దేవీ.. శ్రీదేవీ.. నవశతి (అనుష్టన్ చందస్సు వృత్తమాల)
*801.లాటీవిట.. స స స స మ త య.. యతి.. 13
వినుమో సుమతీ మనసైనసుధీ విశ్వాసా సంభావ్య చిదాత్మా
తనమార్గములన్ కృతమాచరణార్థా వేద్యా ప్రాప్తా పరమాత్మా
మన భావముగా చిరుహాసములన్ మాహాత్మ్యా భాగ్యంపు విధాతా
తనలక్ష్యముగా విధులన్ విహితా ధన్యాత్మీ సంభావ్యసు దేవీ ...
సరళ భావం :సుమతీ! విను — విశ్వాసంతో చైతన్యరూపమైన ఆత్మను గ్రహించినవాడే నిజమైన జ్ఞాని.మనిషి తన మార్గంలో సత్కార్యాలను ఆచరిస్తూ సాగితే పరమాత్మను తెలుసుకునే స్థితికి చేరుకుంటాడు. మనసులోని సద్భావాలు చిరునవ్వులా వికసిస్తే అది మహాత్మత్వానికి సంకేతం; అదే మనిషి భాగ్యం.అలాంటి ధర్మమార్గాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుని విధులను ఆచరించినవాడు ధన్యాత్ముడు; ఆ దైవస్వరూపమే దేవీ.
*802.స్రగ్ధర.. మ ర భ న య య య.. యతి.. 8,15
ప్రాధాన్యమ్ముల్ మనో ప్రాభవ వరవిధి త్రుప్తల్ నివేద్యా వివేకుల్
మేధాసం ధానశక్తిన్ మెలగ నియత సామీప్య సంధాను వాక్కుల్
వాదాప్రత్యుత్తరాతావక విపులపు సంవాద తత్త్వమ్ము వాదుల్
యాధారమ్ముల్ సుధా వాహములు విమల సహ్యా నివేదమ్ము, దేవీ ..
సరళ భావం :మనసుకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చి, వివేకంతో ఆలోచించే వారు తమ భావాలను వినయంతో సమర్పిస్తారు.మేధస్సు, ధ్యానం, నియమం ద్వారా మాటలు సమీపతను కలిగించే విధంగా మెలుగుతాయి.వాద–ప్రత్యువాదాల ద్వారా విస్తృతమైన సంభాషణలో సత్యతత్త్వం వెలుగులోకి వస్తుంది.అవి అమృతధారలవలె ప్రవహించి మనసును నిర్మలంగా చేసి దేవికి అర్పణగా నిలుస్తాయి.
*803.మేఘవిస్పూర్జిత.. య మ న స ర ర గ.. యతి..13
సకాలమ్మున్ స్వేచ్ఛా వినుత మగుటే సానుకూలమ్ము భక్తీ
ప్రకారమ్మున్ రాగాను వశ మగుటే పాలనమ్ముల్ సశక్తీ
వికాశమ్మున్ జూపన్ సమయ ప్రవరా వేద విద్యా వియుక్తీ
ప్రకాశమ్ముల్ ప్రక్షిప్తములుగ విధీ ప్రత్యయమ్మేలు దేవీ .. .. ..
సరళ భావం :సరైన సమయంలో స్వేచ్ఛగా దేవిని స్తుతించడం భక్తికి అనుకూలం.భక్తి రాగంతో దేవిని ఆశ్రయించినప్పుడు జీవన పాలనకు శక్తి కలుగుతుంది.సమయోచితంగా వేదజ్ఞానం వికసిస్తే అజ్ఞానం తొలగిపోతుంది.అప్పుడు ఆ జ్ఞానప్రకాశం జీవనంలో వ్యాపించి విధి మీద విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తుంది — ఓ దేవీ!
804 .. *మాఘ.. స భ భ గ గ యతి .. 7
పలుకే భాగ్య ప్రభావము గానున్,తలపే తన్మ య తత్త్వము గానున్
విలువే విజ్ఞత విశ్వము గానున్, కళలే కాలము గమ్యము దేవీ
చిరునవ్వుల్ జయ నిష్టలు గానున్, దరహాసమ్మగు ధ్యానము గానున్
వరదానమ్ముగు వాసము గానున్, పరమార్దమ్మగు పాలన దేవీ
సరళ భావం :మన మాటలలో ఉన్న శక్తి దైవానుగ్రహం వల్లే వస్తుంది.మన ఆలోచనలు కూడా పరమతత్త్వంతో నిండినవిగా ఉండాలి.విజ్ఞానం, వివేకం వల్లే ప్రపంచంలో విలువ తెలుస్తుంది; కళలు కాలగమనానికి మార్గం చూపుతాయి — ఓ దేవీ!
చిరునవ్వులు, విజయసంకల్పాలు జీవనానికి శక్తినిస్తాయి. సౌమ్యమైన హాసం ధ్యానముగా మారుతుంది.దేవి వరప్రసాదమే మన నివాసం, జీవితం;ఆమె పాలనే పరమార్థమయిన రక్షణ.
**805 .. మానవికావికాశ: ..త భ భ ర గ .. యతి .. 7
కన్నుల్ దివాకర కాంతులు విశ్వమందున్, మిన్నుల్ విరాజలి మేనులు సర్వమందున్
మన్నున్ సహాయము మానస నేస్తమందున్, తెన్నుల్ విధించుమ తేర్చు సుఖమ్ము దేవీ
విఖ్యాత భావము విద్యల తీరుగానున్, ప్రఖ్యాత లక్ష్యము పాఠ్యము తీరుగానున్
ముఖ్యంబు మూర్తిగ మూలము తీరుగానున్, సఖ్యంబు కాలము సాక్షిగ తీరు దేవీ
805. మానవికావికాశ వృత్తం పద్యంలో సరళ భావం :మన కళ్లలో సూర్యకాంతిలా జ్ఞానం వెలిగాలి; ప్రపంచమంతా ఆ కాంతితో ప్రకాశించాలి.మెరుపులా శక్తి ప్రతి జీవిలో ఉండాలి.మనసుకు మంచి సహాయం, స్నేహం లభిస్తే జీవితం సుఖంగా మారుతుంది — ఓ దేవీ, అలా కరుణించు.
జ్ఞానం విస్తరించి ప్రసిద్ధి చెందిన భావాలను అందించాలి.మంచి లక్ష్యాలు విద్య ద్వారా సాధ్యమవాలి.అన్నిటికీ మూలమైన దైవస్వరూపం ప్రధానంగా నిలవాలి.కాలమే సాక్షిగా స్నేహబంధం నిలిచి జీవితం సార్థకమవాలి — ఓ దేవీ
807. మహాప్రస్థానం.. స త త న స ర ర గ గ 10,16
కలకాలంమ్మున్ మనోశక్తి కళలకథగా కామ్యమ్మున్ దేహమ్మున్ యేలున్
విలపించేబుద్ధి కష్టమ్ము విలువల కధా వాదంమ్మున్ ద్రోహమ్మున్ యేలున్
తలపించే స్నేహ దాహమ్ము తపములకళా తత్వమ్మున్ బోధత్వం యేలున్
పలుకే బంగారమున్ కోరె పద నిసలుగన్ పాండిత్యమ్మేలున్ శ్రీదేవీ
సరళ భావం :కాలం గడిచేకొద్దీ మనిషి మనోశక్తి, కళలు, ఆశలు శరీరాన్ని నడిపిస్తాయి. కానీ కష్టాలు వచ్చినప్పుడు బుద్ధి విచారంతో నిండుతుంది; విలువలు తగ్గితే ద్రోహం పెరుగుతుంది. స్నేహం, తపస్సు, తత్వజ్ఞానం మనసును ఉన్నతంగా చేస్తాయి. మాట బంగారంలా విలువైనదై, నిజాయితీతో కూడిన పాండిత్యం ఉన్నప్పుడు జీవితం సార్థకమవుతుంది.
808. మహాశక్తి.. య స భ జ య గ.10
సమాధానముగాయుక్తియు సమర్ధత శక్తేలున్
చమత్కారముగా సేవల చరిత్రత యుక్తేలున్
విమర్శాలయగా కాలము విధాన పరమ్మేలున్
మమేకమ్ము జయమ్మున్ గతి మనమ్మది శ్రీదేవీ
సరళ భావం :సమాధానంగా ఆలోచించే యుక్తి, సమర్థత మనిషికి శక్తిని ఇస్తాయి. సేవాభావంతో చేసిన పనులు మంచి పేరు తెస్తాయి. కాలం మన పనులను పరీక్షిస్తుంది. మనసు ఏకాగ్రంగా ఉంటే విజయం సాధ్యమవుతుంది. 🌸
809. మహా శ్రగ్ధర.. త జ త న స ర ర గ..16
సామర్థ్యము చూపకాలమ్ము సమయమున సంసారమున్ శోధనేలున్
సామాన్యము తెల్పగల్గేటి వినయ దయవిశ్వాసమున్ సాధనేలున్
ప్రామాణ్యము వృత్తిబట్టేను ప్రభ లగతి ప్రాధాన్యతన్ ప్రేమయేలున్
క్షేమమ్ము సమాధనమ్మేను సకలసమసంక్షేమ సౌఖ్యమున్ దేవీ
809. మహాశ్రగ్ధర – భావం :దేవీ మానవుని లీలలు అంటూ తెలిపే మనిషి సామర్థ్యం కాలానుసారం పరీక్షకు వస్తుంది. వినయం, దయ, విశ్వాసం వంటి గుణాలు సాధనతో పెరుగుతాయి. వృత్తి, ప్రవర్తన మన విలువను నిర్ణయిస్తాయి. సమతా భావం, సమాధానం ఉన్నప్పుడు అందరికీ క్షేమం కలుగుతుంది.
810.రాజహంస వృత్తం....త త త త త త త త గగ ....13 యతి
శ్రీరామ నీనామ మెంతో రుచీ రాగ శ్రీ ప్రేమ మోహమ్ము దాహమ్ము ధర్మమ్ముదేవీ
శ్రీ రాగమే జేయగా నాశ శ్రీకార శ్రీ లక్ష్య తత్వమ్ము మార్గమ్ము సత్యమ్ము దేవీ
శ్రీరంజితమ్మేను దేహమ్ము శ్రీలక్ష్యశ్రీ శక్తి ప్రమోదంబు నేపొంద కాలమ్ముదేవీ
శ్రీరమ్యతా శాంతి సౌభాగ్య మొందేటి శ్రీ దీక్ష శ్రీశ్రావ్య శ్రీ దేవ శ్రీలక్ష్మి మమ్మేలు దేవీ
810. రాజహంస వృత్తం – భావం :అమ్మవార్లతో అవేంకటేశ్వరుడు రాముని గూర్చి ఏవిధముగా తెలిపే శ్రీరాముని నామం మధురమైనది; అది ప్రేమ, భక్తి, ధర్మాన్ని పెంచుతుంది. ఆ భక్తి జీవితం లో సత్యమార్గాన్ని చూపిస్తుంది. దేవుని కృపతో శాంతి, సౌభాగ్యం, ఆనందం మన జీవితంలో కలుగుతాయి.
811..సంభోధ (జ త న స గ గ..9)
సహాయమున్ కోరుటయు సహనమ్మేలే, చరిత్ర తెల్పేది సహజ సమరమ్మమేలే
విహారమే ప్రేమమగు వినయమ్మేలే, తరంబు మార్పేను సమత శభధంమేలే
మహా మయమ్మున్ విధిగ మనస య్యేలే, విరాజ మౌనంబు సహ విజయం మేలే
ప్రహాసనమ్మే ననకు ప్రియ శ్రీదేవీ, చిరాకు లేనట్టి వర జిత శ్రీదేవీ
811. సంభోధ – సరళ భావం :సహాయం కోరడం సహనాన్ని పెంచుతుంది. జీవితం సహజమైన పోరాటాల ద్వారా మనకు పాఠాలు చెబుతుంది. ప్రేమతో కూడిన వినయం మనసుకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. కాలం మారినా సమతా భావమే మంచి మార్గం. జీవితంలో మాయలు ఉన్నా మనసు ప్రశాంతంగా ఉంటే విజయం సాధ్యమవుతుంది. చిరాకు లేకుండా సంతోషంగా ఉండటం మంచిదని కవి ప్రియమైన శ్రీదేవిని సంభోదిస్తూ చెబుతున్నాడు. 🌸
812."ధూమ్రాలీ -- య య మ గ..యతి /8..
పరీక్షిoపనేలన్ చెప్పాగల్గున్, ప్రధానంబుజూపుల్ ప్రాబల్యంబున్
పరాకేలమీకున్ తప్పా నొ ప్పున్, చిదానందమేనున్ సాచేష్టల్ గన్
నిరాడంబరమ్మున్ సానిత్యమ్మున్ విధానంబు యేనున్ ప్రవీణ్యంబున్
స్వరాగమ్ము విశ్వాసశ్రీదేవీ, సదాన్యాయమేనున్ గా శ్రీదేవీ
సరళ భావం : 🌸అమ్మ మహిమను పూర్తిగా పరీక్షించి చెప్పడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. ఆమె కృపా దృష్టి చాలా బలంగా ఉంటుంది. ఆమె అనుగ్రహం లేకుండా మన ప్రయత్నాలు సఫలం కావు.శ్రీదేవి నిరాడంబర స్వరూపిణి. ఆమె మనకు నిత్యమైన మార్గాన్ని చూపి, సత్కార్యాలలో ప్రవీణతను కలిగిస్తుంది. ఆమెపై ఉన్న విశ్వాసమే మనకు బలం.
813..మమత..న. త. భ. త. ర. గ గ... యతి.. 7
మనసులో చిమ్మ చీకటి మార్చేది జ్ఞాన దీపమ్మున్
తనువులో కూర్పు చీకటి తార్చేది ప్రేమ దీపమ్మున్
అణువులో ఆశ చీకటి మార్చేది మార్గ దీపమ్మున్
క్షణములో నోర్పు చీకటి క్షణ్తవ్య క్షామ శ్రీదేవీ
సరళ భావం : 🌸మనసులో ఉన్న అజ్ఞాన అనే చీకటిని జ్ఞాన దీపం తొలగిస్తుంది. శరీరంలో ఉన్న కఠినత లేదా నిర్జీవతను ప్రేమ అనే దీపం తొలగిస్తుంది. జీవితం లోని చిన్న చిన్న ఆశలలో ఉండే చీకటిని సరైన మార్గం చూపే దీపం తొలగిస్తుంది. ఒక క్షణంలో కలిగే కోపం లేదా అసహనాన్ని క్షమాభావం తొలగిస్తుంది. ఈ క్షమ, శాంతి, దయలను ప్రసాదించేది శ్రీదేవియే.
814.. మయూర శారినీ.. ర జర గ.. 7
నీది నీది కాదు దేశమందున్, కాలమాయలన్ని కామ్యరీతిన్
నాది నీది ఒక్కటా భవమ్మున్, మాలలన్ని యేకమా మనస్సున్
ఏది యన్న దేహమే మనమ్మున్, సాల మానసమ్ము సాదనమ్మున్
వాద నేదిలేదు నమ్ము దేవీ, తాల లేక నుండ తత్వ దేవీ
814. మయూర శారినీ
ఈ ప్రపంచంలో “ఇది నాది – అది నీది” అనే భావం నిజం కాదు. కాలమాయ వల్ల మనుషులు అలా భావిస్తారు. జీవితం లో చూస్తే అందరూ ఒకటే. శరీరం కూడా తాత్కాలికమే. మనసును సద్గుణాలతో సాధన చేస్తే తత్వసత్యం తెలుస్తుంది. అందుకే తత్వాన్ని గ్రహించమని దేవిని ప్రార్థిస్తున్నారు.
815. మానవికావికాశ: ..త భ భ ర గ .. యతి .. 7
కన్నుల్ దివాకర కాంతులు విశ్వమందున్
మిన్నుల్ విరాజలి మేనులు సర్వమందున్
మన్నున్ సహాయము మానస నేస్తమందున్
తెన్నుల్ విధించుమ తేర్చు సుఖమ్ము దేవీ
815. మానవికా వికాశ
సూర్యుడి కాంతి ప్రపంచమంతట వెలుగును ఇస్తుంది. అలాగే మంచి మనుషుల మహిమ కూడా అందరికీ కనిపిస్తుంది. భూమి మనకు ఆధారంగా ఉన్నట్లు, మనసుకు మంచి స్నేహితులు సహాయంగా ఉంటారు. ఓ దేవీ! మాకు సుఖమార్గాన్ని చూపి జీవితం సరిచేయమని ప్రార్థిస్తున్నారు. 🌹
816 .. మాణిక్య .. మ జ జ గ గ .. యతి ..7
ఇష్టమ్మౌను కాల హితమ్ము వల్లన్, ప్రాణమ్మేను సాధ్య ఫలంబుగానున్
కష్టమ్మౌను సాస్త్ర కథల్లె మెల్లన్, జ్ఞానమ్మున్ శుభంబు గణంబుగానున్
నష్టమ్ముల్ యనేవి నయాన మెల్లన్, వైనంబున్ సహాయ వరంబు గానున్
దృష్టాంతమ్ముగాను దృడత్వ దేవీ, ధ్యానంబున్ విధాన దయావిధానమ్
816. మాణిక్య
కాలం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు కోరికలు నెరవేరి జీవితం సార్థకమవుతుంది. కష్టాలు వచ్చినప్పుడు శాస్త్రజ్ఞానం, అనుభవం మనకు మార్గం చూపుతాయి. నష్టాలు వచ్చినా అవి మనకు పాఠాలుగా మారి ముందుకు నడిపిస్తాయి. ధ్యానం, ధైర్యం, దయతో జీవిస్తే జీవితం స్థిరంగా సాగుతుంది అని దేవిని ప్రార్థిస్తున్నారు.
817.. ముగ్దక.. య మ న న ర ర గ గ..7, 14
నిదానం ప్రాధాన్యం నిజము తెలుపు సన్నిదానమ్ము నీలీలల్
ప్రధానం ప్రాముఖ్యం పలుకు మలుపు దీపమై స్నేహమై లీలల్
విధానం సామాన్యం వినయ కృపయు విద్యగా దైవమై లీలల్
కథా ఓర్పే జీవం కనికరమగు కామ్యమై భవ్య శ్రీదేవీ
817. ముగ్దకని
దానం (ఆలోచనతో వ్యవహరించడం) జీవితం లో చాలా ముఖ్యమైనది; అది నిజాన్ని తెలియజేస్తుంది. మంచి మాటలు, స్నేహం మనసుకు వెలుగులా ఉంటాయి. వినయం, కరుణ, విద్య ఇవి మనిషిని దైవస్వరూపంగా మార్చుతాయి. ఓర్పు, కనికరం ఉంటే జీవితం అందంగా, శ్రేయస్కరంగా మారుతుంది అని దేవిని స్మరిస్తున్నారు. 🌹
🌸
870. ఘన శ్రీవృత్తము
(స భ భ భ భ భ భ గ గ — యతి 13)
కథగా మారెను కానిది యైనది │ కాలముతోఁడగుటేనే
వ్యధలే జేరును మూలము ముఖ్యము │ వాక్కులు బంధముగానే
మదిలో జేరిన శబ్దములన్నియు │ మానస మార్పులుగానే
విధిలో నేస్తము యోగము పొందుట │ వీనులవిందుగ దేవీ
భావసారం:కాలమే నిరాకారాన్ని కథగా మలుస్తుంది.వాక్కులే బంధాలకు మూలం.మనసులోని శబ్దాలే మార్పుల కారణం.విధిలో స్నేహరూప యోగమే ఆనందస్వరూపం.
871. ఇంద్ర విమానము
(భ త న మ భ న న గ గ — యతి 13)
మార్గము చూపింతువు దయతోడన్ │ గామాక్షి పదములు వదల నేనో
దుర్గము నైనాగతికల మార్గమ్మున్ │ దూతల కరుణ కథలుగానో
స్వర్గము నిత్యంబు గమనతత్త్వంబున్ │ సాధన లక్ష్యముగానో
దుర్గతులైనన్ మముబడలింపున్ │ ప్రత్యూహమునను గొనుము దేవీ
భావం:
దేవి దయతో మార్గదర్శిని.
కష్టమార్గంలో కరుణే దూత.
సాధనమార్గమే స్వర్గతత్త్వం.
ప్రత్యూహాలను తొలగించమని ప్రార్థన.
872. ప్రహ్లాద
(స భ స భ స భ ర గ — యతి 7,13)
గతినీవే కథగ కదిలే │ జయగమనమ్మున్ నిను గొల్చుచుందున్
స్థితి నీవే భయసెగలేలే │ సహసిరులే శాంతమనంబుతోడ్న్
శృతి నీవే నిజదృతిగా │ మానసహృదయంబున్ సమరమ్ముగానున్
మతి నీవే విధిమయమై │ భాగ్యముమలుపే బాధ్యతబంధమున్ దేవీ
భావం:గతీ, స్థితీ, శృతీ, మతీ — అన్నీ దేవి తత్త్వమే.భయాన్ని జయంగా మార్చేది శాంతి.మనస్సులోని సమరాన్ని జ్ఞానం సమీకరిస్తుంది.విధి మలుపుల్లో బాధ్యతే భాగ్యం.
873. చూతకంజ
(స మ ర స భ ర ర గ — యతి 13,19)
క్షణమన్న స్వేచ్ఛాసేవలన్న మతీ │ కార్యము సత్యయుక్తమ్ సహాయమ్
గుణమున్న తన్మాయారూపమై విధిగా │ గుర్తుగ సర్వమూ శూన్యమౌనున్
మనమార్గమ్మున్ ప్రేమాసుఖమ్ముగనే │ మానసమ్మున్ సుధామాధవమ్మున్
గణమేదైన సామాన్యసహనమ్ గమ్యము │ సాధనే కర్మ దేవీ
భావం:స్వేచ్ఛ సేవగా మారాలి; కార్యం సత్యయుక్తం కావాలి.గుణమూ మాయారూపమే; అంతిమంగా శూన్యత సత్యం.ప్రేమే మనమార్గ సుఖం.సహనమే సాధనకు గమ్యం.
874. పరిధానీయం
(న న భ త జ య స గ గ — యతి 10,16)
నవ వికసిత భావము │ నాట్యమ్మగుటే నమస్కారముగా సేవల్
సవరణలగు సభ్యత │ సాహిత్యముగాను సహాయమ్మగుటే బంధమ్
వివరణగను లక్ష్యము │ విద్యౌన సమర్థ వినోదం విజయమ్మున్ గాన్
భవితగమనమేవిధి │ భావమ్మగుటే ప్రభావమ్ము గనే శ్రీదేవీ
భావం:వికసించిన భావమే నాట్యరూప సేవ.సభ్యత సాహిత్యంగా బంధాలను నిర్మిస్తుంది.సమర్థ విద్య లక్ష్యస్పష్టతనిస్తుంది.భావమే భవితవ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.
🌺
875. విశేష కదళితం
(న న మ మ జ జ జ గ గ — యతి 10, 19)
కలలు కలుగు కావ్యమ్మున్ కాలమ్మున్ │ గుణాల విధాల గళమ్ముగానున్
థలుకు మెరపు సంతోషమ్ తత్త్వమ్మున్ │ వినమ్ర జగాన థలక్కుగానున్
పలుకు వలన స్నేహమ్మున్ పాఠ్యమ్మున్ │ సమాన సుశాంతి ఫలమ్ముగానున్
విలువలు గన మాధుర్యమ్ విశ్వాసమ్ │ జయమ్ము ఫలమ్ము మెరుంగు దేవీ
భావసారం:కవిత్వంలో కలలు కాలంతో పరిపక్వమవుతాయి.వినమ్రత తత్త్వాన్ని మెరిపిస్తుంది.మంచి మాట స్నేహాన్ని పెంచుతుంది.విలువలు, విశ్వాసం — ఇవే నిజమైన విజయఫలాలు.
876. భస్త్రావిస్తరణం
(మ స భ న జ ర స గ — యతి 15)
దాహమ్మున్ వరవిద్యాగతి యగుట ప్రభోధభావమున్ పెనుమార్పే
దేహమ్మున్ సమదాహమ్మగుట కళవిరోధమాపగన్ క్షణనోర్పే
స్నేహమ్మున్ సమయాసాధ్యము పలుకులరాశి సేవగన్ రుణతీర్పే
మోహమ్మున్ జయవాంఛా ఫలమగుట సకామబుద్ధిగన్ విధిదేవీ
భావసారం:జ్ఞానం దాహాన్ని దివ్య మార్పుగా మలుస్తుంది.సమత్వం అంతర్గత కలహాలను శమింపజేస్తుంది.స్నేహం సేవారూపంలో ఋణాన్ని తీర్చుతుంది.మోహం జయించకపోతే ఆశలు బంధమవుతాయి.🌺
877. దండికా
(య య య య య య య గ — యతి 13)
త్రిలోకాలకున్ శ్రేయమున్ గూర్చు దేవీ │ త్రిలోకాజ్ఞ భావమ్ము నిత్యమ్మున్
త్రిలోకాధినాధుల్ ప్రియంబున్ త్రిదేవీ │ ద్విదేహామదిన్ విద్యవిశ్వాసమ్
ప్రలాపంబులన్ ప్రేమవర్షించ గల్గే │ ప్రధానంబుగన్ కాలధర్మంబుగాన్
ఫలాపేక్షసాధ్యమ్ము లక్ష్యమ్ముగానే │ ప్రభావాదయావిద్య శ్రీదేవీ
భావం:మూడు లోకాల శ్రేయస్సును కోరే దేవి —కాలధర్మమే ప్రధానమని, ఫలాపేక్షకన్నా కర్తవ్యమే లక్ష్యమని ఉపదేశిస్తుంది.ప్రేమవర్షం కురిపించే విద్యా, దయా స్వరూపిణి.
878. వాసకలీలా
(భ మ స త య భ మ గ — యతి 10, 16)
పాపము మూలమ్మున్ మనసే │ పాశమ్మగు నీడే పాలన సేవింతున్ నా
తాపము సద్భావమ్మగు నిత్యా │ భారమేయగు దాహమ్మున్ గాన్
నా పతి వేషమ్ముల్ వలెనే │ నాశక్తియు బంధం నాదగు సర్వమ్మున్ గాన్
దీపము కాంతీనీడలుగా │ దివ్యత్వసహాయమ్ తిష్ఠగనే శ్రీదేవీ
భావం:పాపానికి మూలం మనసే; అది పాశంలా బంధిస్తుంది.సద్భావమే తాపాన్ని శాంతిగా మార్చుతుంది.బంధాలు మనమే ధరించిన వేషాలవంటివి.దీపం లాగా దేవి కాంతి–నీడల మధ్య దివ్యత్వాన్ని నిలబెడుతుంది.
879. సారీసుందరి
(స స భ స త జ య — యతి 13)
సహనమ్ము గతి భాగ్యము సమయసాధ్యమ్ము గనౌను శుశాంతిన్
దహనమ్ము గతి దోషవిధిగా దాహము గనౌను శుకాంతిన్
అహమే బ్రతుకైనాదియు కథగా ఆశలు గనౌనుగ దారిన్
ప్రహసమ్ము గతి కాలగమనం పాఠ్యమ్ము గనౌనులే దేవీ
భావం:సహనం శాంతిని ఇస్తుంది.దహనమై కోపం దోషమై దాహం పెంచుతుంది.అహంకారంతో బ్రతికే జీవితం ఆశల కథగా మారుతుంది.కాలగమనమే మనకు ఉపదేశమని దేవిని ప్రార్థన.
880. పుష్ప సమృద్ధా
(భ మ న భ న న న గ గ — యతి 13)
నేస్తముగా నీకున్ మనసు బాధ్యత నియమవిధిగను నిరతంబున్
నేస్తముగా సేవలెన్ను రకాలగు నిజము తెలుపుటకు సుఖంబున్
నేస్తముగా కార్యమ్మున్ గుణాన్విత నియమముగను సకలంబున్
నేస్తముగా నీ మూర్తిగని దివ్యనిగమ శుభఝరులు దేవీ
భావం:మనసు స్నేహంతో నియమబద్ధంగా ఉండాలి.సేవలు సత్యబద్ధంగా చేయాలి.కార్యాలు గుణపూర్వకంగా నిర్వహించాలి.దేవి రూపం వేదసారం వంటి పవిత్రజలధార.
881..మహాప్రస్థమ్.. స త త న స ర ర గ గ.. యతి, 9,16
సుగుణమ్ముల్ స్వేచ్ఛ నిచ్చే సు మధురము సదా సూత్రభక్తీదృ శక్తిన్
పగలే సేవల్ సువిద్యల్ పరిగణ ప్రతిబా పాఠ్యమున్ సాధనన్ జీవమ్
యుగమే సాహిత్య సౌభాగ్య సహనముగనే యున్నసంస్కారమున్ గౌరీ
తగుచైతన్యంబునున్ దత్త మిడుమ సమతా దాక్షి సర్వేశ్వరీ దేవీ
భవం
→ సద్గుణాలు మనసుకు స్వేచ్ఛను ఇస్తాయి. భక్తి అనే సూత్రశక్తి జీవితం మధురంగా మారుస్తుంది.→ సేవ, విద్య, ప్రతిభ — ఇవన్నీ జీవన సాధనాలే.యుగమే సాహిత్య సౌభాగ్య సహనముగనే యున్న సంస్కారమున్ గౌరీ→ యుగాల పాటు నిలిచేది సాహిత్యసౌభాగ్యం, సహనం, సంస్కారం — ఇవన్నీ నీ అనుగ్రహమే గౌరీ!→ సమతా భావంతో కూడిన చైతన్యాన్ని ప్రసాదించు ఓ సర్వేశ్వరి!---
882..మంధరం.. న ర న న భ భ భ గ గ.. యతి..13
సమయ తృప్తియే సకల శుభము సాధన శోధన సంఘము నందే
సమర బుద్ధియే విధిగ భవము సాహస లక్ష్యము సంపద నందే
ప్రముఖ వాసులెల్లరును సమయ పాఠము కైతపియిoతురే యెప్డున్
అమలు నన్నదే దియన సహజ ఆశయ ఆశల చుట్టును దేవీ
భావం
→ సమయపాలన, తృప్తి — ఇవే శుభఫలాల మూలం. సాధన, శోధన సమూహంలోనే అభివృద్ధి.→ జీవితమే ఒక సమరం. ధైర్యబుద్ధి ఉంటే లక్ష్యం, సంపద రెండూ సిద్ధిస్తాయి.→ గొప్పవారందరూ సమయశాసనం నేర్చుకొని ఆచరిస్తారు.→ ఆశలు సహజమే, కాని వాటిని అమలులో సత్యంగా నిలపాలి — దానికి నీ అనుగ్రహం కావాలి దేవీ!
🌼
883..పద్మకం.. న స మ త త గ గ.. యతి.. 10
తలచెదను నీ మూర్తిన్ నా ధ్యానంబు నందెప్డు గౌరీ
పలికెదను నీస్తోత్రంబున్ పాశమ్ము బంధమ్ము గానే
కళలను సదా నందంబున్ కా లమ్ము గమ్యమ్ము గానే
పిలిచెదమదిన్ శ్రీమాతా ప్రేమంబు తోనేను దేవీ
భవం
తలచెదను నీ మూర్తిన్ నా ధ్యానంబు నందెపుడు గౌరీ→ ఓ గౌరీ! నేను ఎప్పుడూ నా ధ్యానంలో నీ రూపాన్నే తలుచుకుంటాను.పలికెదను నీ స్తోత్రంబున్ పాశమ్ము బంధమ్ము గానే→ నీ స్తోత్రాన్ని జపించినపుడు లోకబంధాలు, పాశాలు కరిగిపోతాయి.కళలను సదా నందంబున్ కాలమ్ము గమ్యమ్ము గానే→ నీ అనుగ్రహంతో జీవనకళలు ఆనందమయంగా మారి, కాలమే పరమగమ్యంగా అనిపిస్తుంది.పిలిచెద మదిన్ శ్రీమాతా ప్రేమంబు తోనేను దేవీ→ ఓ శ్రీమాతా! నేను నిన్ను ప్రేమతో పిలుస్తాను.
884..శాయినీ.. న స జ భ జ గ గ.. యతి..10
స్థిరమగుట శక్తియుక్తి చింతలుగనౌను నేడున్
నరునిగ భవంబుదక్క నమ్రతను గల్గియుండన్
దొరకుసుఖమే భయమ్ముదీక్షల మనస్సు గానున్
గరకు విధి ప్రజ్ఞ నిచ్చి గాచెదవు నీవు దేవీ
🌼 తాత్పర్యం
స్థిరమగుట శక్తి యుక్తి చింతలుగనౌను నేడున్→ నేటి కాలంలో స్థిరత్వం కోసం శక్తి, యుక్తి అవసరం.నరునిగ భవంబు దక్క నమ్రతను గల్గియుండన్→ మనిషిగా జన్మించినవాడు వినయంతో ఉండాలి.దొరుకు సుఖమే భయమ్ము దీక్షల మనస్సు గానున్→ దీక్ష, ధైర్యం కలిగిన మనసుకే నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.గరకు విధి ప్రజ్ఞ నిచ్చి గాచెదవు నీవు దేవీ→ కఠినమైన విధినైనా జ్ఞానం ఇచ్చి కాపాడేది నీవే, ఓ దేవీ!
🌼
885..అర్భకమాలా.. భ త న త న మ స గ.. యతి.. 13
నామది నెల్లప్పుడు నిను ధ్యానింతు నగజనన్ రక్షింపుమది దేవీ
కామునిచేనిత్యముసమయానందకళలు దాహమ్మున్ విధి దేవీ
బ్రామరి జూపింతువె గత పుణ్యంబు ఫలముగాకాలమ్మున దేవీ
ఏమని చెప్పేది మనసు తత్త్వమ్ము యెరుక జేసేనీవిధిదేవీ
సరళ భావం
నా మనసు ఎల్లప్పుడూ నిన్నే ధ్యానిస్తోంది. ఓ దేవీ! నన్ను కాపాడుము. జీవనంలో కలిగే కోరికలు, దాహాలు, సమయానందాలు అన్నీ నీ అనుగ్రహంతోనే సార్థకమవుతాయి.ఓ బ్రామరీ స్వరూపిణి! గత జన్మల పుణ్యఫలంగా నీ కృప లభించుగాక. కాలగమనంలో జరిగే ప్రతిదీ నీ విధియే అని తెలుసుకొంటున్నాను.ఈ మనసు ఏమని చెప్పగలదు? జీవన తత్త్వాన్ని గ్రహింపజేసేది నీవే. విధి కూడా నీ ఆధీనమే, దేవీ!
886..వీరవిమానం.. భ భ భ భ భ భ గ గ.. యతి.. 10
తల్లివి తండ్రివి నీవెకదా నిను నమ్మితి నేస్తముగానే
అల్లిన తీగను నేనుకదా విధి గానునె కొల్చితి గౌరీ
మల్లిన నీరుగ నేనగు మానస మంతయు నీదయ గానే
తుల్లిన పువ్వుల మాలిక తూడుల మాదిరి నేనగు దేవీ
సరళ భావం
ఓ దేవీ! నీవే నాకు తల్లి, నీవే తండ్రి. నిన్నే స్నేహితురాలిగా నమ్ముకున్నాను. నా జీవితం ఒక తీగలాంటిది; దానిని అల్లింది విధి అయినా, నడిపించేది నీ చిత్తమే.నా మనసు మల్లెపూల సుగంధ జలంలా నీ కృపతో నిండియున్నది. నేను తులసి లేదా పువ్వుల మాలికలో ఒక చిన్న తూడులాంటివాడిని — నీ అలంకారంలో భాగమైనదానిని మాత్రమే.
887..తితక్షా.. భ న య న న గ గ.. యతి ..10.
తన్మయ తనముయె జీవమ్ తపన మనసు గానే
చిన్మయ పరమగు భావమ్ చెలిమి తనువుగానే
మన్మయ కళలగు లక్ష్యమ్ మలువు తలపు గానే
తన్మయ పదముల పూజన్ తరుణము కళ దేవీ
887. తితక్షాసరళ భావం
జీవితం తన్మయత్వంతో నిండిన తపస్సులాంటిది. మనసులో కలిగే తపన కూడా ఆ ఆత్మస్వరూపానికే దారితీస్తుంది.చైతన్యమయమైన పరమ భావం మనతో స్నేహంలా కలిసిపోతుంది. మన కళలు, మన లక్ష్యాలు — ఇవన్నీ మనసు మలిచే తలపులే.
888..నరసింహ.. భ స జ త న గ గ.. యతి.. 10
కోమలమగు నాదచేత కోకొల్లలుగ వరంబుల్
శ్యామలమగు నాట్యమాయ సేవల్ గనె మనంబుల్
క్షేమము కలగంగ నిచ్చు శీఘ్రమ్మగు ధనంబుల్
నామము తలవంగ శాంతి ధామమ్మగుట దేవీ
888. నరసింహ
సరళ భావం
ఓ దేవీ! నీ కోమల నాదం అనేక వరాలను ప్రసాదిస్తుంది. నీ శ్యామల నాట్యమయ రూపం మనసులను సేవామార్గంలో నడిపిస్తుంది.నిన్ను స్మరించిన వారికి క్షేమం, శీఘ్రఫలం, అవసరమైన సంపద లభిస్తాయి. నీ నామస్మరణే శాంతి నిలయంగా మారుతుంది.
889.. కామరరూపం.. మ ర భ న త గ గ.. యతి.. 8
వర్ణింపన్ సాధ్యమున్ సేవల గతియు నిక్కంబు నీకై
బూర్ణంబౌ కార్యమున్ సోముని వలన సర్వంబు నీకే
పూర్ణానందమ్ముగన్ యీపుడమిననె శక్తైన నీవే
నిర్ణేకంబున్ విధీ మా నేపములనునె మాన్నిoతు దేవీ
భవం
నీ సేవామహిమను పూర్తిగా వర్ణించడం సాధ్యం కాదు; మా శరణాగతి నిశ్చయంగా నీకే అంకితం.
జరిగే ప్రతి కార్యమూ చివరికి నీ కృపవల్లే ఫలిస్తుంది; అన్నీ నీ అధీనమే.ఈ భూమిలో పూర్ణానంద స్వరూపిణిగావెలుగుతున్న శక్తి నీవే.మా తప్పులను విధిగా గ్రహించి క్షమించుము దేవీ.
890.. శ్రీమతి.. ర త య స జ గ గ.. యతి.. 12
కాలమున్ బత్కంత సుధర్మంబుసకాల కామ్య మేలే
జ్వాలగన్ జీవమ్ము జయమ్మున్ సు ప్రజా భవమ్ము యేలే
మూలమున్ స్వార్ధమ్ము సహా యమ్మగు ముత్య మౌను గౌరీ
జాలియున్ జూపే మనసంతావిధిజాడ్యమౌను దేవీ
భవం
జీవితం జ్వాలలాగా ఉత్సాహంతో వెలిగితే విజయం, సంతానం, ప్రజాహితం కలుగుతాయి.స్వార్థమే మూలమైతే సహాయం కూడా క్షీణిస్తుంది; కానీ నిస్వార్థ హృదయం ముత్యంలా విలువైనది — ఓ గౌరీ!దయతో నిండిన మనసే ఉన్నతమైనది; లేకపోతే విధి జాడ్యంగా మారుతుంది — ఓ దేవీ!ధర్మం, నిస్వార్థం, దయ — ఇవే జీవిత విజయానికి మూలాలు.
891.. తారక.. స న జ జ న గ గ..యతి.. 11
మనసేగతిగను సేవ సమాన సుఖము పొందా
క్షణమే స్థితిగను నేస్తము క్షా మకళలు తీర్చే
ధనమేబలమగునిత్యముదారిజపముగానే
ప్రణయమ్ముసుఖముగాసుప్రభాత జయము దేవీ
భవం
మనసు సేవామార్గంలో నడిస్తే నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది.స్నేహం క్షణంలోనే మన లోపాలను, క్షామాలను తీర్చగలదు.ధనం శాశ్వత బలం కాదు; నిత్యజపమే అసలైన ఆధారం.దేవిపై ప్రేమతో జీవితం ప్రతి ఉదయం విజయప్రభాతంలా వికసిస్తుంది..
892.. జాగ్రత్.. స న జ న భ గ గ.. యతి.. 11
పదముల్ విడువక నిన్ భరవశులై యజియిoపన్
కథలన్ తెలుపుచు కాలపుకళ జూపుచు సేవల్
మదినెంచగలుగు శక్తి సమ యశస్సగుటేలే
విధియాటలగుటె విద్యల విలువేస్థితి దేవీ
సరళ భావం:
నీ నామపదాలను విడువక భక్తులు భరవశులై నిన్నే యజ్ఞరూపంగా సేవిస్తారు.కాలగమనంలోని కథలను వివరిస్తూ సేవల ద్వారా నీ మహిమను తెలియజేస్తారు.మనస్సు నిలిపి ఆచరించే శక్తియే నిజమైన యశస్సుకు కారణం.విధి ఆటల మధ్య విద్యల విలువను గ్రహించునట్లు అనుగ్రహించు దేవీ!
893.. అతి శాయినీ.. స స త భ జ గ గ.. యతి.. 10
సరిజూచుట నీదేనమ్మ సఖ్యత మనస్సు దేవీ
చిరునేస్తము నీవేనమ్మ చిత్తముయు నిమ్ము దేవీ
తరుణాసకలమ్మున్ విద్య తన్మయమునీది దేవీ
కరుణా కుసుమమ్మున్ శక్తి కామ్యమగుముక్తి దేవీ
సరళ భావం:
ఓ దేవీ! నా మనసును సరిదిద్దేది నీవే; నిజమైన సఖ్యత నీతోనే ఉంటుంది.చిరస్నేహితురాలైన నీవే నా చిత్తాన్ని కాపాడి నిలుపు.యౌవన సహజ విద్యలు అన్నీ నీలోనే తన్మయమవుతాయి.నీ కరుణా కుసుమమే శక్తిగా వికసించి, కోరుకున్న ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది..
894..సలేఖ.. న న మ న న గ గ యతి.. 10
తలకొని కొలుతున్ నిన్ నిత్యము మరువక దేవీ
పలుకుల కళ పాఠ్యమ్మున్ పదనిసలగు దేవీ
వలపుల పిలుపేజీవమ్ వయసు కళలు దేవీ
మలుపుల వల యూహల్లే మనసు గలుగు దేవీ
సరళ భావం:
ఓ దేవీ! నిన్ను తలచుకొని నిత్యం కొలుస్తూ ఎప్పుడూ మరవకుండునట్లు అనుగ్రహించు.నా మాటలు, పాఠ్యాలు సుస్వరూపంగా ఉండునట్లు కాపాడు.
ప్రేమపిలుపులతో జీవితం కళలతో నిండునట్లు చేయు.జీవిత మలుపులలో ఊహలు కలవరపడినా, మనసు స్థిరంగా నిలిచునట్లు దయచేయు.
895..శరమాల.. భ భ భ భ స గ .. యతి .. 7
చాచితి హస్తము జ్ఞానపు బిక్షగ దయ జూపూ
వేచితి నీకృప విద్యల మాటున కళ జూపూ
చూచితి తృప్తిగ సూత్రపు మాయలగుట తల్లీ
గాచెద నిత్యము గ్రాహ్యపు బట్టియు మది దేవీ
సరళ భావం:
ఓ దేవీ! జ్ఞానభిక్ష కోసం నేను చేతులు చాచి నీ దయ కోరుతున్నాను.నీ కృపవల్లే విద్యా–కళల అంతర్మూలార్థం వెల్లడవుతుంది.సూత్రముల వెనుక దాగిన మాయలను గ్రహించి తృప్తి పొందుతున్నాను, తల్లీ.గ్రహించదగిన సత్యాన్ని నిత్యం కాపాడుతూ నా మనసును నీలోనే నిలుపుతున్నాను.
896..మాయావలయం .. మ భ స భ స గ.. యతి ..10
మాయాలో కంబుయు కదిలే మార్గము గనలేమో
సాయంబున్ యన్నది మెదిలే సాక్షిని గనలేమో
ధ్యేయంబున్ నిత్యము జరిగే దీక్షలు గనలేమో
మాయాతీతాశరణమునిమ్మా స్థిరమున దేవీ
సరళ భావం:
ఈ మాయలోకంలో కదులుతున్న మార్గం స్పష్టంగా కనిపించదు.సహాయమని అనిపించేది కూడా నిజమైన సాక్షిగా అనిపించదు.నిత్యధ్యేయంగా చేపట్టే దీక్షల ఫలితం కూడా అనిశ్చితమే.అందుకే మాయకు అతీతమైన నీ శరణాగతినే స్థిరంగా ప్రసాదించు దేవీ!
897..సృతశిఖ ..త య స భ స గ .. యతి ..10
సేవాభవమాయల్ భరితం శీఘ్రము మనసౌనే
భావమ్మగు సేవాచరితం భాద్యత విధిగానే
నీవేసహకారమ్ముగనే నిత్యము వచియింతున్
భావించితి నీపూజలుగా బంధము గనెదేవీ:
సరళ భావం:
సేవాభావంతో నిండిన మనసు త్వరగా పవిత్రమవుతుంది.సేవాచరిత్రే జీవన బాధ్యతగా విధిగా మారుతుంది.నీ సహకారం ఉండగా నేను నిత్యం నీ సన్నిధిలోనే ఉంటాను.నీ పూజలను భావించినపుడే బంధములు తొలగిపోతాయి, దేవీ!
898..అర్కశేషా .. ర జ ర జ గ గ .. యతి .. 8
**కానిదేదియన్నదో కళా ప్రభావమౌనే **
**రానిదన్నదేదియో రణమ్ముగమ్య మౌనే **
**మానుకున్నతీరు ప్రేమజూపురక్తి నౌనే **
**సానుకూలమౌనులే సమమ్ముభక్తి దేవీ**
సరళ భావం:
ఏది లేదనుకున్నదీ నీ కళాప్రభావంతో సుసాధ్యమవుతుంది.ఏది రాదనుకున్నదీ ప్రయత్నరూప రణంలో సాధ్యమవుతుంది.మనసు నియంత్రించి ప్రేమను చూపినపుడే నిజమైన అనురక్తి పుడుతుంది.సానుకూలమైన మౌనచిత్తంతో సమభక్తి కలిగినవారిని దేవి అనుగ్రహిస్తుంది.
899..గోవృషస్థలితగతీ .. మ త య న గ గ ..యతి ..5
అజ్ఞానమ్మున్ యాస యనంతమ్ముమనసౌనే
విజ్ఞానంబున్ విద్య వివాదమ్ము వయ సౌనే
ప్రజ్ఞానంబున్ పాఠ్య ప్రవేశంబు దయ గానే
రాజ్ణీ నీపై రాగము చెప్పా గవిత దేవీ
సరళ భావం:
అజ్ఞానం వల్ల మనసు అయోమయంతో అల్లాడుతుంది. విజ్ఞానం కలిగినపుడు విద్య గురించి వాదప్రవణత కలుగుతుంది. కానీ ప్రజ్ఞానం కలిగినపుడు పాఠ్యార్థంలో లోతైన ప్రవేశం దయవల్లనే సిద్ధిస్తుంది. ఓ రాజ్ఞీ! నీపై నా ప్రేమను కవిత్వరూపంలో వ్యక్తం చేస్తున్నాను, దేవీ!
ఇది తాత్వికంగా జ్ఞానత్రయం (అజ్ఞానం–విజ్ఞానం–ప్రజ్ఞానం) యొక్క అంతరాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.
900..పవనః .. (భ స స జ గ గ .. యతి .. 8 )
లోకభవసమేఖ్య లయా ఘ్రమున్ సహాయమ్
ఏగమకముగమ్యయే సమాఖ్యగానున్
మోక్షమనుసుదీర్ఘ మొక్కులన్ని తీర్చే
స్వీకరసమయం వసియించు శీఘ్ర దేవీ
సరళ భావం:
సంసారరూపమైన లోకజీవనంలో కలిగే భవబంధాలను లయపరచి, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి సహాయపడే దేవి ఆమె. ఏకాగ్రభక్తితో సులభంగా గ్రహించదగిన పరమ స్వరూపిణి. మోక్షాన్ని ప్రసాదించి, భక్తుల దీర్ఘకాల ప్రార్థనలను నెరవేర్చు దయామయి.సరైన సమయములో శీఘ్రంగా ప్రత్యక్షమై కృప చూపే తల్లియే ఆమె.ఇది ముద్రణలో సంక్షిప్తంగా, స్పష్టంగా, భావపూర్ణంగా నిలుస్తుంది.
***
