతుంది; వాదాలు, విభేదాలు కూడా కలుగుతాయి. స్నేహం, తపస్సు, తత్వజ్ఞానం మనకు నిజమైన బోధన ఇస్తాయి. మంచి మాటలు, జ్ఞానం మనిషికి పాండిత్యాన్ని తెస్తాయి అని దేవిని స్మరిస్తున్నారు.

820.  మహాశక్తి..  య స భ జ య గ.9

సమాధానముగాయుక్తియు సమర్ధత శక్తేలన్ 

చమత్కారముగన్ సేవల చరిత్రత ముక్తేలన్ 

విమర్శా లయగన్ కాలము విధానపరమ్మేలన్ 

మమేకమ్ము జయమ్మున్ గతి మనమ్మది శ్రీదేవీ

820. మహాశక్తి

సమస్యలకు సమాధానం ఇవ్వడానికి యుక్తి, సామర్థ్యం అవసరం. సేవా భావంతో చేసిన పనులు గొప్ప చరిత్రను సృష్టిస్తాయి. కాలం, పరిస్థితులను పరిశీలించి సరిగా ఆలోచించాలి. మనసు ఏకాగ్రంగా ఉంటే విజయానికి దారి దొరుకుతుంది అని దేవిని ప్రార్థిస్తున్నారు. 🌹

821. మహా శ్రగ్ధర.. త జ త న స ర ర గ..16

సామర్థ్యము చూపకాలమ్ము సమయమున సంసారమే శోధనేలున్ 

 సామాన్యము తెల్పగల్గేటి వినయ దయవిశ్వాసమే సాధనేలున్ 

ప్రామాణ్యము వృత్తిబట్టేను ప్రభ లగతి ప్రాధాన్యతే ప్రేమయేలున్ 

 క్షేమమ్ము సమాధనమ్మేను సకల సమసంక్షేమ భాగ్య శ్రీ దేవీ

🌿 సరళ భావం

జీవితంలో మనిషి సామర్థ్యం కష్టకాలాల్లోనే తెలుస్తుంది; సంసారం ఒక పరీక్షలాంటిది.

మనిషి గొప్పతనం అతని వినయం, దయ, విశ్వాసం ద్వారా తెలుస్తుంది; ఇవే నిజమైన సాధన.

వ్యక్తి విలువ అతని వృత్తి, ప్రవర్తన, ప్రేమ ద్వారా తెలుస్తుంది.

మనసులో శాంతి, సమాధానం, సమత్వం ఉంటేనే నిజమైన క్షేమం కలుగుతుంది.

అది అంతా శ్రీదేవి కృప వల్లనే సిద్ధిస్తుంది. 🌹

822  మలయ సురభి: మ న న మ..8

 మలయ సురభి –

ఏదైనా ఒకటని యన మార్గమ్మే, సామాన్యంబు సహన సమ ధర్మంబున్

చేదైనా పలుకుల చెలి దాహమ్మే, ప్రామాణ్యంబు పదము పలుసౌఖ్యంబున్

బాధైనా పలుకుల భవ బంధమ్మే, కామత్త్వంబు గతి విధి పద మాధుర్యమ్

పొందేదన్న ధనము పొడ మార్గంబున్ క్షేమంబున్ విలువల కళ శ్రీదేవీ

🌿 సరళ భావం

మనిషి జీవితంలో సరైన మార్గం సహనం, సమత్వం, ధర్మం కలిగి ఉండడమే.

కొన్ని మాటలు చేదుగా అనిపించినా అవి నిజం అయితే జీవితానికి ఉపకారమే.

జీవితంలో బాధలు కూడా మనుష్యులను బంధించే అనుభవాలే; వాటి ద్వారా మనిషి మార్గం తెలుస్తుంది.

ధనం సంపాదించడం మాత్రమే గమ్యం కాదు;

మంచి విలువలు, క్షేమం, సద్గుణాలు ఉన్నప్పుడే జీవితం సార్థకం అవుతుంది.

ఇవి అన్నీ శ్రీదేవి అనుగ్రహంతోనే సిద్ధిస్తాయి. 🌸

823. మహాప్రస్థానం.. స త త న స ర ర గ గ 9,16

 కలకాలంమే మనోశక్తి కళలకథగా కామ్యమై దేహమై ఏలే

విలపించేబుద్ధి కష్టమ్ము విలువల కధా వాదంమ్మే ద్రోహమ్మే ఏలే

తలపించే స్నేహ దాహమ్ము తపములకళా తత్వమ్మే బోధత్వం ఏలే

 పలుకే బంగారమే కోరె పద నిసలుగా పాండిత్యమ్మేలే శ్రీదేవీ

823. మహాప్రస్థానం – సరళ భావం.మనిషి మనోశక్తి, కళలు, కోరికలు కలిసే జీవితం రూపుదాలుస్తుంది.కష్టాలు వచ్చినప్పుడు మనసు బాధపడుతుంది; విలువల గురించి వాదనలు కూడా జరుగుతాయి.స్నేహం, తపస్సు, తత్వజ్ఞానం వంటి అనుభవాల ద్వారా మనిషికి నిజమైన బోధ కలుగుతుంది.చివరికి మంచిమాటలు బంగారం లాంటివి; నిజమైన పాండిత్యం కూడా అదే.

824.  మహాశక్తి..  య స భ జ య గ.9

సమాధానముగాయుక్తియు సమర్ధత శక్తేలే

చమత్కారముగా సేవల చరిత్రత ముక్తేలే

విమర్శాలయగా కాలము విధాన పరమ్మేలే

మమేకమ్ము జయమ్మే గతి మనమ్మది శ్రీదేవీ

824. మహాశక్తి – సరళ భావం..సమస్యలకు సమాధానం రావాలంటే యుక్తి, సమర్థత, శక్తి అవసరం.సేవచేసే జీవితం గొప్పదై విముక్తి మార్గంగా మారుతుంది.కాలం మన పనులను పరిశీలిస్తూ విమర్శలతో మనల్ని సరిచేస్తుంది.మనసు ఒక్కటై నడిస్తే విజయం సిద్ధిస్తుంది — అది దేవి కృప.

825. మహా శ్రగ్ధర.. త జ త న స ర ర గ..16

సామర్థ్యము చూపకాలమ్ము సమయమున సంసారమేశోధనే లే

 సామాన్యము తెల్పగల్గేటి వినయ దయవిశ్వాసమేసాధనే లే

ప్రామాణ్యము వృత్తిబట్టేను ప్రభ లగతి ప్రాధాన్యతే ప్రేమయే లే

 క్షేమమ్ము సమాధనమ్మేను సకలసమసంక్షేమ సౌఖ్యమే దేవీ

825. మహా శ్రగ్ధర – సరళ భావం.మనిషి సామర్థ్యం నిజంగా కనిపించేది కష్టకాలాల్లోనే; సంసారం ఒక పరీక్షలాంటిది.వినయం, దయ, విశ్వాసం వంటి సద్గుణాలు జీవితం లో నిజమైన సాధన.వ్యక్తి విలువ అతని వృత్తి, ప్రవర్తన, ప్రేమ ద్వారా తెలుస్తుంది.శాంతి, సమత్వం, సమాధానం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే సంపూర్ణ క్షేమం సిద్ధిస్తుంది — అది దేవి అనుగ్రహం.

826. తన్వి.. భ త న స భ భ న య.. యతి.. 12

 ఏమని చెప్పేది మనసు కళ - యే దైనను జీవమగుటేగా 

 ఆమని యిచ్చాను పలకు కళ - ఆ మార్గమువేదమగుటేగా 

క్షామము మాపేటి వయసు కళ - క్షా త్రమ్మున క్షేమమగుటేగా 

నామము యేదైన సుఖము కళ - నమ్మేదగు ప్రేమగతి దేవీ 

826. తన్వి – సరళ భావం..మనసు ఏం చెప్పినా జీవితం ఒక అనుభవమే.మనిషి చెప్పే మాటలు కూడా అతను నడిచే మార్గాన్ని తెలియజేస్తాయి; అది వేదమార్గంలా మారవచ్చు.కాలం, వయస్సు, కష్టాలు వచ్చినా ధర్మంతో నడిస్తే క్షేమం లభిస్తుంది.ఏ పేరు ఉన్నా నిజమైన సుఖం నమ్మకమైన ప్రేమలోనే ఉంటుంది — అది దేవి కృప.

827. మాలినీ.. న. న. మ. య య.. యతి. 9

ప్రణయ జగతిలోనన్ - బంది గా జేయ దేవీ 

 వినుము మధురమై యీ - ప్రేమ గీతమ్ము దేవీ 

 మనకు మనమె గాదా - మాధురిన్ నీవె దేవీ 

 క్షణము క్షణము తోడన్ - శాశ్వతమ్మౌ ను దేవీ

827. మాలినీ – సరళ భావం..ప్రేమలో మనసు బంధింపబడినట్లు అనిపిస్తుంది.ఆ ప్రేమ మధురమైన గీతంలా అనుభూతి ఇస్తుంది.మనసుకు నిజమైన ఆనందం మనలోనే ఉంటుంది; అది దేవి అనుగ్రహం.ప్రతి క్షణం కలిసి ఉండే ప్రేమే శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది.

828. అష్టమూర్తి..మ న త స ర భ జ య.. యతి. 8,16

మిధ్యావాదమున సామీ విభవమే సాధనమ్మున్ జపమ్ముగు శక్తీ 

దధ్వాన్నప్రియ మనో ధార్మికజయం మార్గ విద్యా తపమ్ముగు యుక్తీ 

వద్యార్హమ్మగుట యేవాసమగుటే విశ్వభావమ్ము యుగమ్మగు ముక్తీ 

గద్యాపద్యముల భాగ్యమ్ముగనే విద్య కాలమ్ము ప్రధానము దేవీ

828. అష్టమూర్తి – సరళ భావం..అసత్యం కాదు, నిజమైన సాధనతోనే శక్తి లభిస్తుంది.ధర్మం, విద్య, తపస్సు కలిసి మనసుకు విజయ మార్గం చూపుతాయి.విశ్వభావంతో జీవిస్తే ముక్తి మార్గం తెలుస్తుంది.గద్య, పద్యాల ద్వారా విద్యను పంచడం కూడా కాలానికి అవసరమైన గొప్ప కార్యం — అది దేవి కృప.

829. భుజంగవిజ్రుoభిత.. మ మ త న న న ర గ గ..8-18

ప్రాణమ్మున్ సామర్ధ్యమ్మున్ ప్రార్ధన మదియు కలలగు ప్రభా వమే పాశమ్ 

దానమ్మున్ ధర్మమ్మున్ దాత సమయ సుఖమగు విధి తపమ్ముగా జీవమ్ 

జ్ఞానమ్మున్ పొందెందున్ విజ్ఞానము గను సకలమగు జపం శుభమ్మేనున్ 

మానమ్మున్ సూత్రమ్మున్ గామాయ చరితము కళలుసుమ యుక్తి శ్రీదేవీ

829. భుజంగవిజృంభితసరళ భావము : 🌿ప్రాణశక్తి, సామర్థ్యం, ప్రార్థన, కలలు – ఇవన్నీ కలిసి జీవితం ఒక ప్రభావంగా మారి మనిషిని బంధిస్తాయి.దానం, ధర్మం చేయడం వల్ల దాతకు సమయానుసారంగా సుఖం కలుగుతుంది; అదే జీవన తపస్సు.జ్ఞానం పొందాలంటే విజ్ఞానం, జపం వంటి సాధనల ద్వారా శుభఫలితాలు వస్తాయి.మానం, జీవనసూత్రం, లోకమాయలను తెలుసుకొని యుక్తితో జీవించడం శ్రీదేవి కృప.

830. మంగళమహాశ్రీ.. భ జ స న భ జ స న గ గ.. యతులు 8,16

పాఠమును చెప్ప నుపయోగమును పొందెడి ప్రధాన  భవమే విధిగ తీర్పుల్ 

పీఠమును పొందదుప యోగమగు విద్యల ప్రభావ సమయమ్మగుట నేర్పుల్ 

పాఠమె మనస్సు ఉపయోగముయె పాశయు ప్రబంధము గనే సహన మార్పుల్ 

పీఠమును పొంద యపవాదముగనేవిధి విధాన ధనమే ప్రజలు దేవీ

830. మంగళమహాశ్రీసరళ భావము : పాఠాలు నేర్చుకోవడం వల్ల జీవనంలో ఉపయోగం తెలుస్తుంది; అది విధి తీర్పుల్లా మార్గం చూపుతుంది.విద్యను సరిగ్గా ఉపయోగించగలిగితే గౌరవమైన స్థానం (పీఠం) పొందవచ్చు.పాఠం మనసును మార్చి సహనాన్ని పెంచుతుంది; ప్రబంధాలు కూడా ఆలోచనకు మార్పు తెస్తాయి.కాని కొందరు అపవాదాలు చేసి కూడా పీఠాలు పొందుతారు; అది విధి విచిత్రం.

831.వరాహ.. మ న న న న న న  హ గ గ.. 9..15

సేవాభాగ్యము సమయ సహనపు పలు సరి గమలు గను సాధ్య మేలే

భావావేశము తెలుప భవపరమగు పదముల కళలు విశ్వ మాయే 

నావాక్యమ్ములును చదవ గలుగు మదిన సహజ మగుట నేస్త మేలున్ 

యేవాక్కు స్థితిగనిజయ విజయమును తెలుపగలుగుట యే ను దేవీ

831. వరాహ.సరళ భావము :సేవ చేయడం ఒక భాగ్యం; సమయం, సహనం ఉంటే అనేక పనులు సాధ్యమవుతాయి.భావావేశంతో చెప్పే పదాలు కూడా లోకమాయలో భాగమే.నా మాటలను చదివి అర్థం చేసుకునే మనసు సహజంగా ఉంటే స్నేహం బలపడుతుంది.మాటల స్థిరత్వం ఉంటేనే నిజమైన విజయం, గౌరవం తెలుస్తాయి.

🌺 

870. ఘన శ్రీవృత్తము

(స భ భ భ భ భ భ గ గ — యతి 13)

కథగా మారెను కానిది యైనది │ కాలముతోఁడగుటేనే

వ్యధలే జేరును మూలము ముఖ్యము │ వాక్కులు బంధముగానే

మదిలో జేరిన శబ్దములన్నియు │ మానస మార్పులుగానే

విధిలో నేస్తము యోగము పొందుట │ వీనులవిందుగ దేవీ

భావసారం:కాలమే నిరాకారాన్ని కథగా మలుస్తుంది.వాక్కులే బంధాలకు మూలం.మనసులోని శబ్దాలే మార్పుల కారణం.విధిలో స్నేహరూప యోగమే ఆనందస్వరూపం.

871. ఇంద్ర విమానము

(భ త న మ భ న న గ గ — యతి 13)

మార్గము చూపింతువు దయతోడన్ │ గామాక్షి పదములు వదల నేనో

దుర్గము నైనాగతికల మార్గమ్మున్ │ దూతల కరుణ కథలుగానో

స్వర్గము నిత్యంబు గమనతత్త్వంబున్ │ సాధన లక్ష్యముగానో

దుర్గతులైనన్ మముబడలింపున్ │ ప్రత్యూహమునను గొనుము దేవీ

భావం:

దేవి దయతో మార్గదర్శిని.

కష్టమార్గంలో కరుణే దూత.

సాధనమార్గమే స్వర్గతత్త్వం.

ప్రత్యూహాలను తొలగించమని ప్రార్థన.

872. ప్రహ్లాద

(స భ స భ స భ ర గ — యతి 7,13)

గతినీవే కథగ కదిలే │ జయగమనమ్మున్ నిను గొల్చుచుందున్

స్థితి నీవే భయసెగలేలే │ సహసిరులే శాంతమనంబుతోడ్‌న్

శృతి నీవే నిజదృతిగా │ మానసహృదయంబున్ సమరమ్ముగానున్

మతి నీవే విధిమయమై │ భాగ్యముమలుపే బాధ్యతబంధమున్ దేవీ

భావం:గతీ, స్థితీ, శృతీ, మతీ — అన్నీ దేవి తత్త్వమే.భయాన్ని జయంగా మార్చేది శాంతి.మనస్సులోని సమరాన్ని జ్ఞానం సమీకరిస్తుంది.విధి మలుపుల్లో బాధ్యతే భాగ్యం.

873. చూతకంజ

(స మ ర స భ ర ర గ — యతి 13,19)

క్షణమన్న స్వేచ్ఛాసేవలన్న మతీ │ కార్యము సత్యయుక్తమ్ సహాయమ్

గుణమున్న తన్మాయారూపమై విధిగా │ గుర్తుగ సర్వమూ శూన్యమౌనున్

మనమార్గమ్మున్ ప్రేమాసుఖమ్ముగనే │ మానసమ్మున్ సుధామాధవమ్మున్

గణమేదైన సామాన్యసహనమ్ గమ్యము │ సాధనే కర్మ దేవీ

భావం:స్వేచ్ఛ సేవగా మారాలి; కార్యం సత్యయుక్తం కావాలి.గుణమూ మాయారూపమే; అంతిమంగా శూన్యత సత్యం.ప్రేమే మనమార్గ సుఖం.సహనమే సాధనకు గమ్యం.

874. పరిధానీయం

(న న భ త జ య స గ గ — యతి 10,16)

నవ వికసిత భావము │ నాట్యమ్మగుటే నమస్కారముగా సేవల్

సవరణలగు సభ్యత │ సాహిత్యముగాను సహాయమ్మగుటే బంధమ్

వివరణగను లక్ష్యము │ విద్యౌన సమర్థ వినోదం విజయమ్మున్ గాన్

భవితగమనమేవిధి │ భావమ్మగుటే ప్రభావమ్ము గనే శ్రీదేవీ

భావం:వికసించిన భావమే నాట్యరూప సేవ.సభ్యత సాహిత్యంగా బంధాలను నిర్మిస్తుంది.సమర్థ విద్య లక్ష్యస్పష్టతనిస్తుంది.భావమే భవితవ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

🌺

875. విశేష కదళితం

(న న మ మ జ జ జ గ గ — యతి 10, 19)

కలలు కలుగు కావ్యమ్మున్ కాలమ్మున్ │ గుణాల విధాల గళమ్ముగానున్

థలుకు మెరపు సంతోషమ్ తత్త్వమ్మున్ │ వినమ్ర జగాన థలక్కుగానున్

పలుకు వలన స్నేహమ్మున్ పాఠ్యమ్మున్ │ సమాన సుశాంతి ఫలమ్ముగానున్

విలువలు గన మాధుర్యమ్ విశ్వాసమ్ │ జయమ్ము ఫలమ్ము మెరుంగు దేవీ

భావసారం:కవిత్వంలో కలలు కాలంతో పరిపక్వమవుతాయి.వినమ్రత తత్త్వాన్ని మెరిపిస్తుంది.మంచి మాట స్నేహాన్ని పెంచుతుంది.విలువలు, విశ్వాసం — ఇవే నిజమైన విజయఫలాలు.

876. భస్త్రావిస్తరణం

(మ స భ న జ ర స గ — యతి 15)

దాహమ్మున్ వరవిద్యాగతి యగుట ప్రభోధభావమున్ పెనుమార్పే

దేహమ్మున్ సమదాహమ్మగుట కళవిరోధమాపగన్ క్షణనోర్పే

స్నేహమ్మున్ సమయాసాధ్యము పలుకులరాశి సేవగన్ రుణతీర్పే

మోహమ్మున్ జయవాంఛా ఫలమగుట సకామబుద్ధిగన్ విధిదేవీ

భావసారం:జ్ఞానం దాహాన్ని దివ్య మార్పుగా మలుస్తుంది.సమత్వం అంతర్గత కలహాలను శమింపజేస్తుంది.స్నేహం సేవారూపంలో ఋణాన్ని తీర్చుతుంది.మోహం జయించకపోతే ఆశలు బంధమవుతాయి.🌺

877. దండికా

(య య య య య య య గ — యతి 13)

త్రిలోకాలకున్ శ్రేయమున్ గూర్చు దేవీ │ త్రిలోకాజ్ఞ భావమ్ము నిత్యమ్మున్

త్రిలోకాధినాధుల్ ప్రియంబున్ త్రిదేవీ │ ద్విదేహామదిన్ విద్యవిశ్వాసమ్

ప్రలాపంబులన్ ప్రేమవర్షించ గల్గే │ ప్రధానంబుగన్ కాలధర్మంబుగాన్

ఫలాపేక్షసాధ్యమ్ము లక్ష్యమ్ముగానే │ ప్రభావాదయావిద్య శ్రీదేవీ

భావం:మూడు లోకాల శ్రేయస్సును కోరే దేవి —కాలధర్మమే ప్రధానమని, ఫలాపేక్షకన్నా కర్తవ్యమే లక్ష్యమని ఉపదేశిస్తుంది.ప్రేమవర్షం కురిపించే విద్యా, దయా స్వరూపిణి.

878. వాసకలీలా

(భ మ స త య భ మ గ — యతి 10, 16)

పాపము మూలమ్మున్ మనసే │ పాశమ్మగు నీడే పాలన సేవింతున్ నా

తాపము సద్భావమ్మగు నిత్యా │ భారమేయగు దాహమ్మున్ గాన్

నా పతి వేషమ్ముల్ వలెనే │ నాశక్తియు బంధం నాదగు సర్వమ్మున్ గాన్

దీపము కాంతీనీడలుగా │ దివ్యత్వసహాయమ్ తిష్ఠగనే శ్రీదేవీ

భావం:పాపానికి మూలం మనసే; అది పాశంలా బంధిస్తుంది.సద్భావమే తాపాన్ని శాంతిగా మార్చుతుంది.బంధాలు మనమే ధరించిన వేషాలవంటివి.దీపం లాగా దేవి కాంతి–నీడల మధ్య దివ్యత్వాన్ని నిలబెడుతుంది.

879. సారీసుందరి

(స స భ స త జ య — యతి 13)

సహనమ్ము గతి భాగ్యము సమయసాధ్యమ్ము గనౌను శుశాంతిన్

దహనమ్ము గతి దోషవిధిగా దాహము గనౌను శుకాంతిన్

అహమే బ్రతుకైనాదియు కథగా ఆశలు గనౌనుగ దారిన్

ప్రహసమ్ము గతి కాలగమనం పాఠ్యమ్ము గనౌనులే దేవీ

భావం:సహనం శాంతిని ఇస్తుంది.దహనమై కోపం దోషమై దాహం పెంచుతుంది.అహంకారంతో బ్రతికే జీవితం ఆశల కథగా మారుతుంది.కాలగమనమే మనకు ఉపదేశమని దేవిని ప్రార్థన.

880. పుష్ప సమృద్ధా

(భ మ న భ న న న గ గ — యతి 13)

నేస్తముగా నీకున్ మనసు బాధ్యత నియమవిధిగను నిరతంబున్

నేస్తముగా సేవలెన్ను రకాలగు నిజము తెలుపుటకు సుఖంబున్

నేస్తముగా కార్యమ్మున్ గుణాన్విత నియమముగను సకలంబున్

నేస్తముగా నీ మూర్తిగని దివ్యనిగమ శుభఝరులు దేవీ

భావం:మనసు స్నేహంతో నియమబద్ధంగా ఉండాలి.సేవలు సత్యబద్ధంగా చేయాలి.కార్యాలు గుణపూర్వకంగా నిర్వహించాలి.దేవి రూపం వేదసారం వంటి పవిత్రజలధార.

881..మహాప్రస్థమ్.. స త త న స ర ర గ గ.. యతి, 9,16

సుగుణమ్ముల్ స్వేచ్ఛ నిచ్చే సు మధురము సదా సూత్రభక్తీదృ శక్తిన్ 

పగలే సేవల్ సువిద్యల్ పరిగణ ప్రతిబా పాఠ్యమున్ సాధనన్ జీవమ్ 

యుగమే సాహిత్య సౌభాగ్య సహనముగనే యున్నసంస్కారమున్ గౌరీ 

తగుచైతన్యంబునున్ దత్త మిడుమ సమతా దాక్షి సర్వేశ్వరీ దేవీ 

భవం 

→ సద్గుణాలు మనసుకు స్వేచ్ఛను ఇస్తాయి. భక్తి అనే సూత్రశక్తి జీవితం మధురంగా మారుస్తుంది.→ సేవ, విద్య, ప్రతిభ — ఇవన్నీ జీవన సాధనాలే.యుగమే సాహిత్య సౌభాగ్య సహనముగనే యున్న సంస్కారమున్ గౌరీ→ యుగాల పాటు నిలిచేది సాహిత్యసౌభాగ్యం, సహనం, సంస్కారం — ఇవన్నీ నీ అనుగ్రహమే గౌరీ!→ సమతా భావంతో కూడిన చైతన్యాన్ని ప్రసాదించు ఓ సర్వేశ్వరి!---

882..మంధరం.. న ర న న భ భ భ గ గ.. యతి..13

సమయ తృప్తియే సకల శుభము సాధన శోధన సంఘము నందే

సమర బుద్ధియే విధిగ భవము సాహస లక్ష్యము సంపద నందే 

ప్రముఖ వాసులెల్లరును సమయ పాఠము కైతపియిoతురే యెప్డున్

అమలు నన్నదే దియన సహజ ఆశయ ఆశల చుట్టును దేవీ

భావం 

→ సమయపాలన, తృప్తి — ఇవే శుభఫలాల మూలం. సాధన, శోధన సమూహంలోనే అభివృద్ధి.→ జీవితమే ఒక సమరం. ధైర్యబుద్ధి ఉంటే లక్ష్యం, సంపద రెండూ సిద్ధిస్తాయి.→ గొప్పవారందరూ సమయశాసనం నేర్చుకొని ఆచరిస్తారు.→ ఆశలు సహజమే, కాని వాటిని అమలులో సత్యంగా నిలపాలి — దానికి నీ అనుగ్రహం కావాలి దేవీ!

🌼

883..పద్మకం.. న స మ త త గ గ.. యతి.. 10

తలచెదను నీ మూర్తిన్ నా ధ్యానంబు నందెప్డు గౌరీ 

పలికెదను నీస్తోత్రంబున్ పాశమ్ము బంధమ్ము గానే 

కళలను సదా నందంబున్ కా లమ్ము గమ్యమ్ము గానే 

పిలిచెదమదిన్ శ్రీమాతా ప్రేమంబు తోనేను దేవీ

భవం 

తలచెదను నీ మూర్తిన్ నా ధ్యానంబు నందెపుడు గౌరీ→ ఓ గౌరీ! నేను ఎప్పుడూ నా ధ్యానంలో నీ రూపాన్నే తలుచుకుంటాను.పలికెదను నీ స్తోత్రంబున్ పాశమ్ము బంధమ్ము గానే→ నీ స్తోత్రాన్ని జపించినపుడు లోకబంధాలు, పాశాలు కరిగిపోతాయి.కళలను సదా నందంబున్ కాలమ్ము గమ్యమ్ము గానే→ నీ అనుగ్రహంతో జీవనకళలు ఆనందమయంగా మారి, కాలమే పరమగమ్యంగా అనిపిస్తుంది.పిలిచెద మదిన్ శ్రీమాతా ప్రేమంబు తోనేను దేవీ→ ఓ శ్రీమాతా! నేను నిన్ను ప్రేమతో పిలుస్తాను.

884..శాయినీ.. న స జ భ జ గ గ.. యతి..10

 స్థిరమగుట శక్తియుక్తి చింతలుగనౌను నేడున్ 

నరునిగ భవంబుదక్క నమ్రతను గల్గియుండన్ 

దొరకుసుఖమే భయమ్ముదీక్షల మనస్సు గానున్ 

గరకు విధి ప్రజ్ఞ నిచ్చి గాచెదవు నీవు దేవీ

🌼 తాత్పర్యం

స్థిరమగుట శక్తి యుక్తి చింతలుగనౌను నేడున్→ నేటి కాలంలో స్థిరత్వం కోసం శక్తి, యుక్తి అవసరం.నరునిగ భవంబు దక్క నమ్రతను గల్గియుండన్→ మనిషిగా జన్మించినవాడు వినయంతో ఉండాలి.దొరుకు సుఖమే భయమ్ము దీక్షల మనస్సు గానున్→ దీక్ష, ధైర్యం కలిగిన మనసుకే నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.గరకు విధి ప్రజ్ఞ నిచ్చి గాచెదవు నీవు దేవీ→ కఠినమైన విధినైనా జ్ఞానం ఇచ్చి కాపాడేది నీవే, ఓ దేవీ!

🌼

885..అర్భకమాలా.. భ త న త న మ స గ.. యతి.. 13

నామది నెల్లప్పుడు నిను ధ్యానింతు నగజనన్ రక్షింపుమది దేవీ 

కామునిచేనిత్యముసమయానందకళలు దాహమ్మున్ విధి దేవీ 

బ్రామరి జూపింతువె గత పుణ్యంబు ఫలముగాకాలమ్మున దేవీ 

ఏమని చెప్పేది మనసు తత్త్వమ్ము యెరుక జేసేనీవిధిదేవీ 

సరళ భావం

నా మనసు ఎల్లప్పుడూ నిన్నే ధ్యానిస్తోంది. ఓ దేవీ! నన్ను కాపాడుము. జీవనంలో కలిగే కోరికలు, దాహాలు, సమయానందాలు అన్నీ నీ అనుగ్రహంతోనే సార్థకమవుతాయి.ఓ బ్రామరీ స్వరూపిణి! గత జన్మల పుణ్యఫలంగా నీ కృప లభించుగాక. కాలగమనంలో జరిగే ప్రతిదీ నీ విధియే అని తెలుసుకొంటున్నాను.ఈ మనసు ఏమని చెప్పగలదు? జీవన తత్త్వాన్ని గ్రహింపజేసేది నీవే. విధి కూడా నీ ఆధీనమే, దేవీ!

886..వీరవిమానం.. భ భ భ భ భ భ గ గ.. యతి.. 10

తల్లివి తండ్రివి నీవెకదా నిను నమ్మితి నేస్తముగానే 

అల్లిన తీగను నేనుకదా విధి గానునె కొల్చితి గౌరీ 

మల్లిన నీరుగ నేనగు మానస మంతయు నీదయ గానే 

తుల్లిన పువ్వుల మాలిక తూడుల మాదిరి నేనగు దేవీ

సరళ భావం

ఓ దేవీ! నీవే నాకు తల్లి, నీవే తండ్రి. నిన్నే స్నేహితురాలిగా నమ్ముకున్నాను. నా జీవితం ఒక తీగలాంటిది; దానిని అల్లింది విధి అయినా, నడిపించేది నీ చిత్తమే.నా మనసు మల్లెపూల సుగంధ జలంలా నీ కృపతో నిండియున్నది. నేను తులసి లేదా పువ్వుల మాలికలో ఒక చిన్న తూడులాంటివాడిని — నీ అలంకారంలో భాగమైనదానిని మాత్రమే.

 

887..తితక్షా.. భ న య న న గ గ.. యతి ..10.

తన్మయ తనముయె జీవమ్ తపన మనసు గానే 

చిన్మయ పరమగు భావమ్ చెలిమి తనువుగానే 

మన్మయ కళలగు లక్ష్యమ్ మలువు తలపు గానే 

తన్మయ పదముల పూజన్ తరుణము కళ దేవీ

887. తితక్షాసరళ భావం

జీవితం తన్మయత్వంతో నిండిన తపస్సులాంటిది. మనసులో కలిగే తపన కూడా ఆ ఆత్మస్వరూపానికే దారితీస్తుంది.చైతన్యమయమైన పరమ భావం మనతో స్నేహంలా కలిసిపోతుంది. మన కళలు, మన లక్ష్యాలు — ఇవన్నీ మనసు మలిచే తలపులే.

888..నరసింహ.. భ స జ  త న గ గ.. యతి.. 10

కోమలమగు నాదచేత కోకొల్లలుగ వరంబుల్ 

శ్యామలమగు నాట్యమాయ సేవల్ గనె మనంబుల్ 

క్షేమము కలగంగ నిచ్చు శీఘ్రమ్మగు ధనంబుల్ 

నామము తలవంగ శాంతి ధామమ్మగుట దేవీ

888. నరసింహ

సరళ భావం

ఓ దేవీ! నీ కోమల నాదం అనేక వరాలను ప్రసాదిస్తుంది. నీ శ్యామల నాట్యమయ రూపం మనసులను సేవామార్గంలో నడిపిస్తుంది.నిన్ను స్మరించిన వారికి క్షేమం, శీఘ్రఫలం, అవసరమైన సంపద లభిస్తాయి. నీ నామస్మరణే శాంతి నిలయంగా మారుతుంది.

889.. కామరరూపం.. మ ర భ న త గ గ.. యతి.. 8

వర్ణింపన్ సాధ్యమున్ సేవల గతియు నిక్కంబు నీకై 

బూర్ణంబౌ కార్యమున్ సోముని వలన సర్వంబు నీకే 

పూర్ణానందమ్ముగన్ యీపుడమిననె శక్తైన నీవే 

నిర్ణేకంబున్ విధీ మా నేపములనునె మాన్నిoతు దేవీ

భవం 

నీ సేవామహిమను పూర్తిగా వర్ణించడం సాధ్యం కాదు; మా శరణాగతి నిశ్చయంగా నీకే అంకితం.

జరిగే ప్రతి కార్యమూ చివరికి నీ కృపవల్లే ఫలిస్తుంది; అన్నీ నీ అధీనమే.ఈ భూమిలో పూర్ణానంద స్వరూపిణిగావెలుగుతున్న శక్తి నీవే.మా తప్పులను విధిగా గ్రహించి క్షమించుము దేవీ.

890.. శ్రీమతి.. ర త య స జ గ గ.. యతి.. 12

కాలమున్ బత్కంత సుధర్మంబుసకాల కామ్య మేలే 

జ్వాలగన్ జీవమ్ము జయమ్మున్ సు ప్రజా భవమ్ము యేలే 

మూలమున్ స్వార్ధమ్ము సహా యమ్మగు ముత్య మౌను గౌరీ 

జాలియున్ జూపే మనసంతావిధిజాడ్యమౌను దేవీ

భవం 

జీవితం జ్వాలలాగా ఉత్సాహంతో వెలిగితే విజయం, సంతానం, ప్రజాహితం కలుగుతాయి.స్వార్థమే మూలమైతే సహాయం కూడా క్షీణిస్తుంది; కానీ నిస్వార్థ హృదయం ముత్యంలా విలువైనది — ఓ గౌరీ!దయతో నిండిన మనసే ఉన్నతమైనది; లేకపోతే విధి జాడ్యంగా మారుతుంది — ఓ దేవీ!ధర్మం, నిస్వార్థం, దయ — ఇవే జీవిత విజయానికి మూలాలు.

891.. తారక.. స న జ జ న గ గ..యతి.. 11

మనసేగతిగను సేవ సమాన సుఖము పొందా 

క్షణమే స్థితిగను నేస్తము క్షా మకళలు తీర్చే 

ధనమేబలమగునిత్యముదారిజపముగానే 

ప్రణయమ్ముసుఖముగాసుప్రభాత జయము దేవీ

భవం 

మనసు సేవామార్గంలో నడిస్తే నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.స్నేహం క్షణంలోనే మన లోపాలను, క్షామాలను తీర్చగలదు.ధనం శాశ్వత బలం కాదు; నిత్యజపమే అసలైన ఆధారం.దేవిపై ప్రేమతో జీవితం ప్రతి ఉదయం విజయప్రభాతంలా వికసిస్తుంది..

892.. జాగ్రత్.. స న జ న భ గ గ.. యతి.. 11

పదముల్ విడువక నిన్ భరవశులై యజియిoపన్ 

కథలన్ తెలుపుచు కాలపుకళ జూపుచు సేవల్ 

మదినెంచగలుగు శక్తి సమ యశస్సగుటేలే 

విధియాటలగుటె విద్యల విలువేస్థితి దేవీ

సరళ భావం:

నీ నామపదాలను విడువక భక్తులు భరవశులై నిన్నే యజ్ఞరూపంగా సేవిస్తారు.కాలగమనంలోని కథలను వివరిస్తూ సేవల ద్వారా నీ మహిమను తెలియజేస్తారు.మనస్సు నిలిపి ఆచరించే శక్తియే నిజమైన యశస్సుకు కారణం.విధి ఆటల మధ్య విద్యల విలువను గ్రహించునట్లు అనుగ్రహించు దేవీ!

893.. అతి శాయినీ.. స స త భ జ గ గ.. యతి.. 10

 సరిజూచుట నీదేనమ్మ సఖ్యత మనస్సు దేవీ 

చిరునేస్తము నీవేనమ్మ చిత్తముయు నిమ్ము దేవీ 

తరుణాసకలమ్మున్ విద్య తన్మయమునీది దేవీ 

కరుణా కుసుమమ్మున్ శక్తి కామ్యమగుముక్తి దేవీ

సరళ భావం:

ఓ దేవీ! నా మనసును సరిదిద్దేది నీవే; నిజమైన సఖ్యత నీతోనే ఉంటుంది.చిరస్నేహితురాలైన నీవే నా చిత్తాన్ని కాపాడి నిలుపు.యౌవన సహజ విద్యలు అన్నీ నీలోనే తన్మయమవుతాయి.నీ కరుణా కుసుమమే శక్తిగా వికసించి, కోరుకున్న ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది..

894..సలేఖ.. న న మ న న గ గ యతి.. 10

తలకొని కొలుతున్ నిన్ నిత్యము మరువక దేవీ 

పలుకుల కళ పాఠ్యమ్మున్ పదనిసలగు దేవీ 

వలపుల పిలుపేజీవమ్ వయసు కళలు దేవీ 

మలుపుల వల యూహల్లే మనసు గలుగు దేవీ

సరళ భావం:

ఓ దేవీ! నిన్ను తలచుకొని నిత్యం కొలుస్తూ ఎప్పుడూ మరవకుండునట్లు అనుగ్రహించు.నా మాటలు, పాఠ్యాలు సుస్వరూపంగా ఉండునట్లు కాపాడు.

ప్రేమపిలుపులతో జీవితం కళలతో నిండునట్లు చేయు.జీవిత మలుపులలో ఊహలు కలవరపడినా, మనసు స్థిరంగా నిలిచునట్లు దయచేయు.

895..శరమాల.. భ భ భ భ స గ .. యతి .. 7 

చాచితి హస్తము జ్ఞానపు బిక్షగ దయ జూపూ

వేచితి నీకృప విద్యల మాటున కళ జూపూ 

చూచితి తృప్తిగ సూత్రపు మాయలగుట తల్లీ

గాచెద నిత్యము గ్రాహ్యపు బట్టియు మది దేవీ

సరళ భావం:

ఓ దేవీ! జ్ఞానభిక్ష కోసం నేను చేతులు చాచి నీ దయ కోరుతున్నాను.నీ కృపవల్లే విద్యా–కళల అంతర్మూలార్థం వెల్లడవుతుంది.సూత్రముల వెనుక దాగిన మాయలను గ్రహించి తృప్తి పొందుతున్నాను, తల్లీ.గ్రహించదగిన సత్యాన్ని నిత్యం కాపాడుతూ నా మనసును నీలోనే నిలుపుతున్నాను.

896..మాయావలయం .. మ భ స భ స గ.. యతి ..10  

మాయాలో కంబుయు కదిలే మార్గము గనలేమో

సాయంబున్ యన్నది మెదిలే సాక్షిని గనలేమో 

ధ్యేయంబున్ నిత్యము జరిగే దీక్షలు గనలేమో 

మాయాతీతాశరణమునిమ్మా స్థిరమున దేవీ

సరళ భావం:

ఈ మాయలోకంలో కదులుతున్న మార్గం స్పష్టంగా కనిపించదు.సహాయమని అనిపించేది కూడా నిజమైన సాక్షిగా అనిపించదు.నిత్యధ్యేయంగా చేపట్టే దీక్షల ఫలితం కూడా అనిశ్చితమే.అందుకే మాయకు అతీతమైన నీ శరణాగతినే స్థిరంగా ప్రసాదించు దేవీ!

897..సృతశిఖ ..త య స భ స గ .. యతి ..10 

సేవాభవమాయల్ భరితం శీఘ్రము మనసౌనే 

భావమ్మగు సేవాచరితం భాద్యత విధిగానే 

నీవేసహకారమ్ముగనే నిత్యము వచియింతున్ 

భావించితి నీపూజలుగా బంధము గనెదేవీ:

సరళ భావం:

సేవాభావంతో నిండిన మనసు త్వరగా పవిత్రమవుతుంది.సేవాచరిత్రే జీవన బాధ్యతగా విధిగా మారుతుంది.నీ సహకారం ఉండగా నేను నిత్యం నీ సన్నిధిలోనే ఉంటాను.నీ పూజలను భావించినపుడే బంధములు తొలగిపోతాయి, దేవీ!

898..అర్కశేషా   .. ర జ ర జ గ గ .. యతి .. 8 

**కానిదేదియన్నదో కళా ప్రభావమౌనే ** 

**రానిదన్నదేదియో రణమ్ముగమ్య మౌనే **

**మానుకున్నతీరు ప్రేమజూపురక్తి నౌనే **           

**సానుకూలమౌనులే సమమ్ముభక్తి దేవీ**

సరళ భావం:

ఏది లేదనుకున్నదీ నీ కళాప్రభావంతో సుసాధ్యమవుతుంది.ఏది రాదనుకున్నదీ ప్రయత్నరూప రణంలో సాధ్యమవుతుంది.మనసు నియంత్రించి ప్రేమను చూపినపుడే నిజమైన అనురక్తి పుడుతుంది.సానుకూలమైన మౌనచిత్తంతో సమభక్తి కలిగినవారిని దేవి అనుగ్రహిస్తుంది.

899..గోవృషస్థలితగతీ .. మ త య న గ గ ..యతి ..5 

అజ్ఞానమ్మున్ యాస యనంతమ్ముమనసౌనే   

విజ్ఞానంబున్ విద్య  వివాదమ్ము వయ సౌనే      

ప్రజ్ఞానంబున్ పాఠ్య  ప్రవేశంబు దయ గానే     

రాజ్ణీ నీపై రాగము చెప్పా గవిత దేవీ 

సరళ భావం:

అజ్ఞానం వల్ల మనసు అయోమయంతో అల్లాడుతుంది. విజ్ఞానం కలిగినపుడు విద్య గురించి వాదప్రవణత కలుగుతుంది. కానీ ప్రజ్ఞానం కలిగినపుడు పాఠ్యార్థంలో లోతైన ప్రవేశం దయవల్లనే సిద్ధిస్తుంది. ఓ రాజ్ఞీ! నీపై నా ప్రేమను కవిత్వరూపంలో వ్యక్తం చేస్తున్నాను, దేవీ!

ఇది తాత్వికంగా జ్ఞానత్రయం (అజ్ఞానం–విజ్ఞానం–ప్రజ్ఞానం) యొక్క అంతరాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.

900..పవనః .. (భ  స  స  జ  గ గ .. యతి .. 8 )

లోకభవసమేఖ్య లయా ఘ్రమున్ సహాయమ్ 

ఏగమకముగమ్యయే సమాఖ్యగానున్ 

మోక్షమనుసుదీర్ఘ మొక్కులన్ని తీర్చే 

స్వీకరసమయం వసియించు శీఘ్ర దేవీ

సరళ భావం:

సంసారరూపమైన లోకజీవనంలో కలిగే భవబంధాలను లయపరచి, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి సహాయపడే దేవి ఆమె. ఏకాగ్రభక్తితో సులభంగా గ్రహించదగిన పరమ స్వరూపిణి. మోక్షాన్ని ప్రసాదించి, భక్తుల దీర్ఘకాల ప్రార్థనలను నెరవేర్చు దయామయి.సరైన సమయములో శీఘ్రంగా ప్రత్యక్షమై కృప చూపే తల్లియే ఆమె.ఇది ముద్రణలో సంక్షిప్తంగా, స్పష్టంగా, భావపూర్ణంగా నిలుస్తుంది.

***

ఆనందమఠ్

 

[08/01, 07:01] Mallapragada Ramakrishna: *ఆనందమఠ్ -1* 

*వందేమాతరం* 

ఇప్పటికి 130 సంవత్సరాల క్రితం 1875 లో “వందేమాతరం" గేయం బెంగాలీ భాషలో రచింపబడింది. వందేమాతరం పద నముదాయానికి "భూమాత" కు అభివాదం చేయడం లేక స్తుతించడం అని అర్థం.

వందేమాతరం - అమ్మా ! నీకు వందనం అనే ఈ రెండు పదాల కలయిక యాధృచ్ఛికం కాదు. రాజకీయపు ఎత్తుగడ కూడా కాదు. శ్రావ్యతకై కూర్చిన పద్యపాదం అంతకంటే కాదు. అది మాతృభూమితో అవిభాజ్య బంధాన్ని సుస్థిరం చేస్తున్న  గౌరవాస్పదమైన సమాసం. దేశభక్తికి నమ్మకమైన ప్రతిజ్ఞ.

*సుషుప్తావస్థనుండి చేతనావస్థకు:*

ఐదు సంవత్సరాల పాటు సుషుప్తావస్థలో వున్న వందేమాతరం గేయం 1880-82 సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో వంగదర్శన్ అనే మాసపత్రికలో ధారావాహికంగా ప్రచురించబడిన "ఆనందమఠం" నవలతో చేతనావస్థకు చేరి అక్కడ ఆనందమఠంలో దీపశిఖగా నిలిచి భారతదేశ దాస్యశృంఖ లాలను బ్రద్దలు కొట్టే బలాన్ని భారతీయులకి ఇచ్చిన మహా మంత్రంగా రూపొందింది.
📖

అది 1770 వ సంవత్సరం. అప్పటికి రెండేళ్ళుగా వంగదేశాన్ని (బెంగాల్) కరువు కాటకాలు పట్టి పీడిస్తున్నవి. 1768 వ సంవత్సరంలో పంటలు బాగా పండక పోవటంతో ధాన్యం ధర విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. సామాన్య ప్రజలు నానా యిక్కట్లకూ గురికాసాగారు. కాని, నవాబు మాత్రం గోళ్ళూడకొట్టి పన్నులు వసూలు చేశాడు.

1769 వ సంవత్సరంలో తొలకరిన మంచి వర్షాలు పడినై. ప్రజల ఆనందాని కంతు లేదు. హఠాత్తుగా ఆశ్వయుజ, కార్తీక మాసాల్లో వర్షాభావం కలిగింది. ఎదిగివచ్చిన పైర్లు భూమి బెట్టతీయటంతో నిలువునా ఎండిపోయినై ఎక్కడైనా కొంచెం చెదురు మదురుగా దాన్యం పండితే దాన్ని సైనికుల కోసం నవాబు ఉద్యోగులు కొనివేశారు.

ఆ తరువాత భయంకరమైన కాటకం ప్రారంభమైంది. 1770 వ సంవత్సరంలో అసలు వర్షాలే పడలేదు. కాయకష్టం చేసి బతికే బీదాబిక్కీ బిచ్చమెత్తసాగారు కాని, వారికి బిచ్చం పెట్టే నాధుడు లేడు. అంతో యింతో భూవసతి వున్న రైతులే, తమ పశుగణాన్నీ, వ్యవసాయ పరికరాలనూ అమ్మి కొన్నాళ్ళపాటు అర్ధాకలితో బతికి, యిక చేసేదిలేక అడవిలో దొరికే దుంపలూ ఆకలములూ తినసాగారు. అవీ దొరకనిదశ రాగానే, చావసిద్ధంగా వున్న కుక్కల్నీ, పిల్లుల్ని పట్టుకుని తినసాగారు. కొందరు ఒక సోలెడుగింజలకు తమ పిల్లల్ని బానిసలుగా అమ్మేశారు.

ఈ భయంకర వాతావరణంలో అంటు రోగాలు చెలరేగినై. విషజ్వరం, కలరా, క్షయ, మసూచికలతో జనులు దిక్కులేని చావుల కు గురికాసాగారు. ఏ కొంపలోనైనా ఒకరికి కలరాగాని, మసూచిగాని సోకిందో ఆ వెంటనే రోగిని అక్కడే వదిలి బంధుగణం దూరంగా ఏ అడవికో పారిపోసాగారు. వంగదేశంలోని ప్రతి గ్రామం, పల్లెకూడా యిలాంటి దుర్భర దారుణ పరిస్థితుల్లో చిక్కి ప్రజలు నరకయాతనలు అనుభవిస్తున్నారు.
📖

అది నడివేసవి. మిట్టమధ్యాహ్నంవేళ సూర్యుడు నిప్పులు చెరుగుతున్నాడు. పద చిహ్న మనే గ్రామంలోని వీధులూ, ఇళ్ళూ ఆ వేడికి పొగలూ, సెగలూ వెలార్చుతున్నవి. గ్రామం మధ్య ఒకే ఒక రెండంతస్తుల మేడ వున్నది. తక్కిన వన్నీ పూరి ఇళ్ళు. ఆ మేడకూ, ఆ గ్రామం చుట్టూ వున్న ఎక్కువ భాగం భూములకూ యజమాని మహేంద్ర సింహుడు. మహేంద్రసింహుడంతటి ధనికుడు ఆ చుట్టుపక్కల గ్రామాలలోకూడా మరెవ్వరూ లేరు.

కరువుధాటికి తట్టుకోలేక పదచిహ్న గ్రామస్తు లందరూ ఏనాడో గ్రామం విడిచి తలా ఒక దిక్కుకూ పారిపోయారు. పోగా, గ్రామంలో వున్న ఆ మేడలో మిగిలినది మహేంద్ర సింహుడూ, ఆయన భార్య కళ్యాణీ, వారి సంతానం రెండేళ్ళ శిశువు సుకుమారీ మాత్రమే.

మహేంద్రుడూ, అతడి భార్యా ఉపవాసాల తో సగం అయారు. సుకుమారికి పాలిచ్చే ఆవు మేత లేక చావ సిద్ధంగా వున్నది. ఈ దుర్భర పరిస్టితుల్లో తామిక ఆ గ్రామంలో వుండటం క్షేమం కాదని ఆ భార్యాభర్తలు నిర్ణయించుకున్నారు.

కళ్యాణి దుఃఖాన్ని దిగమ్రింగి గోశాల వెళ్లి ఆవుపాలు తెచ్చి వాటిని వేడిచేసి బిడ్డకు పట్టింది. ఆవుకు మేతవేసి వచ్చింది.  ఇంట్లోకి వచ్చిన భార్యను చూచి "ఇలా ఎంతకాలం సాగుతుంది"? అని ప్రశ్నించాడు.

"ఇక ఎక్కువకాలం సాగదు, సాగినంత కాలం సాగించాను. ఇక బిడ్డను తీసుకొని మీరు పట్టణం వెళ్లిపోండి" అని అన్నది కళ్యాణి.

“నేను పట్టణం వెళ్లాలనుకుంటే యీ శ్రమంతా దేనికి ? పద ! ముగ్గురం వెళ్లిపోదాం, వెంటనే బయలుదేరు.” అన్నాడు మహేంద్ర.

ఇరువురి మధ్య కొద్దిసేపు చర్చ, తర్కం జరిగింది.

కళ్యాణి “పట్టణం వెళితే లాభం ఏమైనా వుంటుందా?” అంది.

మహేంద్ర “ఏమో ! అక్కడ ఎలా వుందో తెలియదు. ప్రాణరక్షణ ఉందో లేదో చెప్పలేను”.అన్నాడు.

కళ్యాణి “ముర్షిదాబాదు, కాసింబజార్, లేక కలకత్తా వెళితే మన ప్రాణాలకు రక్షణ లభిస్తుందేమో ! యీ ప్రదేశం వదిలి వెళ్లడం మంచిదేమోనని అనిపిస్తున్నది.” అంది.

మహేంద్ర “దొంగలు పడి యీ ఇంట్లో మన ధనమంతా ఎత్తుకుపోతారేమో !” అన్నాడు.

కళ్యాణి “ఎత్తుకుపోతే పోనీయండి. దొంగతనం చేయడానికి వచ్చే దొంగల్ని మనిద్దరం అపగలమా ! ప్రాణాలు వుంటే గదా డబ్బూ దస్కం ? ప్రాణాలేపోతే డబ్బు వల్ల ఏం ప్రయోజనం ? పదండి మూటముల్లె కట్టుకొని బయలుదేరుదాం. బ్రతికివుంటే తిరిగివద్దాం. అప్పుడు డబ్బును, ఆస్తిని అనుభవిద్దాం.”

మర్నాడు ఉదయం మహేంద్రుడు కొంతధనం మూటగట్టుకుని, ఇంటికి తాళాలు వేసి భార్యా బిడ్డతో రాజధాని నగరానికి ప్రయాణ మయ్యాడు. అతడు ఇంటి ప్రాంగణం దాటి వీధిలోకి వస్తూనే ఆగి వెన్నంటివస్తున్న భార్యతో “మనం రాజధాని పట్టణం చేరే లోపల కొండలూ, అడవులూ కూడా దాటవలసి వుంటుంది. రోజులు బాగాలేవు. ఎక్కడ చూసినా దారిదోపిడిగాళ్లు విచ్చల విడిగా తిరుగుతున్నట్టు రోజూ వార్తలు వింటున్నాం. ఎందుకైనా మంచిది, తుపాకీ తెస్తాను." అంటూ తిరిగి ఇంటిలోకి వెళ్లి, తుపాకీ, కొన్ని తూటాలూ తీసుకుని బయటికి వచ్చాడు.

కళ్యాణి కూడా భర్తను అనుసరించి ఇంటి ముఖద్వారం దగ్గిరకు వెళ్లి, అతడు బైటికి వచ్చి, తలుపులకు తాళం వేయబోయేంత లో, "ఆగండి, ఆత్మరక్షణకు ఉపయోగించే అస్త్రం నేను తెచ్చుకుంటాను," అంటూ లోపలికి వెళ్లి, ఒక చిన్న విషపు భరిణను భద్రంగా పమిట చెంగుకు కట్టుకుని బయటికి వచ్చింది.

జ్యేష్ఠమాసపు మండు టెండలో పడి మహేంద్రసింహుడు రాజధాని పట్టణం కేసి ప్రయాణమయ్యాడు. దారిలో వారికి తగిలిన చెరువులూ, గుంటలూ అన్నీ ఎండిపోయి వున్నవి. దాహబాధకు ఓర్చలేనప్పుడు ఎక్కడైనా చెరువులో కొద్దిగా మిగిలి వున్న మురికినీటినే తాగి దాహశాంతి చేసుకుంటూ చీకటి పడేవేళకు వారొక మజిలీ చేరారు. అది ఒక చిన్న సత్రము ఆ సత్రంలో మనుషు లెవరూ లేరు.

చుట్టుప్రక్కల వున్న ఇళ్ళల్లో గృహస్థులున్న సూచన లేమీ కనిపించలేదు. మహేంద్రుడు తన భార్యనూ, బిడ్డనూ సత్రం లోపల ఒక గదిలో కూర్చోపెట్టి, అక్కడ గోడకు ఆనించి వున్న, కుండపిడతల్లోనుంచి ఒక పిడత తీసుకుని, "సుకుమారికి ఎక్కడైనా పాలు దొరికే అవకాశం వున్నదేమో చూస్తాను. నువ్వు ఒంటరితనాని కేమీ భయపడకు.
నేనిప్పుడే తిరిగివస్తాను. ఆ శ్రీకృష్ణుని దయ వల్ల ఈ ఇళ్ళల్లో పాడిఆవు వున్నవాళ్ళెవ రైనా వుండవచ్చు." అంటూ సత్రంలోనుంచి వీధిలోకి వెళ్లాడు.

క్రమంగా చీకటి కమ్ముకుంటున్న సత్రం లోపలి మూలగదిలో కళ్యాణి, తన బిడ్డను ఒడిలో పరుండబెట్టుకుని బిక్కుబిక్కు మంటూ కూచున్నది. పావుగంట గడిచింది. మహేంద్రుడు తిరిగివస్తున్న జాడలేదు. దూరంగా వున్న శ్మశానంలో నుంచి కుక్కలూ నక్కలూ వికృతంగా అరిచే అరుపులు గట్టిగా వినవస్తున్నవి.
💪
*సశేషం*
ప్రాంజలి ప్రభ
. సేకరణ
[10/01 *ఆనందమఠ్ - 2* 
🛕

రచన : బంకిం చంద్ర చటోపాధ్యాయ

క్రమంగా చీకటి కమ్ముకుంటున్న సత్రం లోపలి మూలగదిలో కళ్యాణి, తన బిడ్డను ఒడిలో పరుండ బెట్టుకుని బిక్కుబిక్కు మంటూ కూచున్నది. పావుగంట గడిచింది. మహేంద్రుడు తిరిగివస్తున్న జాడలేదు. దూరంగా వున్న శ్మశానంలో నుంచి కుక్కలూ నక్కలూ వికృతంగా అరిచే అరుపులు వినవస్తున్నవి.

ఉన్నట్టుండి కల్యాణి కూచున్న చోటుకు కొంచెం పక్కగా వున్న ఒక తలుపు కిర్రు మన్నది. ఉలిక్కిపడి కల్యాణి అటుకేసి చూసింది. నల్లని నీడలా, ఎండి వడిలి పోయిన ప్రేతంలా ఒక ఆకారం, కొంచెంగా తెరుచుకున్న తలుపును ఆసరాగా పట్టుకుని ఆమెకేసే చూస్తున్నది.

కల్యాణి బిడ్డను భుజంమీదికి ఎత్తుకుని గదిలోనుంచి బయటికి పారిపోయేందుకు
లేవబోయింది. కాని భయంవల్ల ఆమె కాళ్ళు గజగజలాడిపోతున్నవి. లేచేందుకు ఆమె వృధాప్రయత్నం చేసి నిస్పృహగా కూలబడిపోయింది.

తలుపు నానుకుని నిలబడిన నల్లని ఆకారం వెనుదిరిగి చేయి పూపింది. ఆ వెంటనే ఒకటి... రెండు అంతులేనన్ని వికృత మానవాకారాలు నిశ్శబ్దంగా గదిలోకి ప్రవేశించి, కళ్యాణిని చుట్టుముట్టినై. కళ్యాణి కుమార్తెను గట్టిగా హృదయానికి హత్తుకుని పెద్దగా అరవబోయింది. కాని ఆమె గొంతు పెగలలేదు. ఇంతలో ఒక ప్రేతమూర్తి ఆమె కేసి చేయి వూపుతూ, తన వెంట వున్న జీర్ణ రూపాల కేదో సంజ్ఞ చేసింది. ఆపై కళ్యాణికి స్పృహ తప్పింది.

మరుక్షణం ఆ వికృతాకారాలు కళ్యాణినీ, సుకుమారినీ చేతుల్లోకి ఎత్తుకుని, పొలాలూ గుట్టలూ దాటి, ఒకానొక భయంకర అరణ్యం లోకి ప్రవేశించాయి.

కొద్దిసేపటికి మట్టి పాత్రలో పాలునింపుకొని మహేంద్ర అక్కడికి వచ్చాడు, కంగారుపడి అంతటా కలియ జూచాడు. అక్కడ ఎవ్వరూలేరు. బిడ్డను, భార్యను పేరుబెట్టి పిలిచాడు. అరిచాడు. కేకలు పెట్టాడు, కాని సమాధానం దొరకలేదు. భార్యాబిడ్డలు కనబడలేదు. ఏమైపోయారో తెలియదు.
📖

అరణ్యమంతా అంధకారమయంగా వున్నది. కళ్యాణినీ, ఆమె కుమార్తె సుకుమారినీ ఎత్తుకునిపోయిన ముఠా ఆ చీకట్లో నిశ్శబ్దం గా వారిద్దరినీ కొంతదూరం మోసుకుపోయి, సమతలంగా వున్న ఒక ప్రాంతాన కిందికి దించింది. ఆ వెంటనే చెట్లచాటు నుంచీ, పొదలమాటు నుంచీ బిలబిలమంటూ మరికొన్ని కంకాళమూర్తులు బయటికి వచ్చి, వారిని చుట్టుముట్టినై. అలా కళ్యాణిని అపహరించి తీసుకుపోయినవాళ్ళు, ఆ
కొత్తవాళ్ళను అటకాయిస్తూ, "గుప్పెడు బియ్యంగాని, జొన్నలుగాని యివ్వండి. ఈ ఇద్దరి వంటిమీద వున్న నగలన్నీ మీ కిచ్చేస్తాం." అన్నారు.

ఆ మాటలకు కొత్తగా వచ్చిన జీర్ణ దేహులు వికటంగా నవ్వుతూ, "బంగారం, వెండీ ఎవడిక్కావాలి మీరేమైనా గ్రామాన్నుంచి ధాన్యం తెచ్నారేమో అని వచ్చాం. ఎక్కడ దాచారు ?" అంటూ వాళ్ళమీద కలియబడ్డారు.

ఆ గుద్దులాటలో ఒకడు కీచుమంటూ అరిచి కిందపడి ప్రాణాలు వదిలాడు. తమలో ఒకడు ఆవిధంగా చావటం చూస్తూనే ఆ వికృతరూపులు పోట్లాట మాని, చచ్చిన వాడికేసి ఆశ్చర్యంగా చూడసాగారు. అప్పుడు వాళల్లో ఒకడు, "అలా చూస్తూ వూరుకుంటారేం ? మనం యింతకాలంగా నక్కల్నీ, కుక్కల్ని తిని ప్రాణాలు నిలబెట్టు కున్నాం. ఇప్పుడు అవి దొరకటంలేదు. ఎలానూ చచ్చాడు గనక, వీణ్ణి కాల్చుకు తిందాం." అన్నాడు.

ఆ వెంటనే చకుముకిరాయి కొట్టి నిప్పు చేసి, దానిమీద ఎండుటాకులూ, పుల్లలూ  వేసి కొందురు మంట చేయసాగారు. కొందరు తినటాని కేదో దొరికిందన్ని సంతోషంలో కీచుమంటూ గంతులు వేయసాగారు.

నిప్పు బాగా రాజి మంట లేవగానే ఇద్దరు ముగ్గురు శవాన్ని సమీపించి కాళ్ళూ, భుజాలూ పట్టుకుని దాన్ని మంటకేసి లాగసాగారు. అంతలో ఒకడు పెద్దగా అరుస్తూ ముందుకు వచ్చి, "మనం మనిషి మాంసమే తినదలిస్తే, ఈ ఎండి వడిలిన శవాన్నెందుకు తినాలి ? మనం పట్టుకొచ్చిన ఆడమనిషీ, ఆ చిన్నపిల్లా సంగతే మరిచి పోయారా ? వాళ్ళను గొంతు పిసికి, యీ మంటల్లో పేల్చండి. అందరం తృప్తిగా తినవచ్చు," అన్నాడు.

అప్పటివరకూ కళ్యాణినీ, ఆమె శిశువునూ మరిచిపోయి, తగువులూ, తైతక్కల్లో కాలం గడిపిన నికృష్ణపుమూక అంతా ఒక్కసారిగా, కళ్యాణినీ ఆమె బిడ్డనూ పడవేసిన చెట్టుకేసి తిరిగి, "ఎత్తుకురండి, మంటల్లో పడవేసి కాల్చండి. అంటూ బయలుదేరారు, కాని కళ్యాణి అప్పటికే సుకుమారితో అడవి లోపలికి పారిపోయింది.

"ఆ ఆడదీ, పిల్లా తప్పించుకుపోయారు. అడవిలో ఎంతో దూరం పోయివుండరు. నలుగురూ నాలుగు వైపులకూ పరిగెత్తి, వెతకండి" అంటూ ఇద్దరుముగ్గురు పెద్దగా అరిచారు. ఆ వెంటనే మూక మూకంతా అన్నిదిక్కులకూ పరిగెత్తింది.
📖

కళ్యాణి తన బిడ్డను గుండెలకు గట్టిగా హత్తుకుని, చీకటిలో దారీతెన్నూ కనిపించని అరణ్యంలో పరిగెత్తసాగింది. ఆమె వుద్దేశం తనను పట్టితెచ్చిన దుష్టులనుంచి సాధ్య మైనంత దూరం పారిపోవటం. వాళ్లు తన కోసం అడవి గాలిస్తున్నారన్న సూచనగా వాళ్ళ కేకలు ఆమెకు వినిపిస్తున్నవి.

కళ్యాణి లేని ఓపిక తెచ్చుకుని మరింత వడిగా అరణ్యంలోకి పరిగెత్తసాగింది. ఆమె పాదాలకు చెట్ల మోడులూ, ముళ్ళూ గుచ్చుకుని గాయాలయినై. శరీరాన్ని అడవి లతలూ, కొమ్మలూ తాకి బాధపెట్టసాగినై. అయినా ఆమె మొండిగా పరిగెత్తుతూనే వున్నది. క్రమంగా ఆమెకు తనను వెతికి పట్టుకోచూస్తున్న ఆ దుష్టుల కేకలూ, అరుపు లు దూరం కాసాగినై. ఆసరికి ఆమె బాగా అలిసిపోయింది. ఇక పరిగెత్తే శక్తిగాని, ఆఖరుకు నడిచే ఓపికగాని లేక ఆమె ఒక చెట్టుకింద సొమ్మసిల్లి పడిపోయింది.

ఒక అరగంట కాలం గడిచింది. చంద్రుడు అడవిచెట్లశిఖరాలని తెల్లగా మెరిపిస్తున్నా డు. చెట్లు అంత దట్టంగా లేని ప్రాంతాల చంద్రకిరణాలు నేలను తాకి గడ్డీ గాద రను ప్రకాశవంతం చేస్తున్నది. కళ్యాణి తన కుమార్తెతో పాటు చెట్టుకింద నిశ్చేతనంగా
పడి వున్నది. ఆమెపై చల్లని చంద్రకిరణాలు ప్రసరిస్తున్నవి.

ఉన్నట్టుండి కళ్యాణి కొద్దిగా కదిలింది. అర్ధచైతన్యావస్థలో వున్న ఆమెకు మృదు మధుర స్వరంలో ఒక పాట వినిపించసాగింది.
📖

హరే మురారే మధుకైటభారే గోపాల గోవింద ముకుంద శౌరే హరే మురారే మధుకైటభారే

కళ్యాణి కళ్ళు తెరిచింది. దగ్గిరలో ఎక్కడా మనిషి వున్న జాడలేదు. కాని తనకు పాట అంతకంతకూ బిగ్గరగా, స్పష్టంగా వినబడు తున్నది. కళ్యాణి ఆశ్చర్య సంభ్రమాలతో లేచి కూర్చోబోయింది. కాని ఆకలిదప్పుల వలనా, నరమాంసభక్షకులనుంచి తప్పించు కు పారిపోయే ప్రయత్నంలో పడ్డ ప్రయస వల్లా, ఆమె లేచేందుకు శక్తిహీనురాలు అయింది.

కల్యాణి ఆ పాట వస్తున్నవైపుకు తలతిప్పి చూస్తూ, నిశ్చేతనంగా వుండిపోయింది. హఠాత్తుగా గుబురుచెట్ల చాటునుంచి, చంద్రకాంతిలో తెల్లగా మెరిసిపోతూ, కాషాయాంబరాలు ధరించిన ఋషిలాంటి ఆజానుబాహు డొకడు ఆమె ముందుకు వచ్చి నిలబడ్డాడు. కళ్యాణి లేచి అతడికి ప్రణామం చేయబోయి, నీరసంగా ప్రక్కకు ఒరిగిపోయింది.

కళ్యాణికి తిరిగి స్పృహ కలిగి కళ్ళు తెరిచి చూసేసరికి, అరణ్యంలోనే ఒక విశాలమైన ప్రదేశంలో చలువ రాళ్లతో నిర్మించబడిన ఒక పెద్ద మఠంలో వుంది. పురాతత్వవేత్తలు దాన్ని చూచి పూర్వకాలంలో అది బౌద్దుల విహారంగా వుండేదని, ఆ తరువాత అదే హిందువుల మఠం అయిందని చెబుతారు. అందు విశాలమైన ప్రదేశంలో గల రెండతస్థు ల పెద్దభవనం వుంది. దానిలో అనేక దేవ మందిరాలు, ఎదురుగా నాట్యమందిరం వున్నాయి. చుట్టూ శిలాకుడ్యాలున్నాయి.
ఆ ప్రదేశాన్ని దట్టమైన అరణ్యం, పెద్ద పెద్ద చెట్లు ఆవరించియుండటం వల్ల అంత పెద్ద భవనం, అంత పెద్దమఠం పూర్తిగా ఎవ్వరికీ కనపడటంలేదు. అతి ప్రాచీనమైన కట్టడం కావడంవల్ల అక్కడక్కడా గోడలు బీటలు వారి వున్నాయి. పగలు పరిశీలించి చూస్తే ఆ భవనానికి ఈమధ్యనే మరమ్మత్తు చేసినట్లు అనిపిస్తుంది. దుర్భేద్యమైన ఆ అడవిలో మనుష్యులెవ్వరూ వుండేవారు కాదేమో అనిపిస్తుంది. ఆమె ఆ భవనమందలి  ఒకానొక దేవీ మందిరంలో ఒక పెద్ద గదిలో ఉన్నది. ఆ గది లాంటి మందిరం లో పెద్ద కొయ్య, అఖండ జ్యోతిగా కాలుతూ వుంది.
బౌద్ధం క్రమంగా క్షీణించిన తరవాత, ఆ విహారం అడవి చెట్లచేత ఆక్రమించబడి, జనబాహుళ్యానికి, ఆ కీకారణ్యం మధ్య అలాంటి కట్టడం వున్నదన్న సంగతే తెలియకుండాపోయింది.

కళ్యాణి ఆశ్చర్యంగా తన పరిసరాలను పరికిస్తున్నంతలో, అడవిలో దొంగల బారి నుండి, ఆమెను కాపాడిన తాపసి ఆమె దగ్గరకు వచ్చి, "అమ్మా, నీ కొచ్చివ భయం ఏమీలేదు. ఇది దేవతామందిరం. ఆకలి దప్పులతో శోషిల్లి వున్నావు. అవిగో, అక్కడ ఒక పాత్రలో పాలున్నవి. అవి నీకూ, నీ బిడ్డకు ఆకలి తీర్చగలవు. సంకోచించక తాగండి." అన్నాడు.

కళ్యాణికి యీ మాటలతో ప్రాణం లేచివచ్చి నట్టయింది. ఆమె లేని వోపిక తెచ్చుకుని లేచి నిలబడి, చీరచెంగును కంఠానికి చుట్టుకుని, ఆ తాపసికి నమస్కరించింది. ఆయన ఆమెను 'దీర్ఘ సుమంగళీభవ' అని దీవించి, అక్కడే పాలతో వున్న ఒక మట్టి పాత్రను తెచ్చి ఆమె ముందుపెట్టాడు.

కళ్యాణి ఆ పాత్రలోవున్న పాలను తన బిడ్డ సుకుమారికి కొంచెం తాగించి, మిగిలిన వాటిని దూరంగా పెట్టింది. తాపసి ఆమెకేసి ప్రశ్నార్ధకంగా చూస్తూ. ''అమ్మా ఆ మిగిలిన పాలు తాగకుండా దూరంగా పెట్టావేం?" అని అడిగాడు.

కళ్యాణి ఆ తాపసికి మరొకసారి తలవంచి నమస్కరిస్తూ, "స్వామీ, నన్ను క్షమించి ఆ పాలు తాగమని ఆజ్ఞాపించకండి. నేను మానసికంగా చాలా వ్యధపడుతున్నాను," అన్నది.

"అలా అయితే, ఆ సంగతేదో చెప్పు. నా చేతనైన సహాయం చెయ్యగలను. నేను అరణ్యవాసంలో కాలంగడిపే బ్రహ్మచారిని, సన్యాసిని. నువ్వు నా కుమార్తె లాంటి దానివి." అన్నాడు తాపసి.

కళ్యాణి కన్నులలో ఆశ్రువులు కదులుతుండ గా, గద్గదస్వరంతో, "స్వామీ, మీరు దైవ సమానులు, నేను నా భర్త నుండి కొందరు దుష్టుల కారణంగా యీ అరణ్యం లోకి చేరటం జరిగింది. నా భర్త జాడలు తెలియ కుండా, ఆయన భుజించారో లేదో కూడా తెలుసుకోకుండా, నేనెలా ఈ పాలు తాగగలను?" అన్నది.

తాపసి కళ్యాణిని ప్రశ్నించి ఆమె సత్రంలో నుంచి, ఎలా అపహరించబడిందో మొత్తం తెలుసుకున్నాడు. ఆమె తన భర్త పేరు చెప్పగూడదు గనక ఆమె నివసించే గ్రామం, అక్కడ భర్త అంతస్థూ విచారించి, ఆఖరుకు "నువ్వు మహేంద్ర సింహుని పత్నివా?" అనడిగాడు.

కళ్యాణి అవునన్నట్టు తల వూపింది. ఆ వెంటనే తాపసి, దేవీమందిరం నుంచి బయటికి పోతూ. "అమ్మా, నువ్విక్కడ నిర్భయంగా వుండవచ్చు. నేను నీ భర్తను వెతికేందుకు వెళుతున్నాను." అని చెప్పాడు.

ఆ వెంటనే తాపసి మఠం వదిలి అరణ్యం
లోకి ప్రవేశించాడు.
🪔
*సశేషం*
*ఆనందమఠ్ - 3* 
🛕

రచన : బంకిం చంద్ర చటోపాధ్యాయ

తాపసి మఠం వదిలి అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు. ఆప్పటికి రాత్రి రెండవ జాము జరుగుతున్నది. చంద్రుడు ఆకాశంమధ్య దేదీప్యమానంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఆకాశా న్నంటే మహావృక్షాలతో, వాటి నల్లుకుని వున్న అడవితీగలతో చుట్టబడి వున్నందు వల్ల మఠం వున్న ప్రదేశం మాత్రం నల్లని కారుచీకటిముసుగుతో కప్పబడివున్నది.

తాపసి అరణ్యంలో కొంతదూరం నడిచి ఒక చిన్న పర్వతప్రాంతాన్ని చేరాడు. ఆ పర్వతాన్ని ఆనుకునే, ముర్షీదాబాదు నుంచి కలకత్తాకు పోయే రాజమార్గం వున్నది. తాపసి కొండమీదికి ఎక్కి చుట్టూ ఓమారు కలయచూచి, తృప్తిగా తలాడించి, కిందికి దిగివచ్చాడు. రాజమార్గానికి ఆనుకుని ఒక చోట మరింతదట్టమైన చెట్లగుంపు వున్నది. తాపసి సూటిగా అక్కడి కెళ్లాడు.

ఆయుధాలు ధరించివున్న దాదాపు రెండు వందలమంది యోధులు చెట్లకింద కూచుని వున్నారు. అంతా నిశ్శబ్దం. అక్కడ ఎవరూ మాటాడటంలేదు. తాపసి, ఆ యోధుల్లో ప్రతిఒక్కరినీ పరిశీలనగా చూస్తూ ముందుకు సాగి, ఒకచోట ఆగి ఒక యోధుణ్ణి పరీక్షగా చూసి, సంజ్ఞచేశాడు. వెంటనే నవయవ్వను డైన ఒక యువకుడు లేచినిలబడి తాపసి వెనుకగా బయలుదేరాడు. ఇద్దరూ చెట్ల గుంపులోనుంచి బయటికి వచ్చి రాజ మార్గం పక్కగా నిలబడ్డారు.

తాపసి రాజమార్గంకేసి ఓ క్షణకాలం చూసి, తరవాత తన వెంటవచ్చిన యువకుడితో..

"భవానంద్! మహేద్రసింహుడేమైందీ నీ కేమన్నా తెలుసా?" అని అడిగాడు.

"మహేంద్రసింహుడు నేటి ఉదయం, భార్యనూ, బిడ్డనూ వెంటబెట్టుకుని, పద చిహ్న గ్రామం వదిలి, రాజధానికేసి బయలు దేరాడు. కాని, సంధ్యాసమయంలో అతడు బసచేసిన సత్రంలో.........."

భవానందుడీలా చెపుతూండగానే, తాపసి అతడి మాటలకు అడ్డుతగిలి. "సత్రంలో ఆ దుండగం చేసినవాళ్ళెవరో కనుక్కున్నావా?" అని ప్రశ్నించాడు.

"ఆ దుండగానికి కారకులు ఆ గ్రామం రైతులే. వాళ్ళు ఆకలితో నకనకలాడుతూ దాపులనే వున్న అరణ్యంలో కాలం వెళ్ళ బుచ్చుతున్నారు. వాళ్ళు దొంగలుగా మారి పోయారు. అయినా, యీ కాటకపు రోజుల్లో దొంగ కానివాడెవడు. మేమూ యీ రోజు కొత్వాలుతాలూకు రెండు బస్తాల బియ్యం దారి అటకాయించి పట్టుకుని వైష్ణవుల తృప్తి కి కైంకర్యం చేశాం." అన్నాడు భవానందుడు.

ఆ మాటలకు తావసి చిరునవ్వు నవ్వి. "మహేంద్రుడి భార్యనూ, బిడ్డ, దొంగల బారి నుంచి నేనే రక్షించాను. వాళ్ళిప్పుడు మఠం లో వున్నారు. నీవు వెంటనే బయలుదేరి వెళ్ళి, ఆ మహేంద్రసింహుణ్ణి వెతికి తేవాలి. ఇక్కడి నాయకత్వ బాధ్యత జీవానందుడు నిర్వహిస్తాడు." అన్నాడు.
📖

సత్రంలో భార్యనూ, బిడ్డనూ వదిలి పాలకోసం గ్రామంలోకి వెళ్ళిన మహేంద్రుడు ఒక గంట కాలం తరవాత- పిడతతో పాలు తీసుకుని అక్కడికి తిరిగివచ్చాడు. కాని అతడికి భార్యా బిడ్డా కనిపించలేదు. అతడు వారికోసం సత్రం గదులన్నీ వెతికాడు. గొంతెత్తి బిగ్గరగా పిలిచాదు. అంతా వ్యర్థం.

మహేంద్రుడు ఇక ఆ ప్రాంతాల కాలయాపన చేయటం వ్యర్ధమని గ్రహించాడు. పట్టణానికి పోయి, అక్కడి ప్రభుత్యోద్యోగుల సాయంతో తన భార్యా బిడ్డలను వెతకటం ఒక్కటే మార్గమని నిశ్చయించుకున్నాడు. అతడు తుపాకిని భుజాన పెట్టుకుని రాజమార్గం మీద కొంతదూరం ప్రయాణించేసరికి అతడికి ఎదురుగా కొన్ని ఎడ్లబళ్ళూ, వాటిని కాసలా కాస్తూ, కొందరు ఇంగ్లీషు కంపెనీవాళ్ళ సిపాయిలూ ఎదురైయ్యారు.

1770 నాటికి వంగదేశంమీద ఆంగ్లేయులకు పూర్తి శాసనాధికారంలేదు. వాళ్ళకు అప్పట్లో పన్నులు వసూలు చేసే దివానీగిరిమాత్రమే ఉండేది. శాసనాధికారం, పరిపాలనా బాధ్యత అంతా నవాబు మీర్జాఫర్ చేతిలో వుండేది. అతను తాగుబోతు, విషయ లోలుడు మీదుమిక్కిలి విశ్వాసఘాతకుడు.

నవాబు మీర్జాఫర్ అసమర్థుడవటం ఆంగ్లేయులకు బాగా ఉపకరించింది. వాళ్ళు యిష్టమొచ్చినచోటు యిష్టమొచ్చినంత పన్నువసూలు చేసేవాళ్ళు. మీర్జాఫర్ వాళ్ళు పెట్టమన్నచోట రసీదుపైన సంతకాలు పెట్టేవాడు. బెంగాలీలు పన్నుల భారంతో కృంగిపోతుండేవాళ్ళు. కాని వాళ్ళ మొర వినే నాథుడే లేడు.

వంగదేశం యావత్తూ కరువుకాటకాలతో సర్వనాశనం అయిపోతున్న దశలో కూడా, ఇంగ్లీషువాళ్లు నియమించిన కలెక్టర్లు ప్రజల గూబలు పిండి పన్నులు వసూలు చేస్తూనే వున్నారు. తిండిలేక మరణించే వేలాది జనుల దురవస్థను వాళ్ళు ఏమాత్రం పట్టించుకోలేదు. తాము పన్నుల రూపంలో వసూలు చేసిన డబ్బంతా పెట్టెల్లో పెట్టి, ఎడ్లబళ్ళమీద ఎక్కించి, సిపాయిల కాపలాతో కలకత్తాకు పంపేవాళ్ళు.
📖

ఇలాంటి సిపాయిల దండొకటి రాజమార్గం మీద మహేంద్రుడి కెదురైంది. చంద్రకాంతిలో బళ్ళకు వెనకా ముందూ తుపాకులు ధరించి నడుస్తున్న సిపాయిలను చూస్తూనే,
మహేంద్రుడు మార్గం దిగి, పక్కనే వున్న చెట్ల లోకి పోయేందుకు ప్రయత్నించాడు. ఎందుకంటే, ఆ రోజుల్లో దారిదోపుడులు తరచుగా జరుగుతూండేవి. సిపాయిలు తనను దోపిడిగాడుగా భావించి పట్టుకోవచ్చు.

మహేంద్రుడు రాజమార్గం నుంచి పక్కకు దిగి చెట్లకేసి కొంచెం దూరం నడిచేంతలో, దండు లో నుంచి యిద్దరు సిపాయిలు విడివడి, "దొంగ! దొంగ!" అంటూ పరిగెత్తుకుంటూవచ్చి అతణ్ణి పట్టుకున్నారు. ఈ సమయంలో తుపాకీని వుపయోగించటమా మానటమా? అని మహేంద్రుడు తటపటాయించేంతలో, సిపాయిలు అతడి చేతినుంచి తుపాకీ ఊడ బెరుక్కుని, "నడూ, దొంగ వెధవా!" అంటూ మహేంద్రుణ్ణి రాజమార్గం మీదికి లాక్కు పోయారు.

దండుముందు ఏదో గలాటా జరుగుతున్న ట్టు విన్న హవల్దారు, దండుమధ్య నుంచి ముందుకు వచ్చి, "ఏమిటది? ఎందుకా గోల?" అంటూ సిపాయి లిద్దర్నీ కోపంగా ప్రశ్నించాడు.

"హవల్దార్ సాబ్!మేమీ దొంగను పట్టుకున్నాం చేతిలో తుపాకీ కూడా వున్నది. వీడు దొంగల నాయకుడై వుంటాడు. దొరగారి దగ్గిరకు తీసుకుపొమ్మన్నారా ?'' అని అడిగాడొక సిపాయి.

హవల్దారు, మహేంద్రుణ్ణి గుచ్చిగుచ్చి ఓమారు పరీక్షగా చూసి, తలాడిస్తూ "దొరగారు కాస్త జల్సాలో వున్నారు. ఇప్పు డాయన్ని పలకరించి లాభంలేదు. వీణ్ణి కాళ్ళూ చేతులూ కట్టి బండిమీద పడవెయ్యండి. తరువాత చూద్దాం." అన్నాడు.

సిపాయిలు మహేంద్రుణ్ణి కాళ్ళూచేతులూ కట్టి ఒక బండిమీద పడవేశారు. దండు ముందుకుసాగింది.

తాపసిచేత, ఆదేశం పొంది భవానందుడు హరికీర్తన గానం చేస్తూ మహేంద్ర, అతడి భార్యబిడ్డలు విడిపోయిన బస్తీకి వెళ్లాడు. అక్కడ మహేంద్రుని సమాచారం తెలుసు కోవచ్చునని భావించాడు.

ఆంగ్లేయులు యిప్పుడు నిర్మించినట్లు ఆ రోజుల్లో రోడ్లు లేవు. మరో నగరాన్నుండి కలకత్తా వెళ్లాలంటే ముగల్ పాదుషాలు నిర్మాణం చేయించిన మార్గాలనుండే వెళ్ల వలసివచ్చేది. మహేంద్ర కూడా పదచిహ్న గ్రామాన్నుండి నగరం వెళ్లడానికి దక్షిణదిశ నుండి ఉత్తరదిశకు పయనం చేశాడు.

భవానందుడు తాళ పర్వతాన్నుండి బయలుదేరి బస్తీకి దక్షిణదిశనుండి ఉత్తర దిశ వైపే వెళ్లాలి.

అలా రాజమార్గం వద్దకు చేరుకున్న  భవానందుడు మార్గానికి ఎగువ నున్న ఒక గుట్ట పక్కన వుండి జరిగిన యీ గందరగోళ మంతా విన్నాడు. అతడికి ఎవరో ఒక వ్యక్తి తుపాకీతో కూడా సిపాయీలకి దొరికిపోయా డని తప్ప, ఆ వ్యక్తి తను వెతుకుతున్న మహేంద్రసింహు డని తెలియలేదు.

ఇప్పుడేమి చేయటమా అని భవానందుడు ఆలోచిస్తున్నంతలో దండు అతణ్ణి సమీపించింది. మహేంద్రుణ్ణి పట్టుకున్న సిపాయీలలో ఒకడు భవానందుణ్ణి అంత దూరాన చూస్తూనే, "అడుగో. ఇంకొక దొంగ పట్టుకోండి!" అంటూ ముందుకు పరిగెత్తాడు.

భవానందుణ్ణి నలుగురైదుగురు సిపాయిలు చుట్టుముట్టారు. భవానందుడు ఏమీ తొణగకుండా, "మీ కేంకావాలి ? నన్నెందుకు చుట్టుముట్టారు ?" అని అడిగాడు.

"మా క్కావలసిందేమిటో చెపుతాం. ముందు హవల్దారువద్దకు పద దొంగవెధవా." అంటూ ఒక సిపాయి భవానందుడి చేయి పట్టుకుని ముందుకు లాగాడు.

"నేను దొంగలా వున్నానా? నా కాషాయ వస్త్రాలు చూశారా ? నేను ఈ ఆడవిలో తపస్సు చేసుకునే బ్రహ్మచారిని," అన్నాడు భవానందుడు.

భవానందుడిలా అనగానే సిపాయిలు బిగ్గరగా నవ్వుతూ, "దొంగతనాలు చేసేందు కు యిదొక దొంగవేషం, బ్రహ్మచారులూ, సన్యాసులే యీ రోజుల్లో మరింత పెద్ద పెద్ద దొంగతనాలు చేస్తున్నారు." అన్నాడు.

ఆ తరవాత వాళ్ళు భవానందుణ్ణి యీడ్చు కుంటూ హవల్దారు దగ్గరకి తీసుకువెళ్ళారు. ఇది ఒకందుకు మేలే కావచ్చనుకున్నాడు భవానందుడు. సిసాయలచేరలో యింతకు ముందు పట్టుకోబడ్డ వ్యక్తి ఎవరైనదీ తెలుసు కోవచ్చు, ఒకవేళ అతడు మహేంద్ర సింహు  డైతే మరీమంచిది.

అలా కాకపోతే ఏక్షణానయినా తను, యీ పనికిమాలిన సిపాయిల గుంపునుంచి తప్పించికుని పారిపోగలడు అని అనుకున్నాడు.
🔥
*సశేషం*
*ఆనందమఠ్ - 4* 
🛕

రచన : బంకిం చంద్ర చటోపాధ్యాయ

హవాల్దారు భవానందుణ్ణి చూసి కళ్ళెర్ర జేశాడు. "వీడు గజదొంగలా వున్నాడు. ఆ కాషాయగుడ్డలూ, కండలు దిరిగిన శరీరం చూస్తే. యీ కరువు రోజుల్లో దార్లు కొట్టుకు తినే ముఠాలకు వీడే నాయకుడులా కనిపిస్తున్నాడు. తెల్లవారి చూద్దాం. వీణ్ణి కూడా ఆ మొదటిదొంగ వున్న బండిమీదే, కాళ్ళూచేతులూ కట్టి పడవెయ్యండి." అన్నాడు.

భవానందుడి కాళ్ళూ చేతులూ తాళ్ళతో బాగా బిగకట్టబడి, మహేంద్రుడున్న బండి మీదికి చాపచుట్టలా విసిరివేయబడ్డాడు. మహేంద్రుడు బ్రహ్మచారివేషంలో వున్న యీ కొత్తదొంగను చూసి ఆశ్చర్యపడేంతలో, భవానందుడు చిన్నగొంతుతో, “మెల్లిగా మాట్లాడు. నువ్వు మహేంద్రసింహుడి వవునా ?" అని అడిగాడు.

మహేంద్రసింహుడు కొంచెం ఆశ్చర్యపడి, "అవును, నేను మహేంద్రసింహుణ్ణి. మీ రెలా గుర్తించారు ?'' అని ప్రశ్నించాడు.

"నేను నిన్ను గుర్తించలేదు. ఇంతకుముందు జరిగిన సంగతి సందర్భాలను బట్టి వూహించాను. సరే మంచిది. మన యిద్దరం కలిసి ఒక ముఖ్యప్రదేశానికి వెళ్ళవలసి వున్నది. ముందు నీ చేతి కట్లనూ, కాలి కట్లనూ తెంచుకో. ఆ బండిచక్రానికి ఆ కట్లున్న చోటు తాకించావంటే, రాపిడికి అవే తెగిపోతాయి.” అన్నాడు భవానందుడు.

భవానందుడు చెప్పినట్లే చేసి, మహేంద్రుడు తనను బంధించి వున్న తాళ్ళనుంచి ముక్తు డయాడు. ఈలోపల భవానందుడు కూడా తన కట్లను తెంచుకున్నాడు.

ఒకటిరెండు నిముషాల నిశ్శబ్దం తరవాత భవానందుడు తల ఎత్తి, సిపాయిలు సమీపిస్తున్న ఒక చిన్న కొండకేసి చూస్తూ. "మహేంద్రా! ఇక కొద్దిక్షణాల్లో నువ్వూ నేనూ స్వేచ్ఛ పొందబోతున్నాం. అంతేకాక, ఈ సిపాయిలు కరువు కాటకాలతో కృశించి పోతున్న బెంగాలీ రైతులనుంచి వసూలు చేసిన డబ్బూ దస్కమూ కూడా మనది కాబోతున్నది. కొంచెం హెచ్చరికగా వుండు.” అన్నాడు.

సిపాయిలదండు కొండను సమీపించేంతలో, ముందున్నవాళ్ళకు ఎదురుగా వున్న కొండ పాదంలోని ఒక పెద్ద రాతిమీద ఒకవ్యక్తి నింబడివుండటం కనిపించింది. ఆ వెంటనే ముందు నడుస్తున్న సిపాయిల్లో కొందరు, "అడుగో, మరొకదొంగ!'' అంటూ దండు విడిచి ఆ వ్యక్తి కేసి పరిగెత్తారు.

భవానందుడు బండిమీద నుంచి మోచేతుల మీద కొద్దిగా లేచి అటుకేసి చూడసాగాడు. సిపాయిలు ఒక దృఢకాయుడైన పొడవుగా కాషాయాంబరాలు ధరించివున్న యువకుణ్ణి హవల్దారు దగ్గిరకు లాక్కొచ్చారు. హవల్దారు కోపంగా చేయెత్తి, "దొంగ వెధవా ! అంటూ ఆ కాషాయవస్త్రధారిని ముఖంమీద గట్టిగా కొట్టబోయేంతలో, ఢాం అంటూ పిస్టర్ మోగింది. హవల్దారు ఒక చావుకేక పెట్టి వెనక్కు పడిపోయాడు. అదే అదనుగా భవానందుడు బండిమీది నుంచి దూకి, ఒక సిపాయి చేతినుంచి కత్తి లాక్కున్నాడు. మరుక్షణంలో రాజమార్గం పక్కనవున్న చెట్లగుంపులో కాషాయవస్త్రధారులై వున్న రెండువందలమంది ఆయుధధారులు 'హరే మురారే! హరే మురారే!" అంటూ వచ్చి సిపాయిలదండుమీద పడ్డారు.

హవల్దారు మరణించటం, ఖడ్గపాణులైన యోధులు హఠాత్తుగా వచ్చి మీదపడటం తో, ధనాన్ని కావలి కాస్తూ బండ్లవెంట నడిచే సిపాయిల్లో భీతీ, కలవరం ఏర్పడింది. ఇదంతా చూసిన సిపాయిల కమాండరు తెల్లదొర, గుర్రాన్ని వేగంగా పరిగెత్తిస్తూ, బళ్ళముందుకు వచ్చి "సిపాయిలంతా భయపడకుండా, యీ దొంగ వెధవల్ని ఎదిరించండి. మన తుపాకుల ముందు, వీళ్ళ కత్తు లేపాటి." అంటూ కేకలు పెట్టసాగాడు.

హవల్దారు పోయినా, ముఖ్య సేనాని ఇంగ్లీషుదొర బతికివుండటం, అతడన్నట్టు దొంగలచేతుల్లో కత్తులు తప్ప మరే ఆయుధం కనబడకపోవటంతో, సిపాయిలు కొంత ధైర్యం తెచ్చుకుని చతురస్రంగా నిలబడి, తమమీది కురికివస్తున్న ఆ కాషాయాంబరధారులపైకి తుపాకు లెత్తారు. కాని, అదే సమయంలో దాడి చేస్తున్న యోధుల్లో ఒకవ్యక్తి 'హరే మురారే!' అంటూ పెద్దగా నినాదం చేసి, గుర్రంమీద వున్న దొరను కత్తితో ఒక్కపోటు పొడిచాడు. దొర ఒక్క అరుపు అరిచి గుర్రం మీది నుండి తలకిందులుగా కింద పడిపోయాడు.

ఈ విధంగా తమ నాయకుడు దుర్మరణం పాలవగానే, సిపాయిలు లౌక్యం కోల్పోయి, ఎత్తిన తుపాకీలు దించి, వెనుదిరిగి రాజ మార్గం వెంట పారిపోసాగారు. కాషాయాంబ రధారులు, అలా పారిపోయేవారిలో దొరికినవారిని చంపి ఇంగ్లీషు వాళ్ళ ఖజానా అంతా వశపరుచుకున్నారు.

మొదటిసారి తుపాకీ పేల్చి హపల్దారును చంపిన యోధుడు తన అనుచరులకు బండ్లమీద వున్న ధనపు పెట్టెలను దించవల సిందిగా ఆజ్ఞ యిచ్చాడు. ఆ వెంటనే యోధులు పెట్టెలను దించి వాటిని మోసుకుంటూ అడవికేసి వెళ్ళిపోయారు. ఆ సమయంలో రక్తశిక్తమైన కత్తిని చేతబూని భవానందుడు ఆజ్ఙనిస్తున్న యోధుని ముందుకు వచ్చాడు. భవానందుడ్ని చూస్తూనే ఆ యోధుడు ఆతడి భుజం పట్టుకుని ఉత్సాహంగా వూపుతూ, "భవానంద్ సోదరా! మనం అనుకున్న దాని కంటె తేలిగ్గానే మ్లేచ్చుల మదం అణచాం, ఈ దోపిడీ ధనాన్ని మన రహస్య ప్రదేశానికి చేరుస్తాను. నీ ప్రయాణం ఎటు?" అని ప్రశ్నించాడు.

భవానందుడు ఆ ప్రశ్నకు వెంటనే జవాబివ్వ కుండా చుట్టూ కలయచూశాడు. అతడికి ఆ రాజమార్గం దిగువన ఒక చెట్టునీడలో ఒక ఆకారం కనిపించింది. భవానందుడు అతడె వరైనదీ గ్రహించినవాడిలా తల పంకించి, "జీవానంద్ సోదరా! నువ్వు, ముందు బయలుదేరు. నేను ఒకటి రెండు నిమిషాల్లో నిన్ను అనుసరిస్తాను." అంటూ ఆ ఆకారం నిలబడి వున్న చెట్టుకేసి బయలుదేరాడు.

వెన్నెలకాంతిలో గుబురుచెట్టు ఛాయలో కత్తి చేబూని నిలబడివున్న ఆ వ్యక్తి మహేంద్ర సింహుడు. అతడు కాషాయవస్త్రధారులైన యోధులు సిపాయీల మీద చేసిన పోరులో తటస్థంగా వుండిపోయాడు. ఇంగ్లీషువాళ్ళు బళ్ళమీద ఎక్కించుకుపోతున్న ధనం బెంగాలీ రైతుల్ని పీడంచి బలవంతంగా వసూలు చేసినదే కావచ్చు కాని, దానిని దోచుకునేందుకు వచ్చిన దొంగలకు తోడ్పడి తన హృదయా న్నెందుకు మలినం చేసుకోవాలి ? దొంగలకు సహాయపడేవాడు కూడా దొంగే అవుతాడు. ఇలా ఆలోచించి మహేంద్రుడు, ఒక సిపాయినుంచి కత్తి లాక్కుని కూడా, దూరంగా చూస్తూ నిలబడిపోయాడు.

భవానందుడు చకచక నడుస్తూ, మహేంద్రుణ్ణి సమీపించేంతలో అతడు కటు వుగా "మీ రేవరు ?" అని ప్రశ్నించాడు.

భవానందుడుకూడా అంత కంఠస్వరంతోనే, "నే నెవరో తెలుకోవలసిన అవసరం నీకేం
కలిగింది ?" అని మారు ప్రశ్న వేశాడు.

భవానందుడి కంఠస్వరంలోని కాఠిన్యత గమనిస్తూనే మహేంద్రుడు కొంచెంగా ఆశ్చర్యపడి, "మీ రెపరో తెలుసుకోవలసిన అవసరం నాకున్నది. ఇంతకుముందు మీరు నా కెంతో గొప్ప సహాయం చేశారు. నన్ను బంధవిముక్తుణ్ణి చేసిన మీకు కృతజ్ఞుణ్ణి." అన్నాడు.

ఆ మాటలకు భవానందుడు అవహేళనగా నవ్వుతూ. "అలాంటి కృతజ్ఞత మీకున్నట్లు రుజువేం కాలేదు. మీ జమీందార్లు ఎంత పిరికిపందలో యింతకుముందే గ్రహించాను. కత్తి చేతబట్టికూడా అలా స్థాణువులా నిలబడిపోవటం, నాకు చాలా ఆశ్చర్యం కలిగించింది." అన్నాడు.

"నేను దొంగతనం చేసేవారికి సాయపడి పాపం ఎందుకుకట్టుకోవాలి ?" అన్నాడు మహేంద్రుడు.

భవానందుడు ఆ మాటలకు నవ్వి, "సరే, అలాంటి దొంగ నుంచే, నీవు కావాలను కుంటే మరింత సహాయం పొందగలవు. నా వెంట రాగలవా? నీ భార్యా, కుమార్తే వున్న చోటు చూపుతాను." అన్నాడు.

మహేంద్రు డీ మాటలకు ఎక్కడలేని ఆశ్చర్యం కనబరుస్తూ, "మీరు నా భార్యా, కుమార్తే వున్న చోటు చూపెడతారా.. ఆశ్చర్యంగా వుందే. వాళ్ళెక్కడున్నారో మీ కెలా తెలుసు ?" అన్నాడు.

"సరే, ఆశ్చర్యపడుతూ చెట్టుకిందే వుండదలిస్తే నా అభ్యంతరంలేదు. కాని, ఒకవేళ నీ భార్యనూ, బిడ్డనూ చూడదలిస్తే మాత్రం, నావెంట రా." అంటూ భవానందు డు అడవికేసి బయలుదేరాడు. మహేంద్ర సింహుడు మారుమాటాడకుండా అతణ్ణి అనుసరించాడు.
🔥
*సశేషం*
*ఆనందమఠ్ - 5* 
🛕

రచన : బంకిం చంద్ర చటోపాధ్యాయ

భవానందుడు ఆడవిలో ప్రవేశించి ఒక
కాలిబాట వెంట నడవసాగాడు. మహేంద్రుడి కతణ్ణి, తన భార్యాబిడ్డలను గురించి ఏవేవో ప్రశ్నలు చేయాలని కోర్కెగలిగింది కాని నిశ్శబ్దంగా తలవంచుకు నడుస్తున్న ఆ బ్రహ్మచారిని ప్రశ్నించే ధైర్యం అతడికి లేకపోయింది. ఉన్నట్టుండి భవానందుడు తలెత్తి చంద్రకాంతిలో మిలమిల మెరుస్తున్న వృక్ష శిఖరాగ్రాలకేసి ఓమారు చూసి గొంతెత్తి
పాడసాగాడు:

వందే మాతరమ్ సుజలాం సుఫలాం మలయజశీతలాం సస్య శ్యామలాం మాతరమ్.

మహేంద్రుడి కా పాట ఆశ్చర్యం కలిగింది. పేరూ వూరూ లేని యీ మాత ఎవరు ?
అనుకున్నాడతను. వెంటనే ఆతడు భవానందుణ్ణి, "బ్రహ్మచారీ! ఎవరీ మాత ?" అని ప్రశ్నించాడు. కాని, భవానందుడు ఏమీ జవాబివ్వక పాడుకుపోతున్నాడు.

శుభ్రజోత్స్నా పులకిత యామినీమ్ పుల్లకుసుమిత దృమదళ శోభినీమ్ సుహాసినీమ్ సుమధుర భాషిణీమ్
సుఖదాం వరదాం మాతరమ్.

భవానందుడు అంతవరకు పాడగానే
మహేంద్రుడు చిరునవ్వు నవ్వుతూ, ''మీరు పాడే పాటలో కనిపించేది దేశం; తల్లి కాదు," అన్నాడు.

"అవును, దేశమే! మే మీ దేశమాతను తప్ప మరొకరిని ప్రేమించం. 'జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ' మేము జన్మభూమినే తల్లిగా భావిస్తాం. అది తప్ప మాకు యింకో తల్లి లేదు. తండ్రిలేడు, భార్య బిడ్డలు, ఇల్లు వాకిలి ఏమీలేదు." అన్నడు భవానందుడు గంభీరంగా..

"అయితే ఏదీ, ఆ పాట మరోసారి పాడండి!" అన్నాడు మహేంద్రుడు.

వందేమాతరమ్

సుజలాం సుఫలాం మలయజ శీతలాం సస్య శ్యామలాం మాతరమ్

సుభ్రజ్యోత్స్నా పులకిత యామినీమ్
పుల్ల కుసుమిత ద్రుమదళ శోభినీమ్ సుహాసినీం సుమధుర భాషిణీమ్
సుఖదాం వరదాం మాతరమ్
సప్తకోటి కంఠ కలకల నినాదకరాళే ద్విసప్తకోటి భుజై ధృత ఖరఖరవాలే అబలాకే నమాఎతవాలే
బహుబుధారిణీ సమామి తారిణీమ్
రిపు దళవారిణీమ్ మాతరమ్
తుమి విద్యా తుమి ధర్మ
తుమి హృది తుమి మర్మ
త్వంహి ప్రాణాః శరీరే
బాహుతేతు మిమాశక్తి
హృది తుమి మాభక్తి
తోమరాయి ప్రతిమాగాడి మందిరే మందిరే
త్వంహి దుర్గాదశ ప్రహరణ ధారిణీ
కమలా కమల దళవిహారిణీ
వాణీ విద్యాదాయినీ నమామిత్వాం నమామి కమలా మమలా మతులాం సుజలాం సుఫలాం మాతరమ్
వందే మాతరమ్
శ్యామలాం సరళాం సుస్మితాం భూషితామ్
ధరణీం ధరణీం మాతరమ్.
📖

భావానందుడు యిలా పాడుతూ పాడుతూ దుఃఖంతో వివశుడైపోయాడు, మహేంద్రు డా పాటకు తన్మయుడై "మీరు అడవిలో తపస్సు చేసుకునే బ్రహ్మచారుల్లా నాకు కనిపించటం లేదు. నిజం చెప్పండి.
మీరెవరు?" అని అడిగాడు.

"మేము సంతానులం!" అన్నాడు భవానందుడు.

"సంతానులు! అంటే ఎవరి సంతానం?" అన్నాడు మహేంద్రుడు.

"దేశమాత సంతానం."

“మీరు దేశమాత సంతానమా!" అంటూ మహేంద్రుడు కొంచెం యీసడింపుగా అని, "అయితే దేశమాత మిమ్మల్ని దొంగతనాలు చేసి బ్రతకమన్న దన్నమాట. మీరేదో ఒక రోజున సిపాయీల ఫిరంగి మూతులకు కట్టబడి తునాతునియలు చేయబడతారు. రాజుగారి ధనం దోపిడీ చేసినవారెవరూ బతికి బయటపడలేదు." అన్నాడు.

"మేము దోచింది రాజధనం కాదు. పాలన చేయనివాడు రాజు కాదు. దేశంలో ప్రజలు తిన తిండిలేక, ఆకలములు తిని ప్రాణాలు కాపాడుకునేందుకు ప్రయత్నిస్తూంటే, మనకు పాలకుణ్ణని చెప్పుకునే నవాబు మీర్జాఫర్ ఏంచేస్తున్నాడు? అతడి నౌకరీలో ఉన్న ముస్లిం సైనికులు గ్రామాలమీద పడి, దోపిడులు, మానభంగాలు చేస్తూంటే అతడు తెలిసే, ఆ కిరాతకృత్యాలను ఆపేందుకు ప్రయత్నం చేయడేం?" అని భవానందుడు క్రోధంవుట్టిపడే గొంతుతో ప్రశ్నించాడు.

మహేంద్రుడీ ప్రశ్నకు కలవరపడుతూ,
"నిజమే, ఈ ముస్లిం పరిపాలనలో ఇలాంటి రాక్షసకృత్యాలన్నీ జరుగుతున్నవి. కాని వాళ్ళను గద్దె దించటం ఎలా సాధ్యం? మీ కొద్దిమంది సంతానులచేత అదెలా సాధ్య మవుతుంది?" అన్నాడు.

"ప్లాసీయుద్ధంలో ఆంగ్లేయ సేన ఎంత ? నవాబు సేన ఎంత ?" అని ప్రశ్నించాడు భవానందుడు.

"ఆంగ్లేయులూ, మన బెంగాలీలం సమానమా?" అన్నాడు మహేంద్రుడు.

"సమాన మయేందుకే ప్రయత్నిస్తాం. ప్లాసీలో అంత చిన్న సేనతో ఆంగ్లేయులు ముస్లిం సేనావాహినిని ఎందువల్ల ఓడించగలిగారు? వాళ్ళకున్న ధైర్యసాహసాలే అందుక్కారణం. మహమ్మదీయుల్లో ఆవిలేవు. కాస్త శరీరం చెమట పట్టగానే యుద్ధ రంగం విడిచి పారిపోతారు. షర్బత్ ఎక్కడ దొరుకుతుందా అని తిరుగుతారు. వాళ్ళల్లో ధైర్యం లేదు, పట్టుదలా లేదు. ఒక ఫిరంగిగుండు ఒక స్థానంలోనే గాని పది స్థలాల్లో పడదు. అందువల్ల ఒక్క ఫిరింగిగుండు చూసి పదిమంది పారిపోనవసరం లేదు. మహమ్మదీయ సైనికుడు ఒక గుండు చూస్తే చాలు గుండెపగిలినంత పనై పారిపోతారు, ఆంగ్లేయ సైనికుడెన్ని గుండ్లను చూసినా యుద్ధరంగం వదిలి పారిపోడు," అన్నాడు భవానందుడు.

"మీ సంతానులకు, ఆంగ్ల సైనికుల కున్నంత గుండెధైర్యం వున్నదని నన్ను నమ్మమంటా రా?" అని ప్రశ్నించాడు మహేంద్రుడు.

"ప్రస్తుతం లేకపోవచ్చు. అలాంటి ధైర్య సాహసాలు చెట్టునుంచి రాలేవి కావు. అభ్యసించి అలవరచుకోవలసిన గుణం అది. మేం సన్యాసులం మా కార్యం పూర్తయే వరకూ, మేం మా భార్యా పిల్లల ముఖం చూడం. కావాలనుకుంటే నువ్వూ సంతానుడవు కావచ్చు" అన్నాడు భవానందుడు.

"భార్యా బిడ్డలను పరిత్యజించ నవసరం లేకపోతే, నేనూ ఓ సంతానుల వ్రతం స్వీకరిస్తాను." అన్నాడు మహేంద్రుడు.

"వారిని వదలనిదే నువ్వీ సంతానవ్రత గ్రహణం చేయలేవు." అంటూ వేగంగా నడవసాగాడు భవానందుడు.
🔥
*సశేషం*

*ఆనందమఠ్ - 6* 
🛕

రచన : బంకిం చంద్ర చటోపాధ్యాయ

భవానందుడు మహేంద్రుణ్ణి వెంటపెట్టుకుని ఆనందమఠం చేరేసరికి సూర్యోదయమైంది. వారిద్దరూ మఠంలోని పూజామందిరద్వారం సమీపించేంతలో  తాపసి - సత్యానంద స్వామి, అప్పుడే ప్రాతఃకాల పూజ ముగించి, జీవానందుడితో ఏదో మాట్లాడుతున్నాడు.

మహేంద్రుణ్ణి చూస్తూనే, సత్యానందస్వామి ముందుకు వచ్చి, భవానందుణ్ణి భుజం పట్టుకుని, పూజామందిరానికి పక్కనే ఉన్న మరొకగదిలోకి తీసుకుపోయి, కొద్దినిమిషాల తర్వాత తిరిగి పూజామందిరంలోకి వచ్చాడు. ఈసారి మహేంద్రుడు ముందుకు రెండడుగులు వేసి సత్యానందస్వామికి నమస్కరించాడు. సత్యానంద అతణ్ణి దీవించి “మహేంద్రసింహా ! నీ క్కలిగిన ఆపద మమ్మల్నందర్నీ కలత పరిచింది. నేనే నీ భార్యనూ, బిడ్డనూ అడవిలో దొంగలనుంచి కాపాడి, ఇక్కడికి తెచ్చాను. రా, వారున్న చోటుకు తీసుకుపోతాను," అంటూ బయలుదేరాడు.

సత్యానందస్వామి, మహేంద్రుణ్ణి వెంట పెట్టుకుని, చీకటిమయంగా వున్న నాలుగైదు గదుల్లోనుంచి నడిచి, కొంచెం వెలుగు వున్న ఒక పెద్ద గదిలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ ఒక చతుర్భజమూర్తి విగ్రహం మహేంద్రుడికి కనిపించింది. శంఖచక్రగదాపద్మధారియై వక్షస్థలంమీద కౌస్తుభమణి ప్రకాశిస్తున్న ఆ విగ్రహాన్ని చూచి మహేంద్రుడు దిగ్భ్రామ చెందాడు. ఆ మూర్తి పాదపద్మాల ముందు మధుకైటభరక్కసుల శిరస్సులు మొండెం నుండి వేరై పడి వున్నవి.

"ఈ మూర్తిని చూశావా, మహేంద్రసింహా ?" అని అడిగాడు సత్యానందస్వామి. మహేంద్ర సింహుడు తల ఊపాడు.

"ఆ విష్ణుమూర్తి అంకమున వున్న దేవిని గుర్తించావా?" అన్నాడు సత్యానంద స్వామి.

"లేదు స్వామీ, ఎవరామె?" అని అడిగాడు మహేంద్రుడు.

"మాత! మన మందరమూ ఆమె సంతానమే. చెప్పు, వందేమాతరమ్" అని హెచ్చరించాడు సత్యానందుడు. మహేంద్రుడు తలవంచి వందేమాతరమ్ అన్నాడు.

సత్యానందుడు, మహేంద్రుణ్ణి మరొక గదిలోకి తీసుకుపోయాడు. అక్కడ అష్ట భుజాలో సమస్తాలంకారాలతో శోభిల్లుతున్న జగద్ధాత్రీమూర్తి మహేంద్రుడికి కనిపించింది.

"ఈమాత పేరేమిటి ?" అని అడిగాడు మహేంద్రుడు.

"సింహ, వ్యాఘ్ర, గజ, భల్లూకాది వన్య మృగాలను తన పాదాలతో నేలమట్టగించి, అక్కడ పద్మాసనం ప్రతిష్టించి కూర్చున్న సమస్థ ఐశ్వర్యస్వరూపిణి. ఈమెకు నమస్కరించు,” అని ఆజ్ఞాపించాడు సత్యానందుడు. మహేంద్రుడు నమస్కరించాడు.

సత్యానందస్వామి, మహేంద్రుణ్ణి మరొక గదిలోకి నడిపాడు. ఆ గది చీకటి వెలుగుల మయంగా వుంది. అక్కడ ప్రతిష్ఠితమైన భీకరకాళీమూర్తిని చూసి మహేంద్రుడు కొంచెం భయపడ్డాడు. సత్యానందుడు, మహేంద్రుని ముఖకవళికల్లో భయచిహ్నాల ను గ్రహించినవాడిలా ముఖం పెట్టి, "ఈమె కాళీమాత! నేడు దేశం సర్వనాశనమై వున్నది. అందువల్లనే కాళీమాత కంకాళ మాలలు ధరించివున్నది. ఆమె తన శివుణ్ణి పాదాలతో మర్దించుతున్నది. హా, మాతా !" అంటూ సత్యానందుడు కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకున్నాడు. అతడిగొంతు రుద్దమైపోయింది.

"స్వామీ, ఆమె చేతుల్లో కత్తి, కపాలమూ ఏమిటి?" అని అడిగాడు మహేంద్రుడు భక్తి భయాలతో వణికిపోతూ.

“మేమంతా ఆమె సంతానమే. ఆమె తన చేతగల కత్తినే మాకు అనుగ్రహించింది. చెప్పు, వందేమాతరమ్ అన్నాడు సత్యానందస్వామి. 'వందేమాతరమ్' అంటూ మహేంద్రుడు కాశీమూర్తికి సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు.

సత్యానందస్వామి ఆ గదిలోనుంచి బయటికి పోబోయేంతలో, మహేంద్రుడాయ నతో, "స్వామీ! ఒక్కమనవి. నన్ను నా భార్య నూ, పుత్రికనూ ఒక్కసారి చూడనివ్వండి. తరవాత వారిని పంపివేసి, నేనూ మీ సంతానుల వ్రతగ్రహణం చేసాను." అన్నాడు.
"నీ భార్యా పుత్రికలను ఎక్కడకు పంపుతావు?' అని సత్యానందు డడిగాడు.

ఆ పశ్న తలెత్తిన తరవాత గాని మహేంద్రుడికి, తన భార్యా పుత్రికలను పంపేందుకు ఎక్కడా చోటు లేదనే సంగతి స్ఫురణకు రాలేదు.

"పదచిహ్న గ్రామంలోని నా ఇంటిలో ఎవరూ లేరు. మహమ్మారి లాంటి యీ కరువు కాటకాల మధ్య ఆమె నెక్కడికి పంపినా, ఎవరాదరిస్తారు?" అన్నాడు మహేంద్రుడు దీనంగా.

సత్యానందస్వామి ఆ ప్రశ్నకు జవా బేమీ చెప్పకుండా తల వూపి వూరుకుని, "సరే, ఈ ద్వారం వెంట బయిటికి వెళ్ళు. అక్కడ ఆవరణలో నీ భార్యా, పుత్రికా వున్నారు." అంటూ మహేంద్రుడికి చెప్పి, మహేంద్రుడు బయటికి పోగానే, ఆ గదిలో వున్న ఒక రహస్య సొరంగం తెరచి, దాని మెట్లమీదుగా భూగృహంలోకి దిగిపోయాడు.

ఆ భూగృహంలో, జీవానందుడూ, భవానందుడూ రాత్రి దోచుకువచ్చిన ఆంగ్లేయుల ఖజానా పెట్టెలు బద్దలుకొట్టి, అందులో వున్న రూపాయలు రాసులుగా పోసి లెక్క పెడుతున్నారు. సత్యానందుడు వారితో మహేంద్రుడు తిరిగి మన దగ్గిరకు వస్తాడు. అతడివల్ల మన సంతానులకు గొప్ప మేలు జరుగుతుంది. ఇక్కడ మీ పని పూర్తికాగానే, అడవిలో భార్యా బిడ్డలతో పోయే మహేంద్రుడి వెంటనంటి వుండండి. ఆ సమయం రాగానే అతణ్ణి మన మఠం లోని విష్ణు మంటపానికి తీసుకురండి" అని చెప్పి, భగృహం నుంచి మెట్లెక్కి పైకి వెళ్ళిపోయాడు.
🔥
*సశేషం*

*ఆనందమఠ్ - 7*  

మహేంద్రుడు గదిలోనుంచి బయిటికి వస్తూనే, ఒక విశాలమైన మంటపంలో 

సుకుమారిని ఒడిలో పెట్టుకుని తలవంచుకు కూర్చున్న భార్యను చూశాడు. ఆమెను చూస్తూనే అతడికి దుఃఖం ఆగిందికాదు. కళ్యాణి అడుగుల చప్పుడు విని తల ఎత్తి భర్తకేసి చూస్తూనే, ఆనందం దుఃఖం ఒకేసారి హృదయాన్ని పెనగొనగా లేచి నిలబడి జలజల కన్నీళ్లు కార్చింది. భార్యాభర్త లిద్దరూ కొంతసేపు మాట్లాడలేక ఒకరి నొకరు చూసుకుంటూ మూగ బాధననుభవించారు. తరువాత కళ్యాణి సత్రంలో తన ఆపహరణ సంగతి చెప్పింది. మహేంద్రుడు తన అనుభవాలు చెప్పాడు.

ఈవిధంగా ఒక అరగంటకాలం గడిచింది. మహేంద్రుడు తన భార్యతో.

"ఇక మనం ప్రయాణమై పోవటమే మంచిది. ఈ పవిత్రస్థలం సంసార లంపటాలలో చిక్కుకుని అలమటించే మనలాంటి పామరులకు వాసస్థానంకాదు," అన్నాడు.

మహేంద్రుడు కూతురును చంక నెత్తుకుని ఆవరణలో నుంచి కదలబోయేంతలో అతడికి ఎదురుగా ఒక తిన్నెమీద రెండు టేకుఆకులలో భోజనపదార్థాలు కనిపించినై. అవి ఎప్పుడెవరక్కడ పెట్టారో తెలియదు. మహేద్రుడు వాటిని భార్యకు చూపించాడు.

“ఇవి మనకోసమే. ముందు మీరు తినండి." అన్నది కళ్యాణి, మహేంద్రుడు మారు మాటాడకుండా తిన్నెమీద కూర్చుని ఆకలి తీరేవరకు భుజించాడు. ఆ మిగిలిన పదార్ధాలని కళ్యాణి భుజించింది. అక్కడే పెట్టివున్న ఒక ముంతలోని పాలను ఆమె

సుకుమారికి తాగించింది. తరవాత వారు మఠం ఆవరణ దాటి అరణ్యంలోకి ప్రవేశించారు.

📖

పదచిహ్న గ్రామం ఎటువున్నదో మహేంద్రుడు తనకు తెలుసుననుకున్నాడు. ఒకసారి అర్యణంనుంచి బయటపడి, రాజమార్గం చేరితే ప్రయాణం సుఖంగా సాగుతుందని అతడు ఆశించాడు. అతడి ప్రయత్నం చీకటిపడేలోగా తన స్వగ్రామం చేరాలని.

కాని, మహేంద్రుడు ఆరణ్యంలో గంటకు పైగా ప్రయాణించినా, అతడికి దానిలోని ఆది అంతాలు తెలియరాలేదు. ఎంత దూరోం పోయినా మహారణ్యమే. దానిలో నుంచి బయటపడటం ఎలాగో అతడికి అర్ధంకాలేదు. పైగా అతడికి తన స్వగ్రామం వున్న దిక్కు కూడా తెలియకుండా పోయినట్టయింది.

అలాటి సంకట సమయంలో ఒక వైష్ణవ బ్రహ్మచారి అతడికి ఎదురయ్యాడు. అతడి పెదాలమీద చిరునవ్వు తాండవిస్తోంది. అతణ్ణి చూస్తూనే మహేంద్రుడికి ప్రాణం లేచివచ్చినట్టయింది.

"గోసాయీజీ- మీరీ ప్రాంతాలు బాగా తెలిసిన వారులా వున్నారు. మమ్మల్ని ఈ ఆరణ్యం దాటించి, రాజమార్గం చేర్చగలరా?” అన్నాడు మహేంద్రుడు.

గోసాయి మారు మాటాడకుండా వెనుదిరిగి బయలుదేరాడు. మహేంద్రుడు అతణ్ణి అనుసరించి నడిచాడు. ఓ పావుగంట తరవాత వాళ్ళు అరణ్యం దాటి ఒక కాలవ ఒడ్డుకు వచ్చారు. వారికి అల్లంతదూరంలో రాజమార్గం కనిపిస్తున్నది.

"అవసరం అనుకుంటే యిక్కడ కొంచెంసేపు విశ్రాంతి తీసుకుని, ఆ కనిపించే మార్గంవెంట తూర్పుగా వెళితే, నువ్వు పదచిహ్న గ్రామం చేరగలవు." అని చెప్పి గోసాయి తిరిగి అరణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.

మహేంద్రుడు భార్యతో, కుమార్తెతో కలిసి కాలవ ఒడ్డునే వున్న ఒక చెట్టుకింద కూచున్నాడు. ఒకటి రెండు నిమిషాలవరకూ ఎవరూ మాటాడలేదు. కళ్యాణి భర్త ముఖం కేసి చూసింది. అతడేదో దీర్ఘాలోచనలో వున్నట్టు కనిపించాడు.

మఠంలో కలుసుకున్నప్పటి నుండి నేను చూస్తూన్నాను, మీరేదో మనసులో బాధపడుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నారు. ఆ సంగ తేమిటో నాకు చెప్పగూడదా?" అన్నది కళ్యాణి.

మహేంద్రుడా ప్రశ్నకు ఒక నిట్టూర్పు విడిచి, "నా మనసులో అంత పెద్ద బాధేమీ లేదు. సత్యానందస్వామి నన్ను సంతానధర్మం స్వీకరించమన్నారు. నేను నిరాకరించాను. ఆ విషయమే మనసులో మెదులుతున్నది. అంతకన్న మరేంలేదు.” అన్నాడు.

"అవును, మీరెందుకు సంతానధర్మం స్వీకరించగూడదు? రాత్రి నేనొక కల గన్నాను. ఆ కలలో మీరు కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, వందేమాతరమ్ అని నినాదాలు చేస్తూ, ఇతర సంతానులతో కలిసి మ్లేచ్ఛుల తో యుద్ధం చేయటం చూశాను,” అన్నది కళ్యాణి.

"అది కలే. వాస్తవం కాదు. సంతానధర్మం స్వీకరించివాడు భార్యా బిడ్డల ముఖం చూడగూడదు. ఆ సంగతి నీకు తెలియదా" అన్నాడు మహేంద్రుడు.

"ఆ నియమానికి అంగీకరించి, ఆ వ్రతం పూనండి. దేశమాత సేవకు నేనెందుకు అడ్డు వస్తాను, ఇదిగో, మీకు నా ఆటంకం తొలిగే మార్గం., ఇద్దరం ఏదో ఒకనాడు ఆ స్వర్గంలో కలుసుకుందాం." అంటూ కళ్యాణి తన చీర చెంగుకు కట్టుకున్న విషపుడబ్బాను ఊడదీసింది.

ఆ విషభరిణను చూస్తూనే మహేంద్రుడు నిలువెల్లా కంపించిపోయి, దానిని ఆమె చేతిలో నుంచి తీసుకోబోయాడు. అది జారి కిందబడింది.

"కళ్యాణీ, నువ్వంత సాహసాని కొడగట్టకు. కావాలంటే నిన్నూ, సుకుమారినీ ఎవరి యింటనైనా దిగవిడిచి, నేను ఈ సంతాను ల్లో కలవగలను. మాతకార్యం పూర్తవగానే తిరిగి నిన్ను కలుసుకోగలను." అన్నాడు మహేంద్రుడు.

కళ్యాణి ఏదో జవాబు చెప్పబోయేంతలో సుకుమారి కీచుమని అరిచింది. ఆ భార్యా భర్తలిద్దరూ ఒకేసారి కుమార్తెకేసి చూశారు. విషపుడబ్బా మూత వూడదీసి ఉన్నది. అందులో విషగుళిక లేదు. సుకుమారి బాధతో తన్నుకుంటున్నది.

కళ్యాణి పిచ్చిదానిలా ఒక్క కేక వేసి, సుకుమారి నోట్లో వేళ్ళుపెట్టి సగం కరిగి పోయిన విషగుళికను బయటికి తీసింది. ఆఖరికి సుకుమారి తన్నుకోవటం మాని, కళ్ళు తేలవేసి సొమ్మసిల్లి పడిపోయింది. కళ్యాణి కూతురును పైకెత్తి హృదయానికి హత్తుకుంటూ, “చూశారా, ఆ శ్రీకృష్ణుడే మీకు ధర్మమార్గం చూపించాడు. ఇక మా బంధం మిమ్మల్ని బాధించదు. స్వేచ్ఛగా దేశమాతను సేవించండి." అంటూ మిగిలి వున్న విషగుళికను చప్పున నోట్లో వేసుకుని మింగింది.

ఈ దృశ్యం చూసి మహేంద్రుడు నిశ్చేష్టుడై పోయాడు. అతడికి కాళ్ళూ చేతులూ ఆడలేదు. అంతలో ఎక్కడినుంచో ఒక పాట వినబడసాగింది.

హరే మురారే మధుకైటభారే... 

గోపాల గోవింద ముకుంద శౌరే...

పాట వస్తున్న దిక్కుకేసి మహేంద్రుడు తల తిప్పాడు. కాని అక్కడ ఎవరూ లేరు. అతడు భార్యా పుత్రికలకేసి చూశాడు. ఇద్దరూ నేలమీద నిశ్చలంగా పడివున్నారు. మహేంద్రుడు పెద్దగా ఒక్క శోకం పెట్టి వారిమీద వాలిపోయాడు. అంతలో అతడి భుజాన్ని ఎవరో తాకినట్టయింది. వెంటనే మహేంద్రుడు తలఎత్తి చూశాడు. ఎదురుగా సత్యానందస్వామి.

సత్యానందస్వామిని చూస్తూనే మహేంద్రుడు లేచి కూచున్నాడు. అతడి కళ్ళ నుంచి అశ్రువులు ధారగా ప్రవహిస్తున్నవి. సత్యానందుడు అతడి భుజంమీద చేయి వేసి అనునయించాడు. మహేంద్రుడు కొంచెం ఉపశమనం పొంది లేచి నిలబడ బోయేంతలో ఇద్దరు సిపాయిలు అక్కడికి పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చారు. వారిలో ఒకడు జమేదారు. అతడు మహేంద్రుడి మెడ పట్టుకుని గుంజుతూ, "రాత్రి బళ్ళను అటకాయించి ధనాన్ని దోచుకున్న ఆ కాషాయ సన్యాసుల్లో వీడూ తప్పక ఉండి వుంటాడు. మన కనుగప్పేందుకు ఆ దుస్తులు తీసివేసి, సామాన్యపౌరుడిలా వేషం ధరించాడు." అన్నాడు.

జమేదారు మెడ పట్టుకోగానే, మహేంద్రుడు కాలసర్పంలా బుసలుకొట్టుతూ అతడి కేసి చూశాడు. జమేదారు వెంటవున్న సిపాయి మహేంద్రుడి చేతులకు బేడీలు తీసి బిగించ బోయాడు. అది చూస్తూనే మహేంద్రుడు సిపాయిని లాగి ఒక తన్ను తన్నాడు. వాడు అరుస్తూ కిందపడిపోయాడు. జమేదారు ఉగ్రుడై మీదికి రాబోయేసరికి, మహేంద్రు డతన్ని నడుం పట్టుకుని దూరంగా విసిరివేశాడు.

జమేదారు కత్తి దూస్తూ పడ్డచోటునుంచి లేచి నిలబడబోయేంతలో అరణ్యంలో నుంచి అయిదుగురు సిపాయిలు పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి మహేంద్రుణ్ణి, సత్యానందుణ్ణి చుట్టు ముట్టారు. మహేంద్రుడు వాళ్ళమీద కలియబడబోయేంతలో సత్యానందస్వామి అతడి భుజం పట్టుకుని వారిస్తూ, 

"ఇది సమయం కాదు ఆగు" అన్నాడు ఆజ్ఞాపిస్తున్న కంఠంతో.

మహేంద్రుడి చేతులకు సంకెళ్లు తగిలించ బడినై. సత్యానందస్వామి క్కూడా ఒక సిపాయి, సంకెలలు వేయబోయేంతలో, వెంటనే జమేదారు అతణ్ణి వారిస్తూ, 

“ఆ వృద్ధుడి కెందుకు సంకెళ్లు? ఆయన చాలా సాత్వికుడిలా వున్నాడు. మనవెంట 

నగరానికి తీసుకుపోదాం." అంటూ మహేంద్రుడి కేసి కళ్ళెర్రచేసి చూస్తూ "ఈ బద్మాష్ మాత్రం పారిపోకుండా చూడండి. వీడికి ఉరి తప్పదు. బహూశా, ఈ వృద్ధ సన్యాసి క్షేమంగా విడుదల కావచ్చు.'” అన్నాడు.

సత్యానందుడూ, మహేంద్రుడూ సెలయేటి ఒడ్డున పడివున్న కళ్యాణీ, ఆమె పుత్రికల నిశ్చల శరీరాలకేసి ఓమారు చూసి, తల వంచుకుని సిపాయిల వెంట బైలుదేరారు. 

"నా భార్యా బిడ్డల శవాల క్కూడా దహన క్రియలు జరిపే శక్తి నాకు లేదు. ఆ శవాలను ఏ అడవిమృగాలో పీక్కుతింటాయేమో" అని అనుకున్నాడు మహేంద్రుడు.

📖

రాజమార్గం వెంట పట్టణంకేసి సిపాయిల వెంట కొంతదూరం నడిచిన తరవాత సత్యానందస్వామి జమేదారుతో, ''అయ్యా, నేను హరినామస్మరణ చేసుకోవచ్చునా ?'' అని అడిగాడు.

"నిరభ్యంతరంగా చేసుకోండి. నగరంలో కొత్వాలు తమను తప్పక విడుదల చేస్తాడు. ఈ బద్మాష్ కి మాత్రం తప్పక ఉరిశిక్ష పడి తీరుతుంది." అన్నాడు జమేదారు.

సత్యానందస్వామి గొంతెత్తి పాడసాగాడు.

ధీరసమీరే తటి నీతీరే వసతివనే వరనారీ నకురో దనుధర గమనవిలంబన మతివిధురా సుకుమారీ.

🔥

*సశేషం*